Դավիթ Միքայելյան / Ստեղծագործել,  նշանակում է` լուսավոր  պատուհաններ բացել…

Լրացավ բանաստեղծ, արձակագիր, ԼՂՀ վաստակավոր լրագրող Դավիթ Միքայելյանի ծննդյան 65-ամյակը: Շնորհավորելով նրան այդ կապակցությամբ, մաղթում ենք քաջառողջություն, ստեղծագործական նորանոր հաջողություններ, անձնական երջանկություն:

Ստորև մեր ընթերցողներին է ներկայացվում Դ. Միքայելյանի հետ բանաստեղծուհի Սոնա Համբարձումյանի ունեցած զրույցը:

-Նախ կցանկանայի այդ առթիվ շնորհավորել իմ և Ձեր բոլոր ընթերցողների անունից: Ու, քանի որ նորերս հեղինակած 17-րդ գրքի` «Խորհրդավոր ժամադրություն» երգիծական պատմվածքների ժողովածուի ծնունդը համընկավ Ձեր ծննդյան տարեդարձի հետ, կուզենայի անդրադառնալ առաջին գրքին:

-Շնորհակալություն շնորհավորանքի խոսքերի համար: Հայտնի ճշմարտություն է, մարդը, երբ տարիք է առնում, հետադարձ հայացք է ձգում` փորձելով կշռադատել և խորհել արած-թողածի շուրջ, թե ինչ է տվել այս երկրին, ինչ է թողնում: Սովորաբար՝ նոր գրքի ծնունդը համեմատում են մանկան լույս աշխարհ գալու հետ: Եվ, իրոք, բանաստեղծությունների իմ առաջին ժողովածուն այդպիսի զգացում պարգևեց: Ինձ համար ոգևորիչ և պարտավորեցնող էր ,Հավատի ժամե անդրանիկ գրքիս ծնունդը, որը տպագրվել է Արցախյան շարժման տարիներին, Երևանում:

-Որքան տեղյակ եմ Ձեր գրքերը բազմաժանր են. բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, էսսեներ, հրապարակախոսություն, երգիծական և մանկական գործեր: Այս ամենի հետ նաև լրագրությամբ եք զբաղվում, որը բավականին աշխատատար գործ է: Հետաքրքիր է, ինչպե՞ս եք համատեղում այս ամենը:

-Քսան տարեկանից ցայսօր լրագրության ասպարեզում եմ: Պատանեկության տարիներին գրում էի փոքրիկ պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, ակնարկներ ու դիմանկարներ, երբ աշխատանքի հրավիրվեցի ,Խորհրդային Ղարաբաղե թերթի խմբագրություն: Այն ժամանակ այնտեղ աշխատում էին այնպիսի վաստակաշատ լրագրողներ ու գրողներ, երևելի անձնավորություններ, ինչպիսիք էին երջանկահիշատակ Գուրգեն Գաբրիելյանը, Հրաչյա Բեգլարյանը, Աբգար Դանիելյանը, Լազր Գասպարյանը, ուրիշներ: Այստեղ էին նաև երիտասարդ բանաստեղծներ Վարդան Հակոբյանն ու Նվարդ Ավագյանը: Ես նույնպես եկա համալրելու նրանց շարքերը: Շատ հուզիչ պահ էր ինձ համար: Ընդամենը 20 տարեկան էի, երբ հայտնվեցի խմբագրությունում և ստեղծագործական ճանապարհին ձեռնարկեցի իմ առաջին փորձերը: Այդ տարիներին հաճախ էի լինում սահմանամերձ, հեռավոր գյուղերում: Ու ես հիմա եմ հասկանում թե ինչ եմ շահել` լինելով այդ բնակավայրերում, հաղորդակից լինելով մեր ժողովրդի հետ, որոնց միջոցով ավելի խորն եմ ճանաչել Արցախը, ոտից գլուխ նրան սիրահարվել, հետագայում այդ ամենը վերածվել է գրական երկերի` իրենց իրական հերոսներով:

-Քառասուներեք տարի է, ինչ լրագրության մեջ եք: Ընդ որում, 20 տարի է, ինչ «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթի սեփական թղթակիցն եք Արցախում: Սա բավականին պատասխանատու աշխատանք է ու ենթադրվում է, որ այդ լրատվությունը պետք է լինի ճշմարտացի և օպերատիվ, հասնի իր նպատակին:

-Այո, պատասխանատվությունը մեծ է: Ես փորձում եմ հուսախաբ չանել գործընկերներիս, ինչի շնորհիվ էլ համատեղ այդքան տարիներ աշխատում ենք: Այստեղ շատ կարևոր է` ազնիվ և պատասխանատու լինել քեզ վստահված գործում, արդարացնել խմբագրական կազմի և ընթերցողի սպասելիքները: Երբ սիրածդ գործով ես զբաղվում, երբեք հոգնածություն չես զգում: Այս ամենը քաղցր տառապանքի նման է: Ստեղծագործելու ժամանակ ոգևորության պահերը, որպես ավիշ սնում են քեզ, օգնում որպեսզի միահյուսես, ագուցես իրար երևակայությունդ, տպավորություններդ, խոհերդ ավարտին հասցնես, հաղորդակցվես աշխարհին և կարողանաս լուսավոր պատուհաններ բացել…

-Դուք գրեթե 10 տարի եղել եք կառավարության մամլո ծառայության պետը: Այժմ գլխավորում եք Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի մամլո ծառայությունը: Համակարգման և աշխատանքների ծավալի առումով, կարծես թե տարբերությունն այնքան էլ մեծ չէ: Հետաքրքիր է, այնուամենայնիվ, հիմա ավելի շատ ինչի՞ վրա է ուշադրություն դարձվում:

-Այն ժամանակ ես պատասխանատու էի կառավարության գործունեությունը մամուլի միջոցով հանրությանը ներկայացնելու համար, իսկ հիմա, ձևաչափն մի փոքր այլ է: Գրեթե նույն պատասխանատվությամբ կատարում եմ իմ պարտականությունները, որպես Արցախի այցեքարտ, փորձելով պատշաճ մակարդակով ներկայացնել մայրաքաղաք Ստեփանակերտը` իր յուրահատուկ ներկապնակով:

-Ի՞նչ հետք է թողել ղարաբաղյան շարժումը (արցախյան ազատամարտը) Ձեր ստեղծագործության վրա:

-Չեմ կարծում, որ որևէ մտավորական կարող է անտարբեր գտնվել համազգային նման խնդրի նկատմամբ: Իմ ապրումներն ու մտորումները, հուսախաբություններն ու ոգևորության հասնող լարվածությունը, գեղարվեստական խոսքի ուժ են ստացել, զետեղվել իմ արձակ և չափածո ստեղծագործություններում, որոնց մասին, ընթերցողը կարող է միայն անաչառ գնահատական տալ: Արցախյան ազատամարտի հերոսներին նվիրված իմ երկու տասնյակից ավելի բանաստեղծություններ («Ցավից ու սիրուց ծնված տողեր». այսպես է կոչվում շարքը) երգերի են վերածվել հայ երգահանների կողմից: Իսկ բոլորովին վերջերս գրված «Ձեզ այցի կգամ լուսաբացին» բանաստեղծությունը, որ նվիրել եմ Արցախի հերոս Ռոբերտ Աբաջյանին, սկսել են երգել ՊԲ զորամասերում և դպրոցներում` խնկարկելով նրա պայծառ հիշատակը…

-Կապրեի՞ք ուրիշ տեղ:

-Միանշանակ`ոչ: Մանկությունից ի վեր ինձ կանչում է Այգեստանում գտնվող իմ հայրական օջախը: Տարեց պապենական թթենին վերստին ինձ օգնում է նորոգելու մանկության և պատանեկության տարիների հետ կապված իմ հիշողությունները, զրուցելու նորատունկ այգուս ծառերի ու վարդերի հետ, նրանցից (նաև հողից) առնելու ավանդապաշտ ծնողներիս կարոտը, որոնց իմաստուն խորհուրդներին ունկնդիր շարունակում եմ քայլել նրանց ոտնահետքերով, զորացնել իմ հավատը` առ Հայրենիք: Այստեղ` Արցախի սրբացած հողում են գտնվում իմ տունուտեղը, որից թանկ բան չկա: Ու երկրի սահմաններն անառիկ պահող զինվորի ճակատը համբուրելով` ամեն առավոտ աղոթում եմ, որ նա անփորձանք իրականացնի իր զինվորական ծառայությունը և հարազատ օջախի գիրկը վերադառնա…

ԱՅՑԻ ԿԳԱՄ ԼՈՒՍԱԲԱՑԻՆ

Արցախի հերոս Ռոբերտ Աբաջյանի

պայծառ հիշատակին

Ինձ մի որոնեք ոչ թաց հողի տակ

Եվ ոչ էլ մամռոտ խրամատներում,

Արևն է եղել ճամփիս կանթեղը,

Արևոտվել եմ նրա համբույրով։

Ձուլվել եմ հավերժ նրա շողերին,

Ու ոգի առել, թևածել հեռու…

Երկնում մերվել եմ թռչող երամին

Ու որպես կռունկ մնացել հեռվում…

Ծաղիկների մեջ դուք ինձ փնտրեցեք,

Որ լույս են ըմպում արծաթ աստղերից,

Հավերժության երգ սիրով երգեցեք

Շաղոտ կակաչի, մեխակի մասին…

Հարազատներս, դե, մի արտասվեք,

Սպասեք դուք հաստատ գալիք իմ դարձին,

Խավարում երբեք ինձ մի որոնեք

Ձեզ այցի կգամ ես լուսաբացին…

ԱՐԵՎԱԾԱՂԻԿ, ՈՐ ՎԱՃԱՌՔԻ

ԵՆԹԱԿԱ ՉԷ

Ամեն օր

Տունդարձի ճանապարհն իմ

Ձգվում է փոքրիկ զբոսայգու միջով,

Ու քայլերս սովորաբար դանդաղում են՝

Հատելով

Արևածաղիկ վաճառող սևազգեստ կնոջ

,նստավայրըե,

Ուր անցորդների հայացքներից

Հաճախ վրիպում են

Այդ գայթակղիչ, խոշոր ու սևաչ հատիկները,

Երբեմն կուտ դառնալով երես առած

ճնճղուկներին

(Ասում են՝

Մինուճար որդին զոհվել է պատերազմում)։

– Գործ չի գնում բոլորովին,-

Սրտնեղում է տարեց կինը,-

Մարդիկ հացի փող չունեն,

Ուր մնաց, թե արևածաղիկ գնեն…

Ամռանը գուցե վիճակը մի քիչ փոխվի,

Երբ հեռուներից հովեկները տուն դառնան,

Ու մեկ-մեկ նաև մեզ հիշեն,- ասում է նա։

Հարևան նստարանին բազմած մի խումբ

մեծահասակներ,

Ընդարձակելով իրենց շրջապատը,

Տաք վեճ են բացել ղարաբաղյան

հիմնախնդրի շուրջ

Եվ փորձում են գուշակել Արցախի

ճակատագիրը…

Քիչ այն կողմ, «աչքից հեռու»,

Սիրահար զույգերն իրար փարված,

Վայելում են ծաղկած լորենու բուրմունքն ու

երազում…

Ապա երիտասարդ տղան

Ինչ-որ բան է փսփսում աղջկա ականջին

Եվ լուռ հեռանում։

Արևածաղիկ վաճառող կնոջ հայացքն

Արագ որսում է պահն այդ սենտիմենտալ

Ու ջահելությունն իր հիշում…

– Սա փեշակ չէ, որ բանեցնում եմ

Եվ օրը ցերեկով՝ իբրև հաց վաստակում,-

Ինքն իր բախտից խռով, դառնանում է կինը՝

Հագուրդ տալով արցունքներին

(Որդեկորույս մոր սիրտն ո՞վ կհասկանա)։

Ու դեռ խոսքը չհալած,

Երիտասարդի ձայնը սթափեցնում է նրան.

-Երկու բաժակ արևածաղիկ տուր, մայրիկ,-

Խնդրում է նա,-

Այնպե՜ս անուշ ես բովում,-

Որ այդ սատանայից ձեռք քաշել չի լինում,-

Հավատացնում է տղան,

Աշխարհի ամենահամով արևածաղիկը

Դու ես վաճառում, գիտե՞ս…

– Ճի՞շտ ես ասում,-

Միամիտ երեխայի պես պայծառանում է

տարեց կինը

Եվ շփոթված համբուրում տղայի ճակատը։

– Դու ինձ կարգին երջանկացրիր, որդիս,

Ինչ լավ է, որ եկար…

Քոնն է արևածաղիկն այս բոված,

Տար ու վայելիր։

Այլևս այն վաճառքի ենթակա չէ

Ու ես կարող եմ անհոգ տուն գնալ…

ՀԱՅՏՆՈՒԹՅՈՒՆ

Թոռնիկիս` Դավիթին

Երբ ծնվեցիր,

Մահացել էր հայրս և բռնել հավերժության

ճամփան,

Իսկ հուշերիս արտասուքները դեռ չէին

չորացել…

Օ՜, ծանր է ձերբազատվել ճնշող

նախապաշարումներից:

Մի անմեկնելի դող կա իմ մեջ,

Ու անբացատրելի հուզմունք է խուժել սիրտս

(Այս ի՜նչ զգացում է

Որ ինձ հանգիստ չի տալիս),

Աստվա՜ծ ընծա ուղարկեց քեզ,

Մանչ իմ, թե՞ հորս օրհնանքը հասավ մեզ`

Իր սևաչ ծոռան պատկերով,

Որ ես նորաթուխ պապիկ կոչվեմ

Եվ սանձահարեմ

Անզուսպ պոռթկումներս ջահելությունից

չհաղթահարված…

Դու ծնվեցիր,

Ու քեզ գտնելով իմ մեջ

Ես մի տարով էլ հասունացա:

Իսկ երբ գիրկս առա քեզ

Եվ կրծքիս սեղմեցի բարուրդ օրհնյալ,

Աչքերում քո երազկոտ ես հորս գտա

Ու նաև` պապիդ պապին…

ՉԴԻՄԱՑԱՎ

Այգու նախշն էր

Հորս պաշտած շահ թթենին

(Թագավորն էր ծառերի մեջի՜նչ թթենի):

Թեև հարյուրն արդեն անցել,

Բայց պապիս պես

Մնացել էր պինդ ու կանգուն,

Նրա նման շիտակ ուսուրբ…

Կոճղին

Հորս տաք հայացքն էր դեռ ընթերցվում

Երբ հասակով շանթահարվեց ծառը մի օր,

Եվ կացինը

Ծանր իջավ նրա կանա՜չ բաց թևերին…

Ծառը ցավից այնպես տնքաց,

Որ հայրիկն… չդիմացավ:

ԶՂՋՈՒՄ

Մեղուն

Նեկտարն իր ըմպելու պահին

Միամտորեն խայթել էր ծաղկին

Ու լացացրել…

Իսկ հետո երկար.

Նա երկար զղջաց արածի համար,

Ամոթից փակվեց մեղվափեթակում…

Եվ արտասվելիս

Նրա աչքերի արծաթ-արցունքը

Ուլունքվեց կաթ-կաթ

Ու փոխվեց… մեղրի:

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

Լրացավ բանաստեղծ, արձակագիր, ԼՂՀ վաստակավոր լրագրող Դավիթ Միքայելյանի ծննդյան 65-ամյակը: Շնորհավորելով նրան այդ կապակցությամբ, մաղթում ենք քաջառողջություն, ստեղծագործական նորանոր հաջողություններ, անձնական երջանկություն: Ստորև մեր ընթերցողներին է ներկայացվում Դ. Միքայելյանի հետ բանաստեղծուհի Սոնա Համբարձումյանի ունեցած զրույցը: -Նախ կցանկանայի այդ առթիվ շնորհավորել իմ և Ձեր բոլոր ընթերցողների անունից: Ու, քանի որ նորերս հեղինակած 17-րդ գրքի` «Խորհրդավոր ժամադրություն»

Read More


Արտաշես Ղահրիյան / Ճշմարիտ ազգային կերպով

Ի՜նչ լավ է, որ ժամանակակիցն ենք հայ երաժշտարվեստի դարակազմիկ երևույթի՝ Հովհաննես Չեքիջյանի՝ Պոլսի մեր ազնվական մշակութային միջավայրի առաքյալի, նրա, ում անունը դասվում է Չուխաջյանի, Աճառյանի, Փափազյանի, Հր. Ներսիսյանի, էլի քանի հանճարների շարքին: Նրանք երբեք չիջան իրենց շնորհից, որ ժառանգել էին մայր ժողովրդի անսպառ ակունքից: Կես դար է, ինչ կախարդական փայտիկը նրա ձեռքից հնչեցնում է մեր նույնքան ազնվական երգը՝ բարձունքում ունենալով որպես ազգային երազանք ու արժանապատվություն ժողովրդյան-կոմիտասյան մեղեդին:

…Հենրիկ Հովհաննիսյանի, ով սրբազան քարոզչի տքնությամբ մեզ ուսուցանում է հայկականը՝ լեզուն, մշակույթը, հայեցի ապրելը, մեր ողջ բազմադարյա արարման խորհուրդը: Նա ամեն ինչ գիտե, որը երկար կյանքում ու գործելակերպով զտել, մեզ է հրամցնում որպես ոսկե հատիկ-միտք: Նրան կոչում են միտք-ինստիտուտ, իսկ ինքը իրեն՝ Մաշտոցի գործուղածը իր ժողովրդի ընդերք: Նրա հեռուստատեսային ելույթնե՜րը… իսկ մենք ինչպե՞ս ենք ընդունում նրա պատգամը: Գոնե մեզ հղված ԱՄԱՆՈՐՅԱ ոչ ճիշտ բառի դասը յուրացնենք: Երբ դիմեցի Արցախում լեզվի պաշտպանության պատասխանատու Արտակ Ղուլյանին՝ պատասխանը միանշանակ էր՝ ճիշտ գործածություն է: Ամանորյա-ի նոր բաղադրիչը յա վերջավորություն չի ընդունում՝ վերջ: Ամենօրյա-ի նմանակությամբ մեկի անմիտ գրչով սպրդած սխալ է, որից ազատվել այլևս  «հնարավոր» չէ: Յա-ն ժամանակ-բառի վերջածանց է. մերօրյա, բազմադարյա, այսպահյա, մեկժամյա… ուրեմն՝ ամանորի, որը իսկի չի էլ գոհացնում. ամանոր-տարիանոր, լա՞վ է, շատ էլ արևմտահայ ծագում ունի: Եթե առաջին հնչեցնողը նորամ օգտագործեր, ավելի ճիշտ ու հնչեղ կլիներ:

… Աննա Մայիլյան ու Գուրգեն Դաբաղյան: Լավ երգիչներ շատ կան, բայց նրանք ուրիշ են: Երբ Աննա Մայիլյանին հարցրի՝ կարո՞ղ է՝ Դուք Անտոն Մայիլյանի ազգակցական սերումից եք, իհարկե՛,-ասաց նա, իմ արմատները Շուշիից են, ու հեռախոսում ունկնդրեցի մեծ կոմպոզիտորի «Ծովի երգը» նրա կատարմամբ: Ցավոք, այն մեր օրերում չի հնչում: Անզուգական ռոմանսը հիշում եմ հիսունականների երևանյան ռադիոյից, չէր պակասում պատվերով համերգներից՝ Տիգրան Նալբանդյանի կատարմամբ, ում փարիզյան համերգին Լենինին տարել էր Կոստան Զարյանը: Այս երգչուհու կոմիտասյան մեկնաբանությունը կենսախնդության հաստատում է ի տարբերություն շատերի կատարումների: Կոմիտասը անսպառ հումորով մարդ էր: Առաջին հանրապետության վարչապետ Սիմոն Վրացյանը հիշում է. Գևորգյան ճեմարանում ուսանելիս Վարդապետը ստուգել է ճեմարանականների երաժշտական լսողությունը «Կռունկի» մեկ քառյակի կատարմամբ: Երբ երգում է ինքը, Կոմիտասը շատ լուրջ ասում է. «Դու կգնաս Գայանե»: Բոլորը տարակուսում են՝ ի՞նչ ասաց ուսուցիչը: Պարզվեց՝ Գայանե վանքի մոտ է գտնվում Մայր Աթոռի պատկան ախոռը…Հետևում է բուռն հռհռոցը: Գուրգեն Դաբաղյանը արժանի հաջորդն է Ռուբեն Մաթևոսյանի: Նրա հայտնությունը սովորականներից մեկը չեղավ, անմիջապես նվաճեց սրտերը: Երգիչը մեր գյուղ էր եկել մեծ խմբով ու երբ չկարողացա տաղանդը տիրոջ երեսով տալու սովորույթս, զգացի, որ նա նեղվեց ամաչկոտ պատանու նման: Գովասանքն իրեն պետք չէր: Նա գնալու է ժամանակներին ընդառաջ:

Մեր ժամանակակիցն են Սամվել Կարապետյանը և Արգամ Այվազյանը՝ հայ ճարտարապետական հուշարձանների խորազնին հետազոտողները, դեռ երիտասարդ տարիքից, իրենց սրտի կանչով, առաջինը չգիտեմ, երկրորդը՝ երևանյան ընկերս, մասնագիտական կրթություն էլ չստացած: Նրանք արժանավոր շարունակողները եղան անխոնջ Մակար Բարխուդարյանի նման հետազոտողի՝ քննելով, գրառելով, մոռացությունից փրկելով հարյուրավոր ավեր ու կանգուն տաճարներ, այլ կառույցներ Ադրբեջանով մեկ սփռված հայկական բնակավայրերում, այն էլ խորհրդային տարիներին, ինչը հերոսական գործ է: Որ կարևոր է՝ ճշգրիտ է գործում նրանց միտքը՝ երբեք չկեղծելով չբացահայտվելին: Քանի՝ ճշգրտումներ է կատարել Սամվելը Սերո Խանզադյանի «Հայապատումում» եղած վերծանումներից: Ոտով, ինչով հնարավոր է՝ շրջում է ամենուր, ունկնդիր իր մշտարթուն մտքին: Անտառից ձին փայտ բարձած դուրս էի եկել ճանապարհ՝ դեպի տուն, մեկ էլ դեմս է ելնում մեկը՝ պայուսակն ուսից կախ, քրտնած, հավանաբար՝ Կարմիր Շուկայից էր գալիս: «Կարծես ճանաչում եմ Ձեզ»,- ասացի ու նայելով ճաղատին՝ «Գուցե՝ հեռուստատեսային է կրանից»: Նա ներկայացավ ու խնդրեց ցույց տալ Մայր Խաթունի ճանապարհը: Մրխաթունի՝ մեր տեղական արտասանությամբ նրան ուղենշեցի դեպի գյուղամերձ հանդի ավեր եկեղեցական համալիրը, ուր, ինչքան գիտեմ, հետազոտողի ոտք չի դրվել: Արգամ Այվազյանը նույն կերպարն է, արդեն Նախիջևանից: Ապրում էր աղքատ, թողարկիչ էր աշխատում «Հայրենիքի ձայն» թերթում: Շրջում էր հայրենի երկրամասի հայկական ավեր ու սակավամարդ գյուղերում, ուսումնասիրում հայ ճարտարապետական բազմաթիվ կոթողներ, նյութերը հրապարակում: Վերջերս գիտական աշխարհին նեկայացվեց նրա հիմնարար աշխատությունը՝ նախիջևանյան հարուստ ժառանգության համապատկերը, արժանացավ բարձր գնահատանքի: Այսօր այս երկու լրջմիտ հետազոտողները, արդեն մեծ վաստակի տեր, շարունակում են նվիրական գործը: Նրանք իրենք չլինեին՝ որքա՜ն անդառնալի էին լինելու մեր կորուստները հասկանալի պատճառով:

Ինչու՞ չէ, տանք լրագրողներ Ռաֆայել Հովհաննիսյանի,Կարին Տոնյանի, Համլետ Մարտիրոսյանի, Սոֆի Իվանիդիսի անունները, ովքեր մշակութային և այլ բազմազան նախաձեռնություններով լրացնում են հայկական հեռուստատեսային էկրանի չգոհացնող իրականությունը: Նրանց գիտելիքներն ու կիրթ հայերենը հաղոդումները օժտում են նյութով ու հանդիսատեսին փոխանցվող գրավչությամբ: Նաև գործընկերներին հուշելով, որ լրագրողը շատ բան պիտի ամբարած լինի, տեղյակ ամեն ինչից՝ ներկա, թե անցյալ, մշակութային, թե՝ էլ որ, որպեսզի միտքը սնի խոսքը հանդիսատեսի հետ զրուցելիս: Այդպիսին չլիներ Ռաֆայել Հովհաննիսյանը, էկրա՞ն կբերեր աշխարհի բազմադեմ դիմանկարը, հեռավոր կողմերում փնտրելով, գտնելով հայկական հետքերը՝ այդպես հարստացնելով մեր հոգևոր պաշարը: Այդպիսին չլիներ Համլետ Մարտիրոսյանը, կնախաձեռնե՞ր այնքան հարկավոր հաղորդաշարը Վերածննդի դարաշրջանի (և ոչ միայն) հանճարների կյանքի ու գործի խոր մեկնաբանմամբ: Ափսոս, որ այն ընդհատվեց: Կարին Տոնյանը, ում «Հայ ասպետը» դպրոցականներին ուղեկցում է մեր պատմության ու քաղաքակրթության խորքերը, կրթում հայեցի: Սոֆի Իվանիդիսը, ում «Պահոցը» մեզ շատ բան հիշեցրեց Արցախի մոռացվող հայրենաշեն գործերից, դրանք իրագործողների ապրելաոճից:

Բոլոր ժամանակներում մեծագործության կոչվածները քիչ են եղել, իսկ մշակույթի խոտանը՝ անպակաս: Մեր օրերում փոքր ու միջին բիզնեսը որտեղ ասես, որ չի բարգավաճում, բացի տնտեսությունում: Ամերիկյան ապրելակերպի պարզունակ մշակույթը, իրենց իսկ քաղաքագետի՝ Բժեզինսկու խոստովանությամբ, տիրում է աշխարհի երիտասարդությանը՝ նպատակները վերածելով զվարճանքի շոուների, ինչի արդյուքնում ամլանում է ստեղծագործ միտքը: Հրատա՞պ չի հնչում շեքսպիրյան կերպարի խոսքը. ,ժամանակը դուրս է եկել իր շավղիցե: Ասում են՝ 19-րդ դարի երկրորդ կեսերին Գերմանիայում փիլիսոփայությունը այնքան է մասսայականանալով արժեզրկվել, որ շուկայում կանաչի վաճառող կանայք բանավիճում էին այդ թեմաներով: Այսօր ո՞վ չի ներխուժում արվեստների ու գրականության տաճարներ, անճաշակ գովազդով «ամրագրած» իր հնարածին թատերական ներկայացումը, երաժշտությունը, նկարչությունը, գրականը պարտադրում հանդիսականին: Եվ աճապարում են Արցախ՝ մեզ էլ պատճառելու իրենց մտքի աղքատությունը: Մենք էլ, չնայած Գևորգ Մուրադյանի «Դասական ալիքով» տարիներ շարունակ վայելելով համաշխարհային երաժշտական գոհարները, հաճախ տեղի ենք տալիս, ինչպես Հակոբ Պարոնյանը կասեր՝ այդ հոսհոսներին: Բա մեղք չե՞ն Մոցարտն ու երաժշտական ուսումնարանի մատաղ սանը, ով նոր-նոր է սկսում հեգել նոտագրությունը: Չգիտեմ՝ ինչքանով է ջազը հասարակության մտավոր շերտերի, նաև ձևականորեն այն պաշտողների բարձր արվեստը, թեկուզև թափանցել է Գերշվինի և այլ մեծերի ստեղծագործություն, ես անձամբ չեմ կարողանում մերվել դրա մեղեդիազուրկ հնչողությանը, նույնիսկ երբ կատարողները հռչակավորներ են: Բայց ահա աշակերտ ժամանակ Բաքվի ռադիոյից լսելով հրճվագին երաժշտական մի բան՝ անտեղյակ ինչ է այն, մնացի հմայված դրանով և միայն ուսանողական տարիներիս իմանալով, որ Ռոսինիի «Սևիլյան սափրիչը» օպերայի նախերգանքն է՝ առ այսօր իմն է այն: Դասականը, մեր հայ ժողովրդականը, ազգայինը, գուսանականը՝ նմանապես: Աշխարհի ժողովուրդներինը: Չգիտեմ՝ վերոհիշյալ երաժշտական «ժանրերով» հորինվածքների հեղինակները գեթ մի անգամ ունկնդրել, վայելե՞լ են Սարասատեի «Գնչուական մեղեդիները», Օգինսկու «Պոլոնեզը», Սեն-Սանսի «Ռոնդո-կապրիչիոզոն» (վերջինս հիացել է Մակար Եկմալյանի «Պատարագով»), եթե՝ այո, հնարավո՞ր է, որ նրանք գնան անճաշակությանը: Մշակույթում եթե բառը, հնչյունը, վրձնահարվածը չափի մեջ չեն՝ դատապարտված են սնանկության: Ցավալին այնքան դա չէ, որքան մեր տեղի տալը, հաճախ բարձր գնահատանքի արժանացնելը, ինչը ոգեշնչում է «նոր արժեքների»: Ուզում եմ ասել՝ ընտրենք և ընդունենք նրանց, ում՝ ոնց և՛ անունը կա, և՛ ամանումը: Եվ սովորելու բան ունենք իրենցից:

Հիշում եմ՝ տասնամյակներ առաջ Երևան հյուրախաղերի էր եկել Օմսկի՞, թե Տոմսկի ռուսական ժողովրդական պարի խումբը, որի կատարմամբ հայկական «Հոպինո» երգ-պարը անանց հաճույք պատճառեց հայ հանդիսականին ոչ միայն բարձր արվեստով, այլև մեր ազգային կերպը պահելով, գուցե նաև մեր խմբերին գերազանցելով: Պատճառը բացատրվում էր արհեստավարժ պարուսույցի առկայությամբ: Սուրեն Չանչուրյանը իր կոչման բարձունքում էր, նրա բեմադրած շատ պարեր, հատկապես «Կինտոների պարն» ու «Ղանթարին» մնացին հանդիսատեսի հիշողության մեջ՝ որպես եզակի երանելիներ: Ինքը՝ Հայաստանի պարի պետական անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը, տաղանդավոր պարող էր, այստեղից էլ նրա կազմակերպչական ունակությունները: Նրանից հետո հաջողությունն առաջընթաց չապրեց, եղածը, կրկնվելով տարիներ, պարզ էր, կորցնելու էր հրապույրը: Ինչքա՞ն կարելի է ցուցադրել նազպարն ու բերդպարը: Ինչքա՞ն ձեռք-ձեռքի տված վեր-վեր ցատկել, ավելի շատ ֆիզիկական շարժումներ անել, իրանով աջ-ձախ, առաջ խոնարհվել: Պարը նախ ոտնաշարժության արվեստ է, որքան նորովի թարմ ու կատարյալ՝ այնքան գրավիչ: Մարդ հաճույք է ստանում կովկասյան ժողովուրդների պարերը դիտելով, իսպանականները, բա իռլանդական աշխարհահռչակ պարի ելույթները… իսկ մերը. քանի՞ տասնամյակ կարելի է ուս ուսի ելնել ու որպես բերդպար պտտվել, երբ ժամանակակից կատարումներում այնպիսի անհավատալի ատլետիկ գեղարվեսական համարներ են ցուցադրվում, որոնց մոտ մերը… իսկ ավանդույթներ չունեցող արցախյանը, պարզ է, պիտի ընդօրինակի հայաստանյան համույթներին: Ելքը մեկն է՝ ստեղծագործ անսպառ մտքով օժտված մասնագետ պարուսույցի հայտնությունը, ինչը ե՞րբ կլինի… Հենց ստեղծագործողը ոչ միայն կկատարելագործի հայկական ազգային պարը, այլև դրա ոգով ինքը նոր պարեր կյանքի կկոչի, որպեսզի տևական չմնա ավանդականից գերված:

Որպես ընթերցողի՝ ինձ մտահոգում է մերօրյա հայ գրական միջավայրի անորոշությունը. Ու՞ր է գնում: Արժեզրկող մասսայականացումը այստեղ էլ է բանը հասցրել շոու-ցուցադրության, ինչից գլուխ չես հանում: Ու՞ր են տանում ոչ միայն բանաստեղծությունը, այլև պատմվածքը, ինչից բարեբախտաբար զերծ է մեր գրականության Արցախյան թևը: Ավանդականը՝ վերացական, մոդեռնը՝ կարծես այլևս ոչ մոդեռն, բայց ի՞նչ, ո՞ր երկրի ու ժողովրդի մարդու ո՞ր ներքնատեսությունն է դրանցում: Վե՞րջ Հրանտ Մաթևոսյանի, բանաստեղծներից էլ՝ չգիտեմ ում սերնդի գրական դասին…

Հայ ժողովուրդը մեկ հազարամյակում համաշխարհային պոեզիայում հանգրվանելու 10-15 բանաստեղծի է ծնել՝ սկսած Նարեկացուց: Այնպիսի հնչեղ անուններ, ինչպիսիք են Պատկանյանը, Հովհ. Հովհաննիսյանը, Պեշիկթաշլյանը, Մահարին և այլք մղվել են երկրորդ պլան և մնալու են միայն մերը: 10-15-ը մեծ թիվ է, այդքան չեն ծնել մեզնից տասնապատիկ մեծաքանակ շատ ժողովուրդներ: Ասել է թե՝ գրենք, տպագրվենք հազարներով, բայց լինելու է այն, ինչը լինելու է մեզնից հետո: Ամենադժվարը, իմ կարծիքով, գրական գործը գնահատելն է, ոչ ոք չի կարող այն արժևորել ըստ հավերժական ընթերցող-կերպարի ճաշակի: Այնպես որ՝ գրենք, նկարենք, քանդակենք, հնչունավորենք մեր ազգային ճշմարիտ կերպին ունկնդիր: Իմ համոզմամբ՝ դրանից շեղվելն է հասցնում շիլա-շփոթին:

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

Ի՜նչ լավ է, որ ժամանակակիցն ենք հայ երաժշտարվեստի դարակազմիկ երևույթի՝ Հովհաննես Չեքիջյանի՝ Պոլսի մեր ազնվական մշակութային միջավայրի առաքյալի, նրա, ում անունը դասվում է Չուխաջյանի, Աճառյանի, Փափազյանի, Հր. Ներսիսյանի, էլի քանի հանճարների շարքին: Նրանք երբեք չիջան իրենց շնորհից, որ ժառանգել էին մայր ժողովրդի անսպառ ակունքից: Կես դար է, ինչ կախարդական փայտիկը նրա ձեռքից հնչեցնում է մեր

Read More


Նորեկ Գասպարյան / «Մի քիչ պատերազմ մի քիչ խաղաղություն» շարքից

Լույս է տեսել Նորեկ Գասպարյանի «Երկնքից ընկնող գույն-գույն խնձորներ» վերնագրով գիրքը, որում տեղ են գտել հեղինակի նոր բանաստեղծությունները: Թվով տասներորդ ժողովածուն բանաստեղծը հրատարակել է յոթամյա ընդմիջումից հետո միայն: Արցախի գրական ընտանիքում ասում են, որ գրչակիցներն ու ընթերցողներն այս անգամ երկար են սպասել Նորեկ Գասպարյանին, հետո ընթերցում գիրքն ու համոզվում` բանաստեղծը ներքին կուտակումների շրջան էր ապրում: Ինքը բանաստեղծը չի բացառում, որ ստեղծագործական կյանքում նմանատիպ դադարներն անհրաժեշտ են: Այդպես գրողն ընթերցողին ներկայանում է նորովի` նոր ասելիքով ու առանց կրկնությունների:

Գրքում հեղինակի նոր բանաստեղծություններն են` հայրենիքի, սիրո, կարոտի և այլ թեմաներով: Բանաստեղծն անկեղծ է` այս տարիքում էլ շարունակում է երազել ու կյանքում տեսնել հեքիաթային երևույթներ: Այդ պատճառով, գրքի հենց վերնագրում, երկնքից ընկնում են գույն-գույն խնձորներ:

Գրողների միության նախագահ Վարդան Հակոբյանը, ով գրքի խմբագիրն է, եզրակացնում է` գրողը ոչ թե դադարել է ստեղծագործել, այլ ապրում էր ներքին կուտակումների շրջան: Բանաստեղծությունը շատ ավելի կյանքոտ դարձավ, շատ ավելի դարձավ ֆունկցիոնալ, բանաստեղծությունը մտավ կյանք, հասարակական հնչեղություն ձեռք բերեց, այսինքն՝ շատ ավելի իրական և գերիրական այս երկու գույները իրար արդեն լրացնում են, և երբ նա ասում է, որ երկնքից գույն-գույն խնձորներ ընկան, այս գույն-գույնի մեջ գույնը դա միայն ձևի նշանակություն չէ, գույնը դա արդեն բովանդակային իմաստ է ստանում, և գույների մեջ արդեն` նոր իմաստ, նոր բովանդակություն… կարողացավ Նորեկը այս գրքում գտնել իր կոդը:

Գրքի շնորհանդեսի ընթացքում Գասպարյանի նոր ժողովածուն գնահատել են գրչակից ընկերներն ու հավատարիմ ընթերցողները: Ոմանք պարզապես նախընտրել են առանձնացնել հեղինակի ամենահաջողված գործերը: Նվարդ Ավագյաննն ասում է, որ Նորեկ Գասպարյանի ձեռագիրն ի սկզբանե ինքնատիպ էր: Յուրօրինակ էր ինչպես նրա արձակը, այնպես էլ՝ չափածոն: Գնահատականը նույնն է մնացել նաև այս գրքի դեպքում: Գրողն ունի, հաստատ, իր ուրույն ձեռագիրը, իր մտածելակերպը, արտահայտչական ձևերը: Նորեկի մոտ մի հետաքրքիր կողմ ել կա` նա սրամիտ է, ինչպես կյանքում է սրամիտ, այնպես էլ բանաստեղծության մեջ, ամենուր հումորի զգացումը կա:

Բանաստեղծ Դավիթ Միքայելյանը երկար է մտորել` Նորեկ Գասպարյանն ավելի շատ արձակագի՞ր է, թե՞ պոետ: Թե ինչ կլինի հետո,ցույց կտա ժամանակը: Բայց «Երկնքից ընկնող գույն-գույն խնձորներ» գրքով հեղինակը նոր խոսք է ասում հայ պոեզիայում: Զգացի, որ նրա երևակայական աշխարհը ընդգրկուն է, բազմաշերտ է, երևույթների ընկալումը` նորովի բոլորովին, նա իսկապես պոեզիայում գրավել է նոր տարածքներ, սա բոլորին չի հաջողվում:

Ինքը՝ հեղինակը ստեղծագործական կյանքում դադար առնելը երբեմն համարում է համարձակ քայլ: Գասպարյանի համոզմամբ, հակառակ դեպքում, չեն բացառվում կրկնությունները: Իսկ ժամանակակից համաշխարհային գրականությունը կրկնություններ չի սիրում: Սիրում է այն գրողին, ով ստեղծագործում է աշխարհի բոլոր ժողովուրդների համար:

                                                                                Նարեկ ՍԱՀԱԿՅԱՆ

1.

Մեռնելու ամենալավ ժամանակը

Ինչքան էլ երկարի այս հիվանդ, երկկենցաղ ու երկսեռ խաղաղությունը, ես չեմ մեռնելու, ես հանգիստ, առանց ավելորդ շտապողականության,

եթե պահանջվի՝ հարյուր տարի, սպասելու եմ վաղվա պատերազմին և հեռանալու եմ այդ պատերազմի առաջին օրը…

որպեսզի ոչ ոք չնկատի իմ բացակայությունը…

…Իսկ պատերազմից հետո,

երբ հասկանան տեղի ունեցածը, ես կլինեմ բավականին հեռու, այնքան հեռու, որ ոչ ոք ունակ չի լինի վերադարձնել ինձ… կհասկանան նաև, որ պատերազմի ժամանակ ամենահեշտ բանը ապրելն է…

2.

Անծանոթ գրողի չտպագրված հուշերից

Ոչ մի պատերազմի ժամանակ ինձ չկարողացան սպանել… ինձ նույնիսկ երկրպագողներ էլ կային… երկրի խորքերում ծնված մանչուկներից շատերը կրում էին իմ անունը…

…ինձ սկսեցին ագահորեն սպանել միայն պատերազմներից հետո… հիշում եմ, մեկ-մեկ նույնիսկ հաճույքով գնդակահարում էին…

հենց իմ անունը կրող մանչուկների աչքի առաջ…

Հետգրություն.

Ես միայն վերջին անգամ գնդակահարվելուց հետո հասկացա, որ պատերազմներից հետո ամենաանիմաստ բանը ապրելն է…

3.

Կորցրած ծննդավայրի անվերջ որոնումներ օտար քաղաքի փողոցներում

Երբ խավարը անտարբեր ու անողոք կրկին ծածկեց անծանոթ ու չտեսնված մեծ քաղաքի փողոցներն ու բակերը, կապուտաչ, սևաչ, վանակատու աղջնակներն ու տղեկները իրարից թաքուն լաց եղան իրենց փոքրիկ ու ցուրտ կացարանի պատուհանի մոտ… այդ օրն էլ ոչ մի պտուղ չտվեց նրանց որոնումը… այս անգամ էլ, արդեն քանի-քանի՜ տարի, նրանք այդ անհասկանալի քաղաքի, անհասկանալի երեխաների, անհասկանալի խաղերի միջով

վերադարձան դատարկաձեռն ու կարգին ծերացած… և մայրիկները հասկացան, որ նրանք էլ երբեք չեն գտնելու իրենց կորցրած մանկությունը…

Հետգրություն.

Միայն տարիներ հետո, երբ արդեն չկային մայրիկներն ու հայրիկները, այդ կապուտաչ, սևաչ, վանակատու աղջնակներն ու տղեկները շարունակեցին իրենց որոնումները…

4.

Բոլոր զարկվածների անունից

Ես չվերադարձա պատերազմից… երևի զոհվեցի… որովհետև գիտեի, պապս էլ էր ասում,

որ պատերազմից վերադառնալն ուղղակի անիմաստ ու ծիծաղելի պատմություն է…

Իսկ տուն եկածներից ոչ մեկն այդպես էլ չհասկացավ, թե ինչ երանություն է պատերազմներից երբեք չվերադառնալը…

5.

Պատերազմ, կին, սեր ու շատ անբացատրելի բաներ

Հիսունն անց զինվորը երևի այնքան էլ մեղավոր չէ, որ մոռացել է, թե վերջին անգամ ե՞րբ է այդքան մոտ, այդքան բաց տեսել կնոջը և շատ բնական է, որ ամեն ինչ, թվաց, անցյալում է, իրենից հեռու- հեռու?, համարյա անհասանելի, արգելված պտղի նման…

և տղամարդը մի անգամ էլ, քանի դեռ կինը խաղաղ քնած էր, վերմակը սահեցրեց նրա մարմինն ի վար… կինը երբեք այդքան գեղեցիկ չի եղել, նույնիսկ քաղաքի մութ նրբանցքներում աշխարհից թաքուն համբուրվելիս, նույնիսկ առաջին գիշերը, նույնիսկ… առաջին երեխայի ծննդից հետո…

…երբ տղամարդը վերադարձավ զորամաս, պատերազմն արդեն ավարտվել էր…

6.

ՀԱՆԵԼՈՒԿ

Ոչ հեռացողներին եմ ճանապարհել մարդավարի, ոչ էլ եկողներին եմ աճապարում դիմավորել… որովհետև ինձ միշտ էլ թվացել է, որ եկողները նույն հեռացողներն են, մի քիչ ավելի համարձակ, մի քիչ ավելի ծուռ ու տարվա բոլոր օրերին ու եղանակներին ինքնահրկիզումի պատրաստ… զարմանալի բան է, ինչքան էլ փորձում են ինձ համոզել, որ առանց դրա ուղղակի հնարավոր չէ, ես վերադառնալու ցանկություն չեմ ունենում, թե չէ առանց երկմտալու, հենց այս պահին էլ կբռնեի հեռացումի բաղձալի ճանապարհը… որպեսզի հետո վերադառնամ մի քիչ ավելի խիզախ, մի քիչ ավելի ցնդած ու… տարվա բոլոր օրերին ու եղանակներին, երկրի բոլոր ծագերում գնդակահարվելու պատրաստ…

7.

Մեծ խաղ կամ ինչպես են երեխաները խախտում հրադադարը

Հնամյա բնակավայրից մի քիչ ներքև, որտեղ սև ու սպիտակ արոտավայրեր ու այգիներ են,

մի զարկված հրասայլ կա… համարյա` ստոպ կադր… միայն գյուղի փոքրիկներն են, որ ամեն երեկո այդ սև ու սպիտակ տարածքներից իրենց աչքերի մեջ տուն էին բերում ճիչ, ցավ, հիշողություն…

…մինչև պատերազմ այնտեղ ամեն ինչ գունավոր էր, և պապս այդ զվարթ վայրերից վերադառնալիս հին կարպետին շարում էր տանձ, խնձոր և մի անբացատրելի ցնծություն…

… մի անգամ էլ, երբ փոքրիկները այնտեղ շարունակում էին իրենց կիսատ թողած խաղը,

որոտաց հրասայլը… և գյուղի բնակիչները երկնքում տեսան ուղիղ դեպի թշնամու խրամատները սլացող հսկայական արկը…

Եվ երեկոյան, թշնամի երկրի բոլոր լրատվամիջոցները, միաբերան հայտարարեցին,

որ հակառակորդը կրկին խախտել է հրադադարը` երկար ընդմիջումից հետո կիրառելով նաև ծանր հրետանի…

8.

Ժամանակի ամենամեծ առեղծվածը

Բոլոր հայրենասերները, երբ օրերը սկսեցին արագորեն ցրտել, և երբ անձրևի կաթիլները սպիտակ գնդիկներ դարձան ծառերի դեռևս տերևոտ ճյուղերին, հերթով ու անհերթ թողեցին հայրենիքը… մի քանիսն էլ իշխանություններից դժգոհելով, տապալված ապստամբությունից հետո ինքնահրկիզվեցին դաշտերում, այգիներում ու հրապարակներում… եղան նաև գնդակահարվածներ ու զնդանները նետվածներ…

…և երկրում մնացին միայն անհայրենասերները… նրանք այնքան էլ շատ չէին… ընդամենը մի քանի հոգի… նրանք էլ հող մշակեցին, ծառ տնկեցին, գրեցին գրքեր ու անընդհատ զարկվեցին անվերջանալի ու կործանարար պատերազմներում… բայց թշնամին չհամարձակվեց մոտենալ երկրի դարպասներին…

…և մինչև հիմա երկրի, պատերազմից հետո ծնված բնակիչները, ինչքան էլ մտածում են, չեն կարողանում հասկանալ,

թե ինչ է հայրենասիրությունը…

9.

ՊԱՊՍ

Ես պապիս չեմ տեսել… մայրս էլ… չի տեսել նաև մորեղբայրս… մորաքույրս, ով տան ավագն էր, համարյա չի հիշում հորը… իսկ տատս ոչինչ չհասցրեց ասել նրա մասին… նրան ճանաչող մարդիկ բոլորն էլ անխոս թողեցին աշխարհը…

և հիմա, երբ ես ուզում եմ պատմել պապիս մասին, արտաբերում եմ ընդամենը մի քանի բառ. – Պապս չի վերադարձել պատերազմից…

10.

ԽԱՂԱՂՈւԹՅՈւՆ

Պատերազմներից վերադառնում են հոգնած ու տանջված, հազար ընկեր ու մտերիմ կորցրած թագավոր տղերքը, և դեռ տուն չմտած, հենց մարդաշատ փողոցում, կանանց ու ծերուկների աչքի առաջ խաղալիք հրացանով նրանց հերթով գնդակահարում է զինվորական հագ ու կապով, մինչև ատամները զինված մի փոքրիկ, մի ոսկեմազ, մի հրաշալի տղեկ…

…և թագավոր տղերքը, չգիտես ինչու,

ընկնելուց առաջ թանձր-թանձր ծիծաղում են…

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

Լույս է տեսել Նորեկ Գասպարյանի «Երկնքից ընկնող գույն-գույն խնձորներ» վերնագրով գիրքը, որում տեղ են գտել հեղինակի նոր բանաստեղծությունները: Թվով տասներորդ ժողովածուն բանաստեղծը հրատարակել է յոթամյա ընդմիջումից հետո միայն: Արցախի գրական ընտանիքում ասում են, որ գրչակիցներն ու ընթերցողներն այս անգամ երկար են սպասել Նորեկ Գասպարյանին, հետո ընթերցում գիրքն ու համոզվում` բանաստեղծը ներքին կուտակումների շրջան էր ապրում:

Read More


Կամիլա Քեշիշյան / Տասնըհինգ ամառ Շուշիում

ՀԱՅՐԵՆԻՔ

Իմ ու քո միջեւ

Խաչուած մի հայրենիք,

Նահատակներ հանգչող

Քարափներում կեանքի:

Գայլանման խոռոչներից բուսած

Յառաչանքներ ոգու

Եւ խորանարդուող վիհը

տառապանքի:

Լեռնապսակ տարածութիւնն

օրօրո՜ղ արեւ,

Վերից թափիր հուր,

թափիր խաչ

Ու թափիր ծես

Եւ օղակիր մթնող աչքը օրուայ

Յաւիտենութեան ջահին

բոցավառուող

Ու պատարագիր նրանց շարականով լոյսիդ:

Իմ ու քո միջեւ

Խաչուած մի հայրենիք`

Հրեշտակաթեւ ճախրանքը

ինքնազոհումի…

ՊԱՏԵՐԱԶՄ

Երկնքի գունատ դեմքից

Դալկադեմ աշնան մի տերեւ ընկաւ սեղանիս,

Իբրեւ գալիքից ցուրտ մի օր …

ՏԱՊԱՆԱՔԱՐ

Իրիկնացող օրը

թռչունների բարձունքներից իջաւ ու

փռուեց

Փշալարուած հայրենի հողին:

Յետո յեկան սեւազգեստ կանայք,

Լուռ լաց եղան յիշողութեան դեմքին`

հեռացան:

Տապանաքարը շնչում է

հեռացող մօր ոտնահեւքը…

ՅՈՒՇ

Յիշողութեան դիմագծերը ծեր են եւ յօգնած:

Թոչու՜ն, ազատութիւնն ինքն իր մէջ թռցնող՝

Երկինքների շնչառութիւնը լուրթ

կապոյտի մէջ զսպանակած:

Նրա թեւերը հրեշտական ունեն

Ու հեռաւորութիւնը գնդակահարուած:

Էլեկտրական սեան վրայ թպրտացող

յուշը` յուշի:

Վաղուայ օրը՝ տարածութեան

խորանին բազմապատկուող նշխարհ:

Աղօթի՛ր…

Ց Ա Ւ

Մոշ հաւաքող տարաբախտ

աղջնակին

Ցավ,

Որ տառապանքի գոյն ունի

Եւ շշուկօրուայ շրջանակից լացող:

Թախիծ,

Որ կարօտի համ ունի

Եւ լոյս հեռուներից ահազանգող:

Ամենահզոր ձայնը լռութիւնն է

Եւ երաժշտութիւնը Յոհան

Սեբաստեանի,

Որ անսահմանութեան գագաթներից

Բաբախում է հոգուդ յաւերժութիւնը:

Ցավի զգեստով ճամփայ-աղջիկ,

Օրուայ եզերքներով ճեմող

Եւ մահ՝ ճերմական հուններից

կանչող…

ՎԵՐՋԵՐԳ

Հերթ են կանգնել յիշողութիւնները,

Ճանապարհի մարմինը տնքում է

Ծանրութիւնից ոտնահետքերի:

Տառապանքի լեզուից կախուել է

տտիպ գոլորշին

Եւ լիզում է կարմիր թեւերն անհունի:

Երկփեղկուած տարածութեան

ճամփորդները

Խղճի գերեզմանոցում տնկում են

հրաժեշտի բառեր.

Ոչ ոք չի՛ գալու…

ՍՊԵՂԱՆԻ

Քամի՛ն,

Որպէս յաղթայարուած ցաւ,

Պտտում է անվերջ խոնաւ ու մութ

օրն այս

Ու ոտքերիս տակ շպրտում

կաղապարներ:

Լուսաբացը,

Իբրեւ յաղթայարուած մութ,

Լափում է գիշերուայ քրքրուած

վերնաշապիկը

Ու երեսիս նետում մի բուռ թախիծ:

Մենութիւնը,

Ասես յաղթայարուած դուռ,

Բացւում-փակւում է իմ դիմաց

կանգնած

Եւ մարմնիս առջեւ ցցում շինծու

բանալիներ:

Ժամացոյցի ժանգոտ ճռռոցում

ապաստանել է ազատութիւնը…

ՕԳՈՍՏՈՍ

Հայոց երկնքում կարմրում է

օգոստոսը

Եւ ճառագայթի ժանիքները

պայթեցնում են

Բողբոջող լոյսը օրուայ:

Կուսական առաւօտուայ միջով գնում

է գոմեշը,

Որոճալով անտարբերութիւնը

վաղուայ:

Ինչ-որ մի մօտ հեռւում արիւն է

կաթեցնում

Բիբը ժամանակի:

Պղնձացած ժայռերին յառնող

գալիքի քարտեզը

Շքադրում է զինուորի, որի

մանկութեան աչքը ծուարել է

Օգոստոսի կարմրաթել կտուրին:

Հայոց երկնքում ճառագայթի կոր

մատներով

Հասունանում է Օգոստոսը:

Մանուկների շուրթին դարձեալ

Եռքն է ,Վարանդայիե:

ՀԱՂՈՐԴՈՒԹԻՒՆ

«Եւ յիշողութեան ստեղներով

սահում է ձեռքը Կամիլայի,

հանելով խորքից ոգու

յարութեան թռչուններ»

Ռոբերտ Եսայեան

Ես ամէն առաւօտ գնում եմ

բանաստեղծութեան մօտ՝

Հաղորդութիւն ստանալու:

Մագաղաթեա յայգա լոյսին

ընդառաջ թռչող հաւքերը

կտցահարում են

Օրերի աղբակոյտից

ազատագրուած յիշողութիւնս

Ու թռցնում երկինք, ուր նա ծաղկում

է բոյրով Կալենդուլայի:

Խաւարի մէջ ծուարել է հաւատի յոյսը,

Իսկ շրջապտոյտը լոկ յետ

գրութիւնն է կեանքի,

Որ սկսւում է զերօ ժամանակից:

Ամէն առաւօտ ես գնում եմ

բանաստեղծութեան մօտ

Եւ յիշողութեան ստեղներով սահում

են ձեռքերս,

Որպէս յարութեան թռչուններ:

ԱՂՋԱՄՈՒՂՋ

Ռոբերտ Եսայեանին

Մերկ է փողոցը:

Լապտերը լուսավորում է իր մենութիւնը:

Ես զանգակածաղիկներ եմ կախում

Օրուայ սպասում ի վրայ

Եւ թռչունը ճեղքում է ներկան:

Հավաքիր անյայտի հետքերն իբրեւ լոյս…

ԴԱՏԱՐԿ ՇՐՋԱՆԱԿ

Նորեկ Գասպարեանին

Լուսամուտ

Հին նամակ

Յուշերի շուկա

Վաճառքի հանուած

Անօթի մի ստուեր

Կարկատան օրեր

Աճուրդի դրուած

Անսեր մի կարօտ

Թռչուն հայելում

Հայեացքիս բանտում

Ածխացած արեւ

Անկիւնից նայող

Անաչք մի ակնոց

Կաղաթոռ

Փշալար

Անտոմս ուղեւոր

Քամիների դեմ

Մռնչող երկինք

Ձեռքերիս մէջ

Այրուող հայրենիք

ԺԱՄԱՆԱԿԸ

Վարդան Յակոբեանին

«Բախը շարունակում է լուսնի լոյսի տակ

Նոտագրել խելագարների ժամանակը,

Աշխարհը նորմալ մարդկանցից

փրկելու համար»

Վարդան Հակոբեան

Ինձ մօտեցաւ խոշոր աչքերով մի տղայ,

Երկար նայեց աչքերիս ու հեռացաւ՝

արագ եւ մանրաքայլ:

Երեկոն միատարր նւուոցով լցուեց

մայթերի անկիւնները

Ու թուաց, թէ բացակայութիւնը

խելապատառ վազում է

Ինքն իրենից ազատուելու համար:

Ինձ վերադարձող

ժամանակագրութիւնը

Բաժանւում է թուերի ու բառերի,

Որոնք աւելի իրական են, քան ինքը՝

վերադարձը:

«Բախը շարունակում է լուսնի լոյսի տակ

Նոտագրել խելագարների ժամանակը»

Ինձ՝ նորմալ մարդկանցից փրկելու

համար…

ԿԵԱՆՔԻ ԽՆՈՑԻ

Զաքար Քէշիշեանին

Լոյս ու մութ,

Կրկին ամառ:

Ձմեռը՝ տանիքիս բազմած:

Դու եւ ես

Դարբնոցում օրերի

Օրօրում ենք կենաքը

Բարուրի հեքիաթ:

Անշտապ

Մութ ու լոյս,

Նորից ձմեռ:

Ամառը՝ պատուհանիս հենուած:

Ես ու դու

Օրերի մեր դարբնոցում

Յաւերժին խոնարհուած:

Խնո՜ցի- խնո՜ցի…

ԺԵՆԳԵԱԼՈՎ ՀԱՑ

Սոկրատ Խանեանին

Աստծոյ ափի մէջ,

Ճաքճքած ձեռքերում տատի,

Ակօսներում բուրաւէտ օրերի՝

Ժենգեալով հաց հանապազ օրեայ:

Դաշտերից տուն բերուած

հուշեր բո՜ւռ- բու՜ռ,

Կանաչաթեւ ճռճռուկ, կնձմնձուկ,

բանջար:

Դա՜րս- դա՜րս հեւոցի տակ մատների

Եւ վերմակ խմորի մէջ տաքուկ:

Երկինքների անծիր շնչառութիւնը ծծած,

Կապոյտ անձրեւների պաղ ջուրը խմած,

Կանաչաաչք ծեթուկ, թրթնջուկ,

տտպաշար,

Բիրտ խառնարանում կեանքի

Հանապազ օրեայ աղօթք դարձած:

Հողի երազները ձեր մէջ՝

Ծաղկեցրիք մի ո՜ղջ լեռնապար,

Դրախտի խորանին ծաղկած

Գառան ականջ, պռաւի պորտ, սպանախ:

Աստծոյ ափի մէջ

Եւ ձեռքերում օրուայ՝

Ժենգեալով Հացը հանապազօրէայ:

ՄՇՈՒՇԱՄՈՇ ՇՈՒՇԻ

Բարձրանո՜ւմ եմ, բարձրանո՜ւմ

Երկինքների ափին՝ Շուշին,

Անպարագիծ շնչառութեամբ Արցախն

իր թեւերին առած,

Գլխատուած օրերն իր խորանում

այրող, մաքրող

Եւ իր կրծքի կամարներում

խնդութիւնը բոցաւառող:

Բարձրանո՜ւմ եմ, բարձրանո՜ւմ,

Բարձր կարօտներում լոյսի

Վերածնւում է երթը նրա

Եւ պղծուած հետքերի վրայ

ծաղկեցնում արահետներ սիրոյ:

Բարձրանո՜ւմ եմ, բարձրանու՜մ,

Աստծոյ ափին՝ Շուշին,

Ես խոնարհւում եմ մշուշամոշ քո

գոյութեան առաջ:

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

ՀԱՅՐԵՆԻՔ Իմ ու քո միջեւ Խաչուած մի հայրենիք, Նահատակներ հանգչող Քարափներում կեանքի: Գայլանման խոռոչներից բուսած Յառաչանքներ ոգու Եւ խորանարդուող վիհը տառապանքի: Լեռնապսակ տարածութիւնն օրօրո՜ղ արեւ, Վերից թափիր հուր, թափիր խաչ Ու թափիր ծես Եւ օղակիր մթնող աչքը օրուայ Յաւիտենութեան ջահին բոցավառուող Ու պատարագիր նրանց շարականով լոյսիդ: Իմ ու քո միջեւ Խաչուած մի հայրենիք` Հրեշտակաթեւ ճախրանքը

Read More


Վանո Եղիազարյան / Երկու պատմվածք

ԱՂԱՎՆԻՆԵՐԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ

Երկնքի բաց կապույտի մեջ ճախրում էին աղավնիները, իսկ Սերոբը նստել էր սպիտակ ծաղիկներով ծաղկած բալենու ստվերում և հիացած նայում էր ձյունաճերմակ աղավնիներին:

Իր որբ մանկությունն անցավ կտուցին մի փշուր հաց առած նիհար ճնճղուկի պես: Բայց անհոգ է մանկան կյանքը, սովն ու ցավն անտարբեր անցան որբ մանուկների կողքով:

Հիմա արդեն հասուն տղամարդ է, երեք տղաների հայր: Շեն ու հյուրընկալ օջախի դուռը բաց է բոլորի առաջ: Գյուղի ողջ ասուխոսը նրանց սեղանների շուրջն է քննարկվում. առատ սեղանին սփռված բարիքների պես ինչից ասես չէին խոսում: Անխոնջ աշխատանքով վաստակածից անխնա կուտ էր տալիս նաև հարյուրավոր աղավնիներին, և ամեն կուտ գցելիս նրան թվում էր, թե ցորենի հատիկը կտցող աղավնին իր ցավող հուշի մեջ ծվարած մի սոված մանուկ է:

Հիմա իր պես ժրաջան ու աշխատասեր տղաները ևս գյուղի նախանձն են շարժում: Նորակառույց խոզանոցները լեփ-լեցուն են տեսակ-տեսակ գոճիներով ու գոճեմայրերով: Հեկտարներով ցանած գարին և ցորենը չեն բավականացնում մեծ տնտեսությանը: Սերոբը, իր կապերն օգտագործելով, անասնակեր է ներկրում նաև ռուսական հեռաստաններից` ոչ միայն իր, այլև հարևան-բարեկամների համար:

Հարևան չարախոս կանայք իրենց հարբած ու պարապ տղաներից վրեժը լուծում էին Սերոբից բամբասելով. «Սով է տեսել, չի կշտանում…»:

Բայց Սերոբի համար ոչ մի արժեք չուներ նրանց չարախոսությունը, առատ հյուրասիրում էր նաև նրանց: Ինքը բոլորից լավ գիտեր իր մանկությունը, և փորձում էր ամեն ինչ անել, որ իր զավակները չզգան այն դառնությունը, ինչն ապրել էր ինքը:

Եվ, փառք Աստծո, նա իր աշխատանքով վաստակում էր ոչ միայն իր հանապազօրյա հացը, այլև օրեցօր հարստանում էր:

Երկնքի ճոխ կապույտի մեջ ճախրում էին աղավնիները, իսկ Սերոբը գինովցած նստել էր իր` պալատի նմանվող ղշանոցի դիմաց և հիացած դիտում էր այն աղավնիներին, որոնցից ամեն մեկին գնել էր քառսուն փութ ճերմակ ցորենի գնով:

Մի օր էլ Սերոբը կռունկի թևի հետ պանդխտեց այլ երկիր: Տուն ու տեղ դրեց, ընտանիքն ու աղավնիներին առավ, տեղափոխվեց այնտեղ: Կյանքն առատ ու երջանիկ էր: Նոր բնակարաններ… նոր մեքենաներ… նոր հարսներ… նոր թոռներ… նոր աղավնիներ… Մե՜ծ, անսահմա՜ն մեծ փողեր…

Օտար երկնքի լազուր կապույտի մեջ ճախրում էին աղավնիները, իսկ Սերոբը նստել էր ոսկեզօծ բազմոցին և հմայված նայում էր շեկլիկ-շեկլիկ թռչնակներին:

Բայց Սերոբի դժվարությամբ, տարիների տքնությամբ բացած ակոսը խաթարվեց. չար ու նախանձ մարդիկ նրա աշխատասեր տղաներին տարան կյանքի այլ հունով: Ո՞վ իմանա` քանի ակոս ունի մարդկային այս կյանքը… Նրանք սկսեցին ապրել ցոփ կյանքով. կարճ ժամանակ անց մեկին սպանեցին, մեկը հիվանդացավ, մյուսը լքեց ընտանիքին:

Կյանքի անակնկալ հարվածներն օտարության մեջ մանկության դառն վերհուշին ավելացրին նոր ցավեր: Ծանր վշտերին չդիմացավ կինը… Հայրենի գյուղի գերեզմանոցում մի նոր թարմ հողաթումբ էլ ավելացավ…

Սերոբը սառն ու անտարբեր նստել էր արդեն ավերակ տան բակում, ու այլևս ոչինչ չէր ուզում այս աշխարհից:

Երկնքի լուրթ կապույտի մեջ ճախրում էին աղավնիները` որպես ոգիներ, իսկ Սերոբը նստել էր հաշմանդամի սայլակին` չորացած բալենու տակ, և թախիծն աչքերին նայում էր ճերմակ-ճերմակ աղավնիներին, իսկ մտքում թևին էր տալիս բազեի ճանկերում ծվացող սիրելի աղավնին:

ԴԱՅԻՆ

Դային կարոտով նայում է Տումիի լանջերին սփռված կարմիր կակաչներին, ու նրա սիրտը կակաչի սրտի պես սևանում է:

Դային կանգնում էր մի ոտքով Դիզափայտ, մյուսով Քթիշ լեռան գագաթին, իսկ ոտքերի արանքում` կուսական անտառների մեջ, թաղվում էր Տումին:

Սասնա Դավթի պես հանդ ու չոլ էր անում, նրա ահից գել ու գազան փախչում էին որսատեղերից: Կոշտ ու կոպիտ, աժդահա այս տղամարդը` մի թաքուն ու նուրբ ժպիտ դեմքին, կարոտով նայում էր լանջն ի վեր սփռված Տումիին. այնտեղ էր իր սիրո դրախտային այգին…

Ադամական արգելված պտուղն ավելի էր բորբոքում նրա ախորժակը, ու մի օր էլ առնական բազուկների մեջ դալար ոստի պես ճկվեց չնաշխարհիկ մի գեղեցկուհի` ճաք տալով հասած նռան պես… Կարմրաթույր նռան հյութը քամվեց սպիտակ սավանի պես սփռված ձյան վրա… Ինքն արջի նման գիրկն առավ ձյունաճերմակ կանացի մարմինը… Կինը հալվեց հաճույքից… Հալվեց ու գլգլալով լցվեց լեռնային աղբյուրների ակունքները: Դային, ամեն Աստծո օր սար ու ձոր անցնելով, իր ծանոթ կածանից ըմբոշխնում էր լեռնային աղբյուրի կարկաչը` մի պահ հագենալով ու հաջորդ պահին կրկին անհագ ծարավ զգալով:

Կինն ամռան արևի պես այրում էր նրան` կանացի քնքշանքներ շաղ տալով նրա շուրջը: Դային այրվում էր այդ տապից և անզոր էր կանացի հմայքի առաջ: Նա զօրուգիշեր վայելում էր կյանքի ու սիրո քաղցրությունը…

Բայց մի օր էլ կարմիր կակաչների պես շուրջը սև սփռելով` պայթեց պատերազմը:

Նա կնոջ կանչող տաք մարմնի տեղ գրկեց սառը թնդանոթը…

Դային կանգնել էր մի ոտքով Քթիշ, մյուսով Դիզափայտ լեռան գագաթին, և նրա թնդանոթի համազարկից գետնին էին տապալվում ազերի հրոսակները: Քթիշից մինչև Դիզափայտ, Դիզափայտից մինչև Քիրս, Քիրսից մինչև Ֆիզուլի` Դային մաքրեց ապականված հայոց հողը` Դիզակ գավառի Առանշահիկ հայկազուն Եսայի Ապումուսե իշխանի պես:

Սակայն Ֆիզուլու մատույցներում Դային ծանր վիրավորվեց: Նա պառկել էր մայր հողին և զգում էր հայրենի հողի կարոտն ու կանչը…

Երբ աչքերը բացեց հիվանդանոցում, տեսավ կողքին ոչ մեկը չկա… Այդ պահին նա Մամիկոնյան Մանվել իշխանի պես երազեց մեռնել ձիու վրա, քան թե անկողնում:

-Մեռնեի` չտեսնեի ինձ վիրավոր ու լքված վիճակում:

Մի քանի ամիս Դային մնաց հիվանդանոցում, սակայն նրան տեսության չեկավ և ոչ մեկը: Ո՞վ իմանա` կինը երեխաների հո՞գսն էր քաշում, թե՞ ամաչում էր տեսնել ամուսնու երեսը…

«Ինչո՞ւ չի գալիս, մի՞թե դավաճանել է»,- կռահում էր Դային:

Դայու հոգու վրա փլվեց Իշխանագետի Իգակուց կամուրջը, երբ հասկացավ, որ կինը` Թաղալ աղբյուրի պես քողարկված, ծածուկ ջուր է տվել ամեն անցորդի: Այդ պահից նրա համար կինը դարձավ Յոթ դռնանի ավերակ մի վանք, ուր ինքն այլևս երբեք չի աղոթելու:

Նույնիսկ Դիզակի իշխանության առողջարան Բաղնիք արքունականը չէր կարող ապաքինել Դայու հոգու վերքը և մաքրել սիրելի կնոջ ավերակ մարմնի ապականությունը:

Դային հասկացավ, որ մարդու ամենամեծ թշնամին իր հարազատ կինն է…

Հիվանդանոցից դուրս եկող ճանապարհը ձգվեց դեպի Կուսանաց լեռը…

Ու այնտեղ` հեռավոր Արփագետուկ գյուղում, միայնակ ապրում է Դային` իր կովերի, հորթերի և հավատարիմ էշի հետ միասին… Նա նույնիսկ որսորդական հրացան չունի:

– Պետությունը դավաճան կնոջ պես մենակ է թողել ինձ,- ցավով ասում էր Դային:

Դային նույնիսկ անձնագիր չունի. նա երազում է, որ ինքն ու մարդիկ մոռանան իր անունը:

Իսկ երբ պատահական անցորդները նրա մոտ ամուսնանալու մասին խոսք են բացում, Դային` մի թաքուն ու նուրբ ժպիտ դեմքին, ծածուկ կարոտով նայում է Տումիի լանջերին սփռված կարմիր կակաչներին, ու նրա սիրտը կակաչի սրտի պես սևանում է:

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

ԱՂԱՎՆԻՆԵՐԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ Երկնքի բաց կապույտի մեջ ճախրում էին աղավնիները, իսկ Սերոբը նստել էր սպիտակ ծաղիկներով ծաղկած բալենու ստվերում և հիացած նայում էր ձյունաճերմակ աղավնիներին: Իր որբ մանկությունն անցավ կտուցին մի փշուր հաց առած նիհար ճնճղուկի պես: Բայց անհոգ է մանկան կյանքը, սովն ու ցավն անտարբեր անցան որբ մանուկների կողքով: Հիմա արդեն հասուն տղամարդ է, երեք

Read More


Սոկրատ Խանյան / «Հայրենական» շարքից

ՀԱՅՐԵՆԻՔ ԻՄ ՍԵԳ

Քո վեհությունը իմ երգին անցավ

Ու երգս դարձավ թևաբաց արծիվ,

Քո ջերմությունը իմ երգին անցավ,

Ու երգս դարձավ հրե-հրածին:

Աղբյուրիդ երգը իմ երգին անցավ,

Ու երգս դարձավ կարոտի կարկաչ,

Զինվորիդ վերքը իմ երգին անցավ,

Ու երգս դարձավ արնավառ կակաչ:

Քո աղն ու հացը իմ երգին անցան,

Ու երգս դարձավ երդման աղ ու հաց,

Քո ցավն ու լացը իմ երգին անցան,

Ու երգս դարձավ հույսի լուսաբաց:

Համբերությունդ իմ երգին անցավ,

Ու երգս դարձավ համբերության դաս,

Ցասում եւ վրեժդ իմ երգին անցավ,

Ու երգս դարձավ Անդրանիկված Ասք:

Շեփորիդ կանչը իմ երգին անցավ,

Ու երգս դարձավ զինվորյալի զենք,

Թրիդ շառաչը իմ երգին անցավ,

Ու երգս դարձավ ռազմի օրհներգ:

Երգիչ-զինվորդ եմ, Հայրենիք իմ սեգ,

Ընդունիր երգս ` ինչպես Հայկյան նետ:

ՆՎԻՐՈՒՄ

Եվ զինվորդ եղա, և մշակը հողիդ,

Եվ ջրվորդ եղա, և ցոլանքը ցողիդ,

Աչքս դրսում չեղավ, եղա հացիդ տերը,

Լացիդ տերը եղա, լուսաբացիդ տերը:

Թուրդ ձեռքիս եղավ, եղավ խաչդ ձեռքիս,

Ջուրդ շրթիս եղավ, եղավ աջդ գլխիս,

Իմ մոր մայրը եղար` օրհնանքներով բարի,

Իմ հոր հայրը եղար` միշտ թրատող չարին:

Սեգ լեռների շարքում միշտ Մռովդ տեսա,

Խենթ գետերի շարքում տեսա

Թարթառը քո,

Բազում լեզուների ակունքներին հասա,

Բայց շրթերիս վրա հնչեց բարբառը քո:

Պատմությունդ եղավ իմ դպրոցն ու դասը,

Արարումի հևքս հորովելդ եղավ,

Մարտերի մեջ իմ դեմ միշտ գալիս էր տասը,

Հաղթանակիս երգը նորոգվելդ եղավ:

Ես` Առանված որդիդ, երեսս պարզ քո դեմ,

Սիրտս եմ սիրով դրել քո դրախտված ափին,

Մեղք չեմ գործել երբեք, միակ «մեղքս» այն է,

Որ իմ ամբողջ կյանքը ընծայել եմ

փառքիդ:

ՆՌՆԱԿԸ

Արցախի հերոս Ռոբերտ Աբաջյանի

ծննդյան 20-ամյակի առթիվ

Նռնակը թշնամու համար է,

Նռնակը չգիտե պարտություն,

Ապրիլյան չարաղետ օրերին

Նռնակդ դարձավ պատմություն:

Բարության արև էր քո սիրտը,

Սրտիդ մեջ մայրիկիդ բերկրանքն էր,

Գիտեիր պատմության մեր գիրքը`

Վարդանի, Նժդեհի սխրանքն էր:

Գիտեիր` գերի է մեր Անին.

Պատանդ են մեր Վանը և Մուշը,

Գիտեիր, որ մի օր պիտ հառնի

Սասունը` ցրելով մշուշը:

Գիտեիր թոռանը Սելջուկի,

Գիտեիր` գորշ գայլ է արնախում,

Նրա դեմ լուսահորդ քո սիրտը

Վրեժի հրով էր բաբախում:

Գայլերը որսում են ոհմակով,

Լսեցիր ոռնոցը ահարկու,

Արցախի սահմանի երկայնքով

Նաիրյան պատիվն էր քո սրտում:

Սահմանին մոտեցան գայլերը,

Գայլերը` գիշակեր ու լկտի,

Լսեցիր դու նրանց քայլերը,

Նետեցիր նռնակը քո փրկիչ:

Արցախի սահմանը քեզ համար

Դարձել էր անառիկ Հայոց բերդ,

Քո կամքով` անկոտրում ու համառ,

Կյանքը քո դարձրիր լուսո երգ:

Դու դարձար հաղթության նոր Աստված,

Վահագնի կտակած հայտնություն,

Նռնակդ կամքով էր քո հաստված,

Նռնակդ դարձավ պատմություն:

Նռնակդ պատմություն դարձավ

Հայոց Արցախի սահմանում,

Նռնակդ շառաչն է իմ երգի,

Նռնակդ սարսափն է թշնամու:

ԻՄ ՄԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ԲԱԿՈՒՄ

Բակում իմ մանկության,

Պատանության բակում,

Անտիրության ձեռքն է

Սրտիս դուռը թակում:

Հին բազրիքին հենված

Մայրս ինձ չի կանչում,

Հորս խրոխտ ձայնը

Այգում էլ չի հնչում:

Դռները չեն խոսում,

Ու չեն բացվում թափով,

Ծով կարոտն է հոսում

Պատշգամբի ափով:

Թաղի մանկանց խաղի

Ճիչերը չեմ լսում,

Գարնան հավքերն են լոկ

Իմ կարոտը կիսում:

Բակում իմ մանկության

Աճեցրել եմ վարդեր,

Մեկ է` անտեր բակում

Ինձ զգում եմ անտեր:

ԴՈՒ ԱՅՆ ՓԵՐԻՆ ԵՍ

Հոգեբանության պրոֆեսոր, Արցախի

ազգային ժողովի պատգամավոր

Արզիկ Մխիթարյանին` ծննդյան

70-ամյակի առթիվ

Դու այն փերին ես, որ աշխարհ եկար

Գեմի զավթելու,

Երազներով ջերմ ու տենչերով վառ

Ուղիդ հարթելու:

Դու այն փերին ես, որ սիրով վառված

Խնձոր նետեցիր նկարչի առջև,

Ու նկարչի հետ, աստծո օրհնանքով,

Ընտրեցիր միայն ճախրանքն արծվաթև:

Դու այն փերին ես, որ ուղիդ անցար

Ծովինարի պես,

Դյուցազունների հպարտ մայր դարձար`

Սրտով հրակեզ:

Դու այն փերին ես, որ հոգիդ դարձրիր

Հրաբորբ արփի,

Գիտության աստղեր վառեցիր անշեջ

Փառավոր ճամփիդ:

Դու այն փերին ես, որ կրակ դարձար

Վտանգի պահին,

Խոսքդ պարզեցիր օվկիանից այն կողմ,

Ի լուր աշխարհի:

Քո տարիները ուլունքաշար են,

Հաղթական երթ են, հաղթական բերդ,

Քո տարիները սեգ լեռնապար են,

Լույսի օրհներգ են, լույսի լեգենդ,

Իսկ առանց լույսի կուռ օջախ չկա,

Արցախի զինվոր օջախդ վկա:

ԽՈՀ

Մեր նահատակ որդիներին

Նրանք երկինք բարձրացան

Հրեշտակի թևերով,

Դարձած լույսի սերմնացան`

Իրենց հատու թրերով:

Նրանք ոչինչ չտարան,

Նվիրեցին ամեն ինչ,

Զարդարեցին ապագան

Անուններով լուսաջինջ:

Անուններով լուսաջինջ

Դարձան մատյան-դասագիրք,

Սահմանապահ մշտարթուն,

Բարձունքների ծաղկուն գիրկ:

Երանի և հազար փառք

Մեր քաջազուն սրբերին,

Որ սրտերով շողառաք

Լույս են տալու աստղերին:

ՊԱՏԳԱՄ

Հուշերս անցյալի հետ են միշտ,

Զրույցս` մայրաբույր հողի հետ,

Հայրենի առանված իմ հողը

Ինձ համար և կյանք է, և բերդ:

Իմ հողը օջախն է պապերիս,

Պապերիս անունն է պատվաբեր,

Թոռներիս կրթօջախ ճամփելիս,

Դառնում եմ ծովակալ զորաթև:

Դառնում եմ հեքիաթի իմաստուն,

Մաղթում եմ բարի երթ ու ճամփա,

Պատգամում` չլքեք տեղ ու տուն,

Թե անգամ ձեզ ժպտա մեծ համբավ:

Համբավը արև է մշտարթուն,

Ուժեղ են համբավի թևերը,

Համբավը դառնում է պատմություն,

Երբ հիմքում հայրենի դարերն են:

Պատիվը լեզուն է մայրենի,

Մայրենին` ազգ պահող սերուցք,

Ոտքիդ տակ, թե հողն է հայրենի,

Պատիվդ կդառնա բարձունք:

Հուշերս անցյալի հետ են միշտ,

Զրույցս` մայրաբույր հողի հետ,

Պապերիս կտակած իմ հողը

Ինձ համար և կյանք է, և օրհներգ:

ԱՅՑԵԼՈՒԹՅՈՒՆ

Մեր հին բակի ծեր թթենի,

Եկել եմ ես` ծերացած,

Թե կարող ես` քո ճյուղերից

Մանկությունս նետիր ցած:

Գնամ նորից մուշ- մուշ քնեմ

Պապիս բրդյա քուրքի տակ,

Ծերությունս գամ վայելեմ

Քո ծերության շուքի տակ:

ԴՈՒ ԾՈՎԱԿԱԼ ԵՍ

Դու ծով չունեցար, Ղարաբաղ իմ սեգ,

Ծով արարեցիր մտքով աստղանիստ,

Քո երկնած ծովը պայքար էր ու երգ,

Պայքարի ճամփին դու միշտ քաջասիրտ:

Բարության ծով ես` երազիդ հանգույն,

Քեզնով հառնեցին նախնիները մեր,

Երազիդ ծովը ծփանք էր արտի,

Ապրելու երգ էր` առած հաղթ թևեր:

Հին ու հզոր ես` քո կամքին վայել,

Քո նենգ թշնամին ինչքան էլ սաստի,

Դու նորից անպարտ մի ծովակալ ես,

Իսկ զավակներդ` խիզախ նավաստի:

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

ՀԱՅՐԵՆԻՔ ԻՄ ՍԵԳ Քո վեհությունը իմ երգին անցավ Ու երգս դարձավ թևաբաց արծիվ, Քո ջերմությունը իմ երգին անցավ, Ու երգս դարձավ հրե-հրածին: Աղբյուրիդ երգը իմ երգին անցավ, Ու երգս դարձավ կարոտի կարկաչ, Զինվորիդ վերքը իմ երգին անցավ, Ու երգս դարձավ արնավառ կակաչ: Քո աղն ու հացը իմ երգին անցան, Ու երգս դարձավ երդման աղ ու

Read More


Ամալյա Գրիգորյան / Լույսի զինվորը

Ամերիկահայ գրող, մատենագետ, թարգմանիչ, ազգային-հասարակական գործիչ Հովսեփ Նալբանդյանը՝ հայրենիքից հեռու ապրելով, իր ազգանվեր գործունեությամբ հայապահպան դերակատարություն է ստանձնել՝ մշտապես կամրջելով Սփյուռքը հայրենիքին: Եվ նրա մասին լավագույն ձևով պատմում են նրա հրատարակած գրքերը:

Ծնվելով Սիրիայում, ապա սովորելով Երևանի պետական համալսարանում, նա, ճակատագրի բերումով, տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ: Սկսած 90-ական թվականներից Լոս Անջելեսում և մի շարք հայաշատ քաղաքներում գիտամանկավարժական, մշակութային ակտիվ գործունեություն է ծավալում: Հիրավի, Հ. Նալբանդյանը տարբեր հայկական կրթօջախներում դասավանդել է հայոց լեզու, հայ գրականություն, պատմություն: Մոտ քսան տարի նա հայեցի կրթել ու դաստիարակել է բազմաթիվ պատանիների՝ բորբոք պահելով նրանց սրտերում հայրենասիրության հուրը: Դրան զուգահեռ, Սփյուռքում հրատարակվող հայատառ թերթերում ու ամսագրերում Հ.Նալբանդյանը հանդես է եկել բազմաթիվ հայագիտական, մանկավարժական, գիտամեթոդական, ազգային-հասարակական և այլ բնույթի հոդվածներով, թարգմանություններով: Նա իր ողջ էությամբ հայ մշակութային կյանքով ապրող մտավորական է, ով անգնահատելի ներդրում ունի հայագիտության զարգացման գործում:

Հովսեփ Նալբանդյանը Կալիֆոռնիայի հայ գրողների միության փոխնախագահն է: Մեծ է Հովսեփ Նալբանդյանի գրահրատարակչական գործունեությունը: Տասնյոթ տարվա ընթացքում հրատարակել է 34 գիրք, 8822 էջ, 26600 օրինակ, 8400 հատոր գիրք նվիրել է 1762 տարբեր երկրների կրթօջախների ու մտավորականների: 2005 թվականին Նալբանդյան ամուսինները համատեղ հիմնադրել են «Յովսեփ և Գարոլին Նալպանտեան» մատենաշարը, որը թողարկել է ավելի քան 19 հատոր գիրք:

Հարկ է նշել, որ նա բազմաթիվ բարեգործական ծրագրեր է իրականացրել: Նրա մեկենասությամբ այսօր էլ շարունակվում են տպագրվել բազմաթիվ բարձրարժեք գրքեր:

Հ.Նալբանդյանը հեղինակել է «Լոյս» հանրագիտակ-հատորները, որոնք ունեցել են տասներեք վերահրատարակություն: Դրանք տպագրվել են 16800 օրինակով: Ի դեպ, դրանց մի մասը մշակութային, գիտական օջախներին նվիրաբերվել է ՀՀ-ում, Արցախում և մի շարք երկրներում: Հովսեփ Նալբանդյանը մեծ աշխատանք է կատարել բառարանագրության ու մատենագրության ոլորտում՝ 2011 և 2012 թվականներին հեղինակելով, խմբագրելով ու հրատարակելով չորս հատորյակ: Դրանք կրում են «Ամերիկահայ գրքի պատմութիւն. 1858-2011թ», և «Հայկական բառարարներու համառօտ պատմութիւն» վերնագրերը, գրքեր, որոնք տեղեկատվական բացառիկ արժեք ունեցող մատենագիտական լուրջ աշխատանքներ են:

Ազգանվեր մտավորականի ծավալած բազմաշերտ՝ բանասիրական, թարգմանական, ազգային, հրապարակախոսական, մատենագիտական, հրատարակչական արգասաբեր գործունեութունը նպատակ ունի նպաստել սփյուռքում հայ գրքի, գրականության արժևորմանը: Պետք է ասել, որ մեծ մտավորականի ներշնչման աղբյուրը հայրենիքն է: Այդ մասին նա խոստովանել է. «Հայրենիքս ինծի համար գործերուս ողնաշարն է, լիցքաւորմանս աղբիւրը»: Հովսեփ Նալբանդյանը խիզախման առաքելություն է ստանձնել սփյուռքում՝ դառնալով լույսի ջահակիր: Անշուշտ, ազգը գոյատևում է իր գրով, իր մտավոր ու հոգևոր զորությամբ, մանավանդ՝ սփյուռքում, երբ այսօր կա հայկականության կորսման ու ուծացման մեծ վտանգ:

Հ. Նալբանդյանի գործունեությունը բարձր է գնահատվել թե՛ սփյուռքում, թե՛ մայր Հայաստանում ու Արցախում: Նա արժանացել է բազմաթիվ պատվոգրերի, մրցանակների. Հայաստանի գրողների միության «Գրական վաստակ», Հայաստանի Սփյուռքի նախարարության «Մայրենիի դեսպան», Հայաստանի Ազգային գրադարանի «Հակոբ Մեղապարտի» անվան բարձրագույն շքանշանների: Գնահատանքի, երախտիքի խոսքեր են հղվել մտավորականների, հասարակական, քաղաքական գործիչների, կազմակերպությունների կողմից: Այսպես՝ գրողների միության նախկին նախագահ Լևոն Անանյանը գրել է. «Հովսեփ Նալբանդյանի արգասավոր գործունեությունը ինքնօրինակ ներդաշնակություն է հաղորդում մեր քաոսային ժամանակներին: Նա պատկանում է ազգային մտածողության տեր մտավորականների տեսակին, ովքեր, ցավոք, տարեց տարի սակավանալով՝ Կարմիր գիրք են մտնում»:

Ես ուզում եմ անդրադառնալ բոլորովին վերջերս Հովսեփ Նալբանդյանի նախաձեռնությամբ հրատարակված «Մեսրոպ Մաշտոց. Մեծասքանչ», «Սիրոյ մատեան», «Բառը սահմանի վրա» ստվարածավալ ու արժեքավոր գրքերին: Այս երեք ժողովածուներն էլ տքնաջան աշխատանքի արդյունք են, որոնցում ի մի են բերված սփյուռքի, մայր Հայաստանի և Արցախի գրողների գործերը, որոնցում ամբողջական է ներկայանում հոգևոր Հայաստանը:

Հանրագիտարանային նշանակություն ունեցող եզակի ժողովածու է «Մեսրոպ Մաշտոց. Մեծասքանչ» գիրքը, որը նվիրված է Մեսրոպ Մաշտոցի 1650-ամակին: Շուրջ 700 էջ կազմող այս ժողովածուն կազմել, խմբագրել և հրատարակել է Հովսեփ Նալբանդյանը: Նա հսկայական գործ է կատարել, հավաքելով հայ գրին, դպրությանն ու Մեսրոպ Մաշտոցին նվիրված հայտնի ու անհայտ նյութեր: Գրքում ընդգրկված են արևմտահայ, արևելահայ և սփյուռքահայ գրեթե բոլոր գրողների՝ Մ.Մաշտոցին ու հայոց լեզվին ձոնված բանաստեղծություններն ու արձակ գործերը, ինչպես նաև հայ և օտարազգի նշանավոր մտավորականների, հայագետների գիտական մեկնություններն ու գնահատանքի խոսքերը հայերենի մասին, որոնք ավելի հարուստ են դարձնում գիրքը:

Առանձին բաժին են կազմում հայոց լեզվի մասին ասույթները:

Ժողովածուն ամբողջությամբ ներբող է հայերենին, Մ.Մաշտոցին: Հովսեփ Նալբանդյանի համար այս գրքի կազմումն ու հրատարակումը ուխտ էր, նախաբանի իր խոսքում նա խոստովանում է. «Շնորհապարտ հոգիով հատոր մը նուիրել մեծագոյն հայի»:

Գիրքը բացվում է հայտնի գրագետ Շավարշ Նարդունու բնութագրական ու անչափ դիպուկ խոսքով. «Ո՜վ իմ ըղձալի հայերէնս, առաւօտեան պէս թարմ եւ գիշերուան պէս խորունկ, մանուկի պէս զուարթուն եւ տարեցի մը պէս իմաստուն, սիրոյ պէս հաճելի եւ գարնան պէս գեղեցիկ: Ո՜վ իմ հմայիչ հայերէնս, աղօտքի մը պէս մխիթարիչ, դեղի մը պէս օգտակար, եթէ մոռցայ մէկ վանկդ, թող ա՛լ չդառնայ լեզուս մեղաւոր բերնիս մէջ»:

Նկատենք, սփյուռքահայ գրողների բանաստեղծությունները ոչ միայն փառաբանական գովերգներ են, անսահման սիրո ու հպարտության դրսևորում առ հայրենին, այլև նրանցում վեր է հառնում մայր Հայաստանի պատկերը, հրաշագործ մարդիկ, հայոց լեռներն ու գետերը, դաշտերն ու անտառները: Դա ևս կարոտի դրսևորման ձև է….

Միևնույն ժամանակ գրքի բանատողերում, բացի խորը, անփարատելի կարոտաբաղձությունից, կա հայկականության կորսման ցավ ու ահազանգ: Օտար ափերում նրանց միակ ապավենը լեզուն է: Միայն մայրենի լեզվով են իրենք մնում հայ, չնայած ուծացման առկա վտանգին, նրանք պայքարում են, որպեսզի չկորցնեն իրենց ոգին, հայկական դիմագիծը:

Ինչ դառն վիշտ է սըրտիս,

Երբ օտար տեղ ու լեզու՝

Բըռնի իրեն քաշէ զիս,

Սըրտէս արիւն կը հեղու:

Ներսէս Մեզպուրեան «Մայրենի լեզու»

Սիպիլը (Զապել Ասատուր) իր «Հայ լեզուն» բանաստեղծության մեջ փառաբանելով մայրենին, այսպիսի պատկերներ, մակդիրներ է օգտագործում՝ քաղցրիկ, վեհ բարբառ, ազնիվ լեզու, անզուգական չքնաղ լեզու, նշխարներուն սուրբ սկիհ, ծով ծիածան, սոսեաց անտառ, սաղմոս և այլն: Նա գրում է.

Տարիներով թափառական օտար երկիր

ու վայրեր,

Զուրկ մնացի ընտանիքէս, տընանկես,

Այլ քու կարօտդ անդարման ցավն

եղաւ սրտիս կարեվէր,

Ով իմ լեզուս, ամէն իղձ զոհ ըլլայ քեզ:

Եղեռնից մազապուրծ հայությունը ցիրուցան եղավ ամբողջ աշխարհով մեկ, ենթարկվեց բազում փորձությունների ու հալածանքների, բայց ամենադժնդակ պայմաններում անգամ, ամեն ինչից վեր դասեց մայրենի լեզուն, մինչև իսկ՝ սեփական անձից.

Օրհնյալ ըլլան մեր հայրերը, որոնք

աւաղ ցիրուցան,

Սև օրերուն՝ մոլորած չոր շիւղի պէս,

Մոռցան իրենց տունն ու տեղը,

զաւակներնին ուրացան,

Իրենց անձն ալ, բայց չմոռցան

երբեք քեզ:

Նկատենք, մեր գրողների գործերում ես-ը արտահայտում է հավաքական մենքի-ի գաղափարը: Մեքսիկացի գրող, փիլիսոփա Օկտավիո Պասն ասել է. «Իմ կարծիքով, բանաստեղծը պետք է խոսի իր համար, իսկ խոսելով իր անունից, նա խոսում է այլոց համար: Բայց երբ նա փորձում է բեմասացի դեր խաղալ, նա կորած է: Եվ ես կարծում եմ, որ մեր ժամանակի վատ պոեզիայի մեծ մասը հենց այդպիսի ինքնակոչության հետևանք է: Մեր ժամանակի ողջ հասարակական պոեզիան՝ վատն է: Երբ Ուիթմենը խոսում էր իր մասին, դա պարզապես մենավոր մի մարդու ձայն էր»:

Սփյուռքահայ գրող Մուշեղ Իշխանի ձայնը հենց ժողովրդի ձայնն է: Բանաստեղծը հայոց լեզուն հայի տունն է համարում, որը սեր ու սնունդ, սրտի ցնծություն է տալիս և այնտեղ յուրաքանչյուր հայ իրեն տանտեր է զգում: Միայն մայր լեզվով կա փրկություն. «Հոն է միայն, որ ամեն հայ կրնայ գտնել ամէն կրկին,Խաժամուժին մէջ օտար կորսնցուցած իր հոգին»: Նրա բանատողերում առկա է խոսքի անմիջականություն ու բնականություն, ասելիքի անկեղծ ու ոչ շինծու վերարտադրություն:

Հաջորդ՝ «Քու լեզուդ» բանաստեղծության մեջ նա սուրբ պատգամ է հղում իր որդուն.

Խօսէ՜, տղաս, խօսէ՜ անվերջ մեր լեզուն,

Այսպես հպարտ և երկիւղով սրբազան,

Եթէ յանկարծ զիս չգտնես օր մը դուն

Եւ մինչեւ իսկ շուրջը ո՛չ ոք խօսի զայն…

Այս գաղափարը ուրույն պատկերներով է արտահայտված սփյուռքահայ մեկ այլ գրողի` Թորոս Թորանյանի «Լեզուս մայրենի ձեզ կը կտակեմ» բանաստեղծության մեջ: Բանաստեղծը մտածում է, թե ինչ կտակի իր զավակներին` գոհար, հակինթ, թե այգիներ: Բայց ի վերջո, նա կտակում է մայրենի լեզուն.

Զաւակներուս և թոռներուս

Կը կտակեմ իմ մայր լեզուս,

Որ հացն է մեր հանապազօր,

Հոգուս պահակ գիշեր ու զօր:

Օտարության ափերուն ժեռ

Հայրենիք է լեզուն անմեռ,

Ու կուռ վահան զօրքերու դեմ,

Անսուտ ուղի դէպի եդեմ:

Ժակ Հակոբյանի «Այբբենաշունչ» բանաստեղծությունն իսկական ձոներգ է հայերենին, որտեղ Հայոց աշխարհի տեղանունները դառնում են մետաֆորներ` բանաստեղծական խոսքը դարձնելով ավելի կուռ ու պատկերավոր.

Իմ հայ լեզու, սուրբ ես դուն Էջմիածնի բառին պէս,

Հայաստանի ժայռին պէս` դուն խորարմատ և տկուն.

Դուն անարատ ու վառ ես`

Արարատի ձիւնն ինչպես

Ով հայերեն, «հայ» անուան պէս անոյշ ես եւ անհուն:

Բանաստեղծության մեջ հայոց լեզուն հայի սրտի տրոփյունն է, շքեղ է, հնչեղ, «Արարատեան հողին պէս» դալար ու հարուստ, համեղ է «Աբովյանի բերանի պես», թրթռուն Քուչակի թառի պես, Վարուժանի գրչի պես հզոր, սասունցու հոգու պես է, ռումբի պես բոցաշունչ է հայոց լեզուն: Աշուղների քնարն է, սոսափն է Սոսյանց անտառի, ռազմիկների շեփորն է, Շիրակի ցորենն է ոսկի, Գողթանի գինին է: Քանի կա հայ հոգին, հայոց լեզուն միշտ կհնչի:

Նկատենք` սփյուքահայ բոլոր գրողները հայապահպանության կարևոր կռվանը համարում են մեր լեզվի պահպանումը, նրանց միակ մտահոգությունը հայերենի փոխանցումն է սերնդեսերունդ` իբրև «ջահ ու դրոշ».

Մեր ինքնութիւնն են անոնք, մեր գոյութիւնը անմեռ…

Մեր սիրերգն են` երգեցե՛ք,

կարդացե՛ք` վեպն են մեր սեգ,

Աղօթքն են մեր` օրհնեցէ՛ք, մեր գանձն

են` պինդ պահեցե՛ք,

Յաղթանակ են` ցնծացե՛ք, և պարծենցեք` փառքն են մեր,

– Աստուածագիր բառե՛րը մեր հայերեն

Զոչ կը թողունք ձեզ կտակ, Սփիւռքի

ո՜րբ հայկակներ…

Հովսեփ Նալբանդյանի լավագույն ձեռնարկումներից է «Սիրոյ մատեան» ժողովածուն: Գրքում Նալբանդյանը տեղադրել է սիրո թեմայով գրված բազմաթիվ գործեր, ինչպես նաև՝ համաշխարհային գրականության մեծերի ասույթներից: Պետք է ասել, որ յուրաքանչյուր գրող յուրովի է պատկերել սերը: Հ. Նալբանդյանը առաջաբանում գրում է. «Սէրը կեանքի իմաստ և կեանքի փիլիսոփայութիւն ապրած մեր հայ բանաստեղծները գեղեցկօրէն արտահայտուած են, իրենց էութեան խորքերը պեղելով, բայց առանց գռեհկութիւններու: Բանաստեղծը աշխարհը իր աչքերով տեսնելու եւ նրբանկատօրեն վերարտադրելու տաղանդով մէզի կը փախացէ սիրային յատուկ կտորներ անսահման երեւակայութեամբ, զուլալ ապրումով, համոզումով մը, որ սէրը` բարի, վեհ եւ ուժեղ է»:

Համաշխարհային գրականության մեջ չկա մի գրող, որ չանդրադառնա սիրո թեմային, այդ զգացումը հոգեհարազատ է յուրաքանչյուր մարդու: Հայ գրականության մեջ սիրերգությունը ծաղկման է հասել միջնադարում. Նահապետ Քուչակ, Նաղաշ Հովնաթան, Սայաթ-Նովա:

Ժողովածուն բացվում է Համաստեղի «Սէրը Աստուծոյ շունչն է» ոգեղեն խոսքով. «Սէրը գոյութեան տենչ է, ըլլալու կիրք ու խորհուրդ մարմնի: Մենք կը փայփայենք մեր վիշտը և յաճախ արցունքները մարգարիտի հատիկներու նման կ’ըլլան թանկագին ու արցունքներով մեր մտածումները աւելի կը տարածուին, աւելի կը խորանան մեր մարմնին մէջ երբ կը սիրենք:

Սէրը Աստծոյ շունչն է եւ մենք կը դառնանք անանձնական ինչպէս Աստուած ինքն է տարածուած:

Երբ կը սիրենք, կը մտերմանանք անծանօթ ու անտարբեր տարրերուն հետ, նույնիսկ կը հասկանանք անոնց լեզուն եւ հաղորդակցութեան մէջ կը մտնենք Աստծոյ հետ:

Սէրը միայն անձնական, երբեք սէր չէ, շատ կարճատեւ է եւ մահկանացու: Յաւիտենականութեան սահմանը կը սկսի հոն, ուր սէրը կը սկսի:

Վայ անոր որ չի սիրեր: Ան կը նմանի անջրդի քարքարոտ հողին մէջ ծլած ցորենին, որ ունի հիւանդ ցօղուն ու պարապ հասկ»:

Սիրային գործերը՝ իրենց անձնական, համամարդկային ու ազգային յուրահատկություններով հանդերձ, ընթերցվում են մեծ ոգևորությամբ ու խանդավառությամբ: Գաղտնիքը մեկն է՝ սերը այն հայելին է, որտեղ հստակ պատկերվում է մարդու ներաշխարհը, նրա ամենանվիրական զգացումները: Սիրուց զուլալվում է մարդու հոգին դառնում ավելի բարի, քնքուշ ու վեհ: Սերը թռիչք է տալիս մարդկային էությանը, լցնում այն խանդավառությամբ, կենսական լիցքեր հաղորդում:

Մեր գրողներն իրենց ինքնատիպ մտածողությամբ ու ուրույն ձեռագրով, պատկերավորման արտահայտչական հարուստ միջոցներով, ազգային ինքնատիպ դիմագծով ստեղծել են համամարդկային արժեք ունեցող սիրային գործեր, որոնք խորը հուզմունք ու զգացմունքայնություն են պատճառում ընթերցողին:

Հովսեփ Նալբանդյանի հրատարակչական նախաձեռնություններից, բնականաբար դուրս չի մնացել նաև Արցախը:

Բոլորովին վերջերս Հովսեփ և Կարոլին Նալբանդյանների հովանավորությամբ Արցախում տպագրվել է մի ալմանախ՝ «Բառը սահմանի վրա», որտեղ զետեղված են Արցախի գրական ընտանիքի տարբեր սերունդների ներկայացուցիչների գեղարվեստական գործերը՝ և՛ արձակ, և՛ չափածո, ինչպես նաև՝ բանահյուսական նմուշներ: Գրքում տեղադրված են արցախյան գրականության ու բարբառի վերաբերյալ գիտական հոդվածներ, հումորիկ պատմություններ: Ժողովածուն կազմել և խմբագրել է բանաստեղծուհի Սոնա Համբարձումյանը:

Պետք է ասել, որ այստեղ յուրաքանչյուր գրող ինքնատիպ է իր մտածողությամբ ու ոճով: Բայց ընդգծենք նաև այն, որ յուրաքանչյուրն իր ստեղծագործությամբ ներկայացնում է Արցախը, արցախական եզերքը, կոլորիտը, արցախցու կերպարը, բնավորությունը, նրա մաքառումն ու ազատամարտը: Պատահական չէ, որ գիրքը կրում է «Բառը սահմանի վրա» խորագիրը: Արցախի գրողները՝ հանուն Արցախի յուրովի պայքարել ու շարունակում են պայքարել՝ թե՛ զենքով, թե՛ գրչով:

Ինքնատիպ ու պատկերավոր են արցախյան ազատամարտի թեմայով Հրանտ Ալեքսանյանի գրած բանաստեղծությունները: Դրանցում գրողը ցույց է տալիս պատերազմի իրական դեմքը՝ ժխտելով պատերազմը, որը միայն չարիք ու աղետ է բերում: Պոետը խաղաղություն է խնկարկում՝ ներկայացնելով այն որպես համաշխարհի կարոտ.

Եվ պատերազմից հետո իջնում է ծանր խաղաղություն՝

մրրկահար անտառի լալ խոնջությամբ:

Դեմքը նրա մրոտ ու ճանկռտված է,

մաշկը մրմռում է խայթվածի պես:-

Եվ այնուհանդերձ՝

աննման բույր ունի խաղաղությունը,

վարդերը մի հնարով փոխառել են այն

եւ տարածել որպես համաշխարհի կարոտ:

Բանաստեղծը կոնտրաստային պատկերների միջոցով հասնում է խոսքի անսովոր խորության ու անմիջականության, կենսական տրամադրության ու համոզչականության՝ ավելի ընդգծելով խաղաղության համամարդկային արժեքը:

Ասենք, որ Հրանտ Ալեքսանյանի պոեզիան ոչ միայն հայ, այլև եվրոպական գրականության ընդհանուր համապատկերում իր մտածողական համակարգով որոշակիորեն առանձնանում է, մտքի ու գաղափարի կառուցակարգն այստեղ միանգամայն նոր է ու թարմ: Սակայն սա հետազոտության առանձին թեմա է:

Հիրավի, անգնահատելի է հայ մշակույթի նվիրյալ զավակ Հովսեփ Նալբանդյանի առաքելությունը: Նա լույսի զինվոր է:

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

Ամերիկահայ գրող, մատենագետ, թարգմանիչ, ազգային-հասարակական գործիչ Հովսեփ Նալբանդյանը՝ հայրենիքից հեռու ապրելով, իր ազգանվեր գործունեությամբ հայապահպան դերակատարություն է ստանձնել՝ մշտապես կամրջելով Սփյուռքը հայրենիքին: Եվ նրա մասին լավագույն ձևով պատմում են նրա հրատարակած գրքերը: Ծնվելով Սիրիայում, ապա սովորելով Երևանի պետական համալսարանում, նա, ճակատագրի բերումով, տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ: Սկսած 90-ական թվականներից Լոս Անջելեսում և մի շարք

Read More


Նվարդ Սողոմոնյան / Ժամանակի համար պահանջված ժանր

Վերջերս լույս է տեսել գրող, հրապարակախոս Դավիթ Միքայելյանի «Խորհրդավոր ժամադրություն» երգիծապատումների գիրքը, որի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի դահլիճում:

Բացելով միջոցառումը, ԼՂՀ ԳՄ նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանը նշեց, որ գրքի հեղինակը Արցախի գրական ընտանիքի հետաքրքիր դեմքերից է և իր գրչակիցներից առանձնանում է բազմաժանրությամբ, որն ինքնանպատակ չէ: Նա գրում է այն, ինչ ժամանակն է պահանջում. այսպես, պատերազմի ժամանակ բանաստեղծություններ էր գրում՝ նվիրված նահատակներին, հետո այդ տեքստերի հիման վրա երաժշտություն գրեց, և դրանք հետաքրքիր երգեր դարձան: Գրական ասպարեզ է իջել պատմվածքով, հետո տրվել լրագրությանն ու բանաստեղծություններին, որոնք զգացմունքային են, գալիս են սրտից, պարզ, առանց պաճուճանքների:

ԱրՊՀ դասախոս, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սոկրատ Խանյանը գրքի առիթով նշեց, որ երգիծանքի ժանրը հատկապես զարգացում է ապրել խորհրդային ժամանակներում, և խրախուսելի է, որ մեր ժամանակներում լույս է ընծայվում «Պըլը Պուղի» հանդեսը, որն, ի դեպ խմբագրել է ևԴավիթ Միքայելյանը: Այստեղ հաճախ են տպագրվել նրա երգիծական գործերը՝ գրականություն բերելով գյուղական միջավայրը, գյուղական թեմաները, գյուղացի մարդկանց: Գրքի հերոսները քննադատում են ագահությունը, ժլատությունը, սնապարծությունը: Բանախոսը նշեց, որ գրողը գրականություն է բերում ժողովրդական բանահյուսության ինքնատիպ նմուշներ:

Բանաստեղծուհի, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Ժաննա Բեգլարյանն ասաց, որ ժողովածուն գրողի տարբեր տարիների գրած երգիծապատումների ընդհանրացումն է: Նրա հերոսները իրական կյանքից են՝ միջավայրի նիստուկացով, վարքուբարքով: Երգիծապատումների առանցքով ձգվում է հերոսների ապրած ժամանակը, որի մեջ հենց իրենք՝ հերոսները տիպականանում են: Իր ընդհանրության մեջ երգիծապատումների ժողովածուն տարեգրություն է` ինքնատիպ կատարման մեջ: «Խորհրդավոր ժամադրությունը» մարմնավորում է արցախցու մեր տեսակը: Մի աչքում` արցունք, մյուսում` ծիծաղ է: Անգամ պատերազմական տարիներին ժողովուրդը կարողացավ պահպանել իր հոգու զվարճությունը և ժպտալ ցավի միջից: Նրա հերոսները մտացածին չեն: Լուսաձորցի Մուքին միայն լուսաձորցի չէ: Արցախը առակախոսների, սրամիտների, խոսքի տակ չմնացողների երկիր է: Արցախի յուրաքանչյուր գյուղ ունի իր Մուքին, իր Գրիգորը, իր Սեդրակը, Լաչառ Զարվարդը, Շառ Ծատուրը, Իզվեստիան… Այս առումով պատումների հիմնական հերոսն անհատականացված լինելով հանդերձ, հավաքականություն է ձեռք բերում: Նա արցախցի սրախոսն է, հայտնի ՊըլըՊուղու զարմից սերվածը` իր ուժեղ և թույլկողմերով: Գրողը կարողացել է սինթեզել բանահավաքի ու բանահյուսական նյութի գրականացնողի աշխատանքը: Ու դա արել է առանց ավելորդ ճիգերի, պարզ ժողովրդական լեզվով, առանց պաճուճապատումների ու գունազեղումների»- կարծում է Ժաննա Բեգլարյանը:

«Հայրենյաց պաշտպան» թերթի խմբագիր Ռոբերտ Եսայանը նշեց, որ ժողովածուն գրավում է անակնկալ դրվագներով, արցախցու ներաշխարհի բացահայտումներով, սրամիտ երկխոսություններով: «Կյանքից վերցնելով դրվագներ՝ հեղինակը դրանց նոր շունչ է հաղորդել, հղկել պատումները, որոնք ճանաչողական բնույթ ունեն և հուզում են այսօրվա ընթերցողին: Հումորը, երգիծանքը մեր ժամանակի համար պահանջված են, նաև գեղագիտական նշանակություն ունեն, և այդ գիրքը կատարում է իր առանձնահատուկ դերը՝ հագեցնելով ընթերցողի ծարավը»- ասաց Ռ. Եսայանը:

«Ստեփանակերտ» թերթի խմբագիր Սոֆյա Սարգսյանը նշեց, որ գրքում արտացոլված են արցախցու ժողովրդական մտածելակերպի բոլոր նրբերանգները: Պատումների հերոսներըմեր միջավայրի մարդիկ են, հիմնականում հողի աշխատավորներ՝ միամիտ, անկեղծ, պարզունակ, մաքուր հոգով, մշտապես զավեշտական իրադարձությունների կենտրոնում. հումոր, կատակ՝ արցախյան կոլորիտի մեջ, երբեմն՝ սատիրա, առողջ քննադատություն, բայց ոչ երբեք սարկազմ:

Շնորհանդեսին ողջույնի խոսք ասացին և Դ.Միքայելյանի նոր ժողովածուն արժեվորեցին արձակագիրներ Համլետ Մարտիրոսյանը, Վարդգես Բաղրյանը, Նվարդ Ալեքսանյանը, նշելով, որ երգիծանքը, հումորն այն ժանր է, որի «ականջը Դավիթը տաք է պահում», որ գրքի հերոսները հոգեհարազատ են բոլորիս, որ ծիծաղն օգնում է՝ թեթևանալու առօրյա հոգսերից, հաղթահարելու դժվարությունները:

Ելույթ ունեցողներն անդրադարձան բանաստեղծ Հրաչյա Բեգլարյանի կյանքից վերցրած հետաքրքրաշարժ պատումներին, որոնց մեջ հումորի և սրամտության միջոցով բացահայտվում և ամբողջանում է ժողովրդի կողմից սիրված բանաստեղծի և մարդու կերպարը: Քանի որ Դ. Միքայելյանն իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում հետաքրքիր մարդկանց է հանդիպել՝ գրողներ, արվեստագետներ հասարակական-քաղաքական գործիչներ, նրան խորհուրդ տվեցին երգիծապատումների շարքը շարունակել:

ԼՂՀ ժողովրդական արտիստ Քաջիկ Հարությունյանը կարդաց մի քանի պատումներ` գրքից:

Շնորհակալություն հայտնելով ջերմու անկեղծ գնահատանքի համար, Դավիթ Միքայելյանն ասաց. «Ինձ թվում է՝ մեր ժամանակներում ժպիտն ու ծիծաղը պակասել են, և ես փորձել եմ այն լրացնել: Համոզված եմ, որ ցանկացած իրավիճակներում, որքան էլ որ արցախցին հայտնվելու լինի դժվարությունների առաջ, միևնույնն է, նա իր կենսասիրությամբ ու համառ կամքով, իմաստությամբ հաղթահարելու է արգելքները ու երբեք չի կորցնելու հումորի զգացումը, կատակելու և սրամտելու կարողությունը: Եվ, բնականաբար նա միշտ հաղթող է դուրս գալու»….

Եղիցի լույս 06(174) – 2016

Վերջերս լույս է տեսել գրող, հրապարակախոս Դավիթ Միքայելյանի «Խորհրդավոր ժամադրություն» երգիծապատումների գիրքը, որի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի դահլիճում: Բացելով միջոցառումը, ԼՂՀ ԳՄ նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանը նշեց, որ գրքի հեղինակը Արցախի գրական ընտանիքի հետաքրքիր դեմքերից է և իր գրչակիցներից առանձնանում է բազմաժանրությամբ, որն ինքնանպատակ չէ: Նա գրում է այն,

Read More


Նվարդ Սողոմոնյան  / Գրականությունը` որպես ազգի  ոգեղեն լինելիության առհավատչյա

Նոյեմբերի 22-ին Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանում տեղի ունեցավ Արցախի գրողների միության 6-րդ համագումարը, որը վարում էր բանաստեղծ, արձակագիր Կիմ Գաբրիելյանը։ Անցած 4 տարվա ժամանակահատվածում կատարած աշխատանքի մասին զեկուցեց ԳՄ նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանը, ընդգծելով, որ հանրապետությունում գրական կյանքը սերտորեն կապված է եղել համահայկական գրական գործընթացների հետ, և այն առաջընթաց է գրանցել և՛ հրատարակչական, և՛ թարգմանչական առումով։

Անցած շրջանի հիմնական հատկանիշը գրական-որակական առաջադիմությունն է։ Գրական կյանքը կազմակերպվել է պատշաճ. 300-ից ավելի միջոցառումներ՝ հանդիպումներ, քննարկումներ, շնորհանդեսներ, հոբելյաններ` Արցախի, Հայաստանի, Սփյուռքի գրողների մասնակցությամբ։ Գրական արտադրանքի գործում կարևորը եղել է ավագ, միջին, երիտասարդ սերունդներին համաչափորեն հանրությանը ներկայացնելը։

Անցած ժամանակաշրջանում հրատարակվել է 60 անուն գիրք, լույս են տեսել «Եղիցի լույս»-ն ու «Պըլը-Պուղին», թեև ոչ կանոնավոր, խոտորումներով։

Ելույթ ունեցողները՝ Կիմ Գաբրիելյանը, Նորեկ Գասպարյանը, Արկադի Թովմասյանը, Ժաննա Բեգլարյանը, Զինաիդա Բալայանը, Սոնա Համբարձումյանը, Վիտալի Պետրոսյանը, Ծովինար Բաղդասարյանը, Սեյրան Կարապետյանն իրենց ելույթներում նշեցին, որ անցած 4 տարիների ընթացքում գրական կյանքը հետաքրքիր է եղել, որ յուրաքանչյուր հանդիպում յուրահատուկ պատասխան է տվել առկա խնդիրներին, միության աշխատանքները եղել են բավականին թափանցիկ, գրողների ակտիվ մասնակցությամբ, ապահովվել են ստեղծագործական մթնոլորտը, բարիկամեցողական, հանդուրժողական հարաբերությունները, որ շատ կարևոր են գրական գործի զարգացման համար։

Դավիթ Միքայելյանն իր ելույթում կարևորելով միջոցառումների և գրքերի հրատարակության գործը, մտահոգություն հայտնեց այն առթիվ, որ ԳՄ նախագահի առաջարկը, ծրագիրը դասական գրող Գուրգեն Գաբրիելյանի 90-ամյակի առթիվ, առայսօր մնացել է անարձագանք, որ պետք է կոտրվի գրականության, մշակույթի հանդեպ անտարբեր, անփույթ վերաբերմունքը։

Համագումարում խոսք եղավ նաև այն մասին, որ Շուշիում պատշաճ ուշադրություն չի դարձվում հայ մեծանուն գրող Մուրացանի հիշատակը հավերժացնելուն. տարիներ առաջ Գրողների միության կողմից առաջարկ է արվել գրողի ծննդավայրում շրջանային գրադարանը և մի փողոց անվանակոչելու նրա անվամբ, բայց առայսօր այդ հարցի շուրջ լռություն է պահպանվում։ Իսկ կրթական օջախը, որի բակում Մուրացանի հուշարձանն է, կրում է Շուշիում ծնված, գործունեություն ծավալած մեկ այլ երախտավորի անունը։

Համագումարում ելույթ ունեցողները միահամուռ բարձր գնահատեցին ԳՄ նախագահի կազմակերպչական ձիրքը, եռանդը, գրական գործի լավ կազմակերպիչ լինելը, միության բավականին արգասաբեր գործունեությունը։ Արցախի ԳՄ նախագահ վերընտրվեց Վարդան Հակոբյանը։

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Նոյեմբերի 22-ին Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանում տեղի ունեցավ Արցախի գրողների միության 6-րդ համագումարը, որը վարում էր բանաստեղծ, արձակագիր Կիմ Գաբրիելյանը։ Անցած 4 տարվա ժամանակահատվածում կատարած աշխատանքի մասին զեկուցեց ԳՄ նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանը, ընդգծելով, որ հանրապետությունում գրական կյանքը սերտորեն կապված է եղել համահայկական գրական գործընթացների հետ, և այն առաջընթաց է գրանցել և՛

Read More


Վարդան Հակոբյան / Տողեր ձմռան վարքագրությունից

ձմռանը ոչ ոք պատրաստ չի լինում ոչ մի ժամանակ

ոչ ոք չի սպասում նրան անհամբերությամբ

բայց նա գալիս է

և մարդիկ պատսպարվում ճարահատյալ սիրով

սկսում են երգել առաջին ձյունը

հետո երկրորդը

հետո երրորդը

հետո մնացածը

անգամ ձմռան խեթ-խեթ նայող աչքի առաջ փնտրում

գարնանականաչ մի եղևնի են բերում տուն

նրանից կախում գույնզգույն մեքենա-խաղալիք

գույնզգույն ռմբարկու-խաղալիք

գույնզգոււյն մարդ-խաղալիք ու քաղցրավենիքներ և այլն

ու ծառի շուրջ համատեղ երգ ու պարով

ճիչ ու գոչյուններով

վերհիշվում են տարիները քարանձավային

թռչունները չեն տրտնջում

թե ծխնելույզներ չկան տաքանալու համար

քանի որ բոլոր օջախներում «Բաքսի» է վառվում

թե մի հատիկ կորեկ կամ հացի փշուր չեն գտնում գետնին,

հովիվները չեն բողոքում

թե համատարած ձյունածածկ արոտներում

ոչխարի դունչը ձյուն տանում է՝

հերվա չհնձված խոտին չհասած

եղնիկ, արջ ու նապաստակ չեն թոնթորում

թե իրենց հետքերը

ձյունը նկարում, տալիս է շնաբելուկ որսորդներին

աղջիկները ձյունանուշիկ են դառնում

տղաները ձյունակոշիկ են հագնում

հանուն ձյունանուշիկների

և Ձմեռ պապի դեր ստանձնում

այսպես շարունակ

մինչև որ նրանցից ամենադերասանը մի օր զարկում է

կախարդական գավազանը գետնին

և միանգամից ձյուները հալվում-կորչում են

տեղը գարունն է ծաղիկներ փռում աշխարհով մեկ

բոլորը ուրախությունից լալիս են անզուսպ

իրար աչքալուսանք տալիս

և աչքի պոչով ետ նայող ձմեռը նեղացած հեռանում է

Ձյունանուշիկը մինչև շորերը կփոխի՝ վռազ մեծանում է

և թաքուն շտապում առաջին սիրո ժամադրության:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

ձմռանը ոչ ոք պատրաստ չի լինում ոչ մի ժամանակ ոչ ոք չի սպասում նրան անհամբերությամբ բայց նա գալիս է և մարդիկ պատսպարվում ճարահատյալ սիրով սկսում են երգել առաջին ձյունը հետո երկրորդը հետո երրորդը հետո մնացածը անգամ ձմռան խեթ-խեթ նայող աչքի առաջ փնտրում գարնանականաչ մի եղևնի են բերում տուն նրանից կախում գույնզգույն մեքենա-խաղալիք գույնզգույն ռմբարկու-խաղալիք գույնզգոււյն

Read More


Անի Սավադյան / Գրական-երիտասարդական փառատոն Արցախում` Մուրացանյան օրերի շրջանակներում

Արդեն ավանդույթ դարձած Մուրացանյան օրերը մեկնարկեցին հոկտեմբերի 27-ին, Շուշի քաղաքում` Մուրացանի հուշարձանին ծաղիկներ խոնարհելով: Երեք հոգի ստացան գրողների միության անդամատոմս, ինչն էլ վկայություն է գրական աշխույժ կյանքի:

Երկրորդ օրը գրական-երիտասարդական փառատոնը շարունակվեց «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի Արեւմտահայերենի և հայագիտության Լուտովիկա և Յակոբ Այնթապլեան գիտահետազօտական կենտրոնում՝ «Նորը և ավանդականը հայ գրականության մեջ» կարգախոսով: Բացման խոսքով հանդես եկավ Արցախի գրողների միության նախագահ, բ.գ.դ., պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանը. «-Այսօր խիստ կարիք է զգացվում երևույթի ուղղորդման, այսինքն՝ գրականության զարգացման միտումների քննարկան, հետազոտման, դիտարկման՝ որտեղից ենք գալիս, ո՞ւր ենք գնում, համաշխարհային գրականության համապատկերում ի՞նչ գործերով ենք ներկայանում: Երբ նայում ես մեր գրական իրականությանը, երբ նայում ես համաշխարհային գրականության միտումներին, վերլուծում ու զգում ես, որ բանաստեղծությունը գնում է դեպի ազատականացում»:

Գիտաժողովին մասնակցեց նաև մայր Հայաստանից ժամանած պատվիրակությունը` Արքմենիկ Նիկողոսյան, Արմեն Ավանեսյան, Հասմիկ Հակոբյան, Արմինե Քոչարյան, Մհեր Քումունց:

Նորի և ավանդականի հարցերին իր ելույթում անդրադարձավ բ.գ.թ., գրականագետ, ՀԳՄ երիտասարդական բաժանմունքի նախագահ Արքմենիկ Նիկողոսյանը:

«Ավանդական ասելով ինչ են հասկանում մեր գրականագետները և վերլուծաբանները՝ որպես կանոն: Շատ թյուր կարծիք կա ավանդականության, ավանդույթների մասին: Ավանդական ասելով պետք է հասկանալ, որ այն անպայման առնչվում է բանաստեղծության տեսանկյունից Թումանյանին, Չարենցին, Տերյանին, իսկ արձակի դեպքում Բակունցին, Մաթևոսյանին, և փորձում ենք այդ ավանդույթների շրջանակում պարփակվել»: Բ.գ.թ., գրականագետ, «Գրանիշ» կայքի գլխավոր խմբագիր Հասմիկ Հակոբյանն էլ իր խոսքում նշեց, որ ավանդականի և նորարարականի սահմաններն այսպես են. «Ինչ-որ ժամանակ ինչ-որ բան նորարարություն է լինում, հետո ժամանակի ընթացքում դառնում է ավանդույթ և ձևավորվում է մի նոր փուլ՝ նախկիններից և նոր տարբերակներից կազմված, սա էլ դառնում է նորություն, և այսպես շարունակ»:

Ըստ բ.գ.թ., գրականագետ Արմեն Ավանեսյանի, ավանդականը շատ ավելի ձևային բնույթ ունի, բայց ավելի արմատացած է. «Ամեն ավանդական չէ, որ կարող է դառնալ ավանդույթ, ամեն նոր չէ, որ կարող է դառնալ նորարարություն: Եթե նորարարությունը չի դառնում ավանդույթ՝ մնում է փորձարարության մակարդակում և դրանից ավել ոչինչ լինել չի կարող»:

Իսկ արձակագիր-գրականագետ Կ. Գաբրիելյանն իր ելույթում խոսելով նորի և ավանդականի համադրության մասին, շեշտը դրեց գրաքննադատության պակաս ունենալու վրա. «Եթե գրականությունը դաստիարակում է հասարակությանը, ապա գրողին դաստիարակողը գրաքննադատությունն է, ինչը հիմա, իմ կարծիքով, պակասում է»: Բ.գ.թ., դոցենտ Մհեր Քումունցը նորի և ավանդականի միասնությունը դիտարկեց լեզվաբանական տեսանկյունից, նշելով, որ ավանդականն ի սկզբանե ընկալվել է որպես գեղեցիկ, մաքուր հայերենով գրություն, որում օգտագործում էին հայերենի հարուստ բառապաշարը: «Բանաստեղծության լեզվի համար պետք է կարևոր չափանիշներ ունենանք: Բանաստեղծը նախ և առաջ պետք է տեսնի, թե իր բանաստեղծությունն ինչպես է ընթերցվելու և ինչ շեշտադրությամբ է ընթերցվելու»:

Թեման ամփոփեց Վ. Հակոբյանը, նշելով, որ հենվելով ավանդականի վրա, պետք է ստեղծել նորը. «Եթե դու չես գալիս քո բջիջներից, եթե քո բջիջը չի վերընձյուղվում քո բառի մեջ, քո բառը քոնը չի լինելու երբեք, քո աշխարհը երբեք չես բերելու»:

Ծրագրով նախատեսված վարպետաց դասի նպատակն էր Արցախի երիտասարդ գրողների ստեղծագործությունների ընթերցումն ու քննարկումը և անհրաժեշտ խորհրդատվությունը:

Ստեղծված էր հանձնախումբ, ովքեր ամեն մի ստեղծագործողի աշխատանքի վերաբերյալ իրենց տեսակետն ասացին՝ տալով համապատասխան գնահատականներ:

Սրճադադարից հետո գրողներն այցելեցին Խաչենի Ղ. Աղայանի անվան միջնակարգ դպրոց, ակադեմիկոսներ Սերգեյ Սարինյանի և Սևակ Արզումանյանի թանգարան, հանդիպեցին դպրոցականների հետ: Տեղի ունեցավ հուշ-ցերեկույթ՝ նվիրված Ս. Աարինյանի ծննդյան 95-ամյակին: Ելույթներով հանդես եկան Վ. Հակոբյանը, Ա. Նիկողոսյանը, Ա. Ավանեսյանը և Ա. Գրիգորյանը: Արցախի գրողների միությունը թանգարանին նվիրեց Ս. Սարինյանի և Ս. Արզումանյանի յուղաներկ դիմանկարները (հեղինակ՝ Ս. Առուստամյան):

Երրորդ օրը շարունակվեց և ամփոփվեց վարպետաց դասը: Մրցույթի հաղթող ճանաչվեց երիտասարդ բանաստեղծուհի Նանար Բալայանը, ով շնորհակալություն հայտնելով կազմակերպիչներին՝ նշեց.

-Հուսով եմ պոեզիան այս աշխարհում մի օր այնպես կլինի, որ մրցանակի կարիք չի ունենա:

Միջոցառումների շրջանակում տեղի ունեցավ երիտասարդ բանաստեղծ Վիտալի Պետրոսյանի «Երևակայությանս երկու երեսը» նոր լույս տեսած գրքի շնորհանդեսը: Ելույթներով հանդես եկան Վարդան Հակոբյանը, գրականագետներ Արմեն Ավանեսյանը, Արքմենիկ Նիկողոսյանը, Ամալյա Գրիգորյանը, արձակագիր Կիմ Գաբրիելյանը և բանաստեղծուհի-գրականագետ Ժաննա Բեգլարյանը:

Բ.գ.թ., դոցենտ Ա. Գրիգորյանն իր ելույթում կանգ առավ Վ. Պետրոսյանի պատերազմական թեմայով գրած գործերի վրա. «Բանաստեղծ Վիտալի Պետրոսյանի «Երևակայության երկու եսերը» գրքում առանցքային տեղ են զբաղեցնում պատերազմական թեմայով գրված բանաստեղծությունները, որոնք գրվել են թարմ զգացողությունների, տպավորությունների ազդեցությամբ: Ահա թե ինչու պատերազմն իր ամբողջ ողբերգականությամբ շոշափելի ու տեսանելի է դառնում նրա բանատողերում: Պետրոսյանի բանաստեղծություններում հստակ են պատերազմը մերժելու և խաղաղությունը հաստատելու շեշտադրումները: Նրա պոեզիայում տիրապետող է առհասարակ զինվոր-սահմանապահի ներաշխարհի պատկերումը, կորստի ցավն ու հայրենի հողի պաշտպանության գաղափարը»:

Մուրացանյան օրերը եզրափակվեցին ուխտագնացությամբ՝ դեպի Գանձասար:

ԳՆՀ հասարակայնության և լրատվության բաժին

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Արդեն ավանդույթ դարձած Մուրացանյան օրերը մեկնարկեցին հոկտեմբերի 27-ին, Շուշի քաղաքում` Մուրացանի հուշարձանին ծաղիկներ խոնարհելով: Երեք հոգի ստացան գրողների միության անդամատոմս, ինչն էլ վկայություն է գրական աշխույժ կյանքի: Երկրորդ օրը գրական-երիտասարդական փառատոնը շարունակվեց «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի Արեւմտահայերենի և հայագիտության Լուտովիկա և Յակոբ Այնթապլեան գիտահետազօտական կենտրոնում՝ «Նորը և ավանդականը հայ գրականության մեջ» կարգախոսով: Բացման խոսքով հանդես եկավ

Read More


Վարդուհի Բաղդասարյան / Եւ եղեւ լույս /Նվիրվում է Արցախի թեմի վերաբացման 30-րդ տարեդարձին/

Քրիստոսի տեսքով մեր որոնումներում արդարությունն է, ճշմարտությունը, լույսն ու սերը: Լույսն արարչագործության արդյունք է, որով, ըստ սաղմոսերգուի, երանվեց «այն ազգը, որի օգնականը Տեր Աստվածն է»: Հայոց երկնակամարում Արցախյան շարժման նախօրյակին երևացել էր, աստղագետներն ասում են, Հալլեյի գիսաստղը, և ընկալվել էր որպես երկնային նշան: Ի դեպ, որոշակի պարբերականությամբ /դեռևս արքայից արքա Տիգրան Մեծի ժամանակներից/ այն ազգիս զգացնել է տալիս իր հովանավորությունն ու բարեհաճությունը: Երկնքի խորհրդավորությունը մեզ ներկայանում է իբրև բաղձալի երազանք, որտեղ Աստված իր տանն է, իր նստավայրում, ով մեզ համար իրավացիորեն արդար դատավոր է: Տեառնընդառաջին նա իջավ երկնքից՝ գահե բարձունքից, անտեսանելի առաջնորդեց հանրահավաքը՝ հայերիս ազատ ինքնորոշման իրավունքի շեփորահարությամբ: Դա 1988 թվականին էր, փետրվարի 13-ին: Լույսի կիզակետը Ստեփանակերտն էր: Անհապաղ հոգևոր սահմանների ազատագրում էր պետք, լույսի անարգել հոսք: Ամենայն Հայոց 130-րդ կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա-ն արձակեց Արցախի պատմական թեմի վերաբացման կոնդակը:

Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանն այսօրվա պես է հիշում. «Երբ որ սկսվեց Արցախյան /Համազգային/ շարժումը, Արցախի ժողովուրդը դիմումներ հղեց Բաքվի իշխանությանը և Ամենայն Հայոց հայրապետին՝ Արցախի պատմական թեմի վերաբացման խնդրանքով: Դեռևս 1988 թ. նոյեմբերի 25-ին Մոսկվայի կրոնի նախարարությունն արտոնեց վերաբացել երկու վանք և երկու եկեղեցի: 1989 թ. մարտի 10-ին արդեն Վազգեն Ա Վեհափառի օրհնությամբ ես, Տեր Միքայել աբեղա Աջապահյանը /ներկայումս՝ արքեպիսկոպոս, Շիրակի թեմի առաջնորդ/, Վրթանես աբեղա Աբրահամյանը /ներկայումս՝ եպիսկոպոս, Հայոց զինված ուժերի հոգևոր առաջնորդ/, Տեր Թադեոս քահանա Գևորգյանը /ներկայումս՝ Ուկրաինայի թեմի հոգևոր սպասավոր/ և Տեր Մկրտիչ քահանա Թովմասյանը /ներկայումս՝ Արարատյան հայրապետական թեմի հոգևոր սպասավոր/ ծառայության նշանակվեցինք Արցախում՝ թեմը վերաբացելու առաքելությամբ»:

Նորանշանակ հոգևորականների առաջին այցն Արցախ եղավ 1988 թ. մարտի 12-ին: Արցախում Պարգև սրբազանն առաջինը հանդիպեց թեմի վերաբացման ստորագրահավաքը կազմակերպած Արթուր Ալեքսանյանին /Ամարասի Արթուր/ և թեմի ներկայիս դպրապետ Արկադի Բարսեղյանին: Թեմը ոչնչից սկսեց գործունեությունը: Եվ 30 տարի անց, որպես կայացած իրողություն, Արցախի թեմի վերաբացման պատմությունն այլևս վերհուշի ձև է ստանում:

Դեմ-հանդիման թեմի նորանշանակ առաջնորդն էր՝ չորս երիտասարդ հոգևորականների ուղեկցությամբ և հայոց հայրապետի սրբալույս կոնդակով վերաբացված թեմի տարածք հռչակված Արցախի Լեռնային և Հյուսիսային շրջանները:

Գործում էր ավետարանական պատգամը՝ բախիր և կբացվի, փնտրիր և կգտնվի, հայցիր և կտրվի: Նյութական և հոգևոր կարիքների հոգածության համար պատրաստակամ էին բոլորը:

Քարոզվում էր արքենի խոսքը, միաժամանակ վեր էին հառնում Աստծո տները: Գանձասարի խորանը վարագուրելու համար ձող էր պետք: Արցախում չկար: Հայաստանից դժվար էր բերել: Բայց Տիրոջ համար փակ դռներ ու ճանապարհներ չկան, և ելքը գտնվեց: Տեր Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյանի վկայությամբ՝ աշխարհիկ օրենքներով` երջանիկ պատահականությամբ, հոգևոր օրենքներով` Աստծո նախախնամությամբ, ռազմական մի մեծ ուղղաթիռով ստացվեց Գանձասար տեղափոխել ձողն ու վարագույրը և էլի՝ եկեղեցուն անհրաժեշտ սպասք ու պարագաներ: Սա մի փոքրիկ դրվագ է հազարավոր այն փորձություններից ու դժվարություններից, որոնք հաղթահարվել են նաև այն պարզ պատճառով, որ, Միքայել Սրբազանի խոսքով՝ երանելի ժամանակներ էին և իրենք էլ՝ երիտասարդ, ավյունով լցված, պատվախնդիր ու նպատակասլաց սպասավորներ:

Արցախի թեմի այսօրիկ պատմության վերահաշվարկը սկսվում է աստվածընծա պատարագով, որը մատուցվեց Պարգև եպիսկոպոս Մարտիրոսյանի հանդիսապետությամբ ու ձեռամբ, հոգևոր դասի մասնակցությամբ: 1989 թվականն էր, հոկտեմբերի 1-ը՝ Վարագա Սուրբ խաչի շարժական տոնով: Վերականգնվեց Հայոց առաջին հայրապետ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի թոռան՝ Արցախի առաջին եպիսկոպոս Սուրբ Գրիգորիսի հիմնադրած կաթողիկոսական աթոռը: Առաջնորդանիստ հռչակվեց Գանձասարը, որը յոթնամեծար սուրբ Գրիգոր Տաթևացու առաջարկով հավակնություն ուներ ժամանակին հռչակվել Մայր աթոռ: Ի դեպ, գաղափարը պաշտպանում էր նաև Հովհան Որոտնեցին:

Հոգևոր ցնծության մեջ էին Արցախն ու արցախցին: Մեր մեղքերի համար սուրբ սեղանին անարյուն պատարագվեց Քրիստոս, խորհրդավորապես փրկագնվեց Մեսիան` ճշմարիտ որթատունկն ու կենաց հացը:

Ազգային զարթոնքը հոգևոր վերազարթոնքով վավերացվեց: Հոգևոր շրջափակումը տեղի տվեց: Հասուն գիտակցությամբ էին մարդիկ մոտենում մկրտության ավազանին՝ դառնալով Քրիստոսի մասնիկն ու Հայ Առաքելական եկեղեցու զավակ:

Այդ տարիներին Արցախում ամենաշատ ընթերցվող գիրքը «Մանուկների Աստվածաշունչն» էր: Շատ մանուկներ ու պատանիներ Քրիստոսի հրաշագործություններից ոգևորված կյանքի նպատակ էին դարձրել բժշկությունը: Մեծերն ու փոքրերը խաղաղությամբ էին երազում ու կառուցում: Իսկ ադրբեջանա-հայկական հակամարտությունն օրավուր ահագնանում էր: Ֆիզիկական հաղթարշավն առջևում էր:

Արցախյան պայքարին զինվորագրվեցին Գանձասար սքանչելիքը, Դադիվանք գեղատեսիլը, Ամենափրկիչ հոյակերտը, Ամարաս եպիսկոպոսանիստը, Գտիչ խոնարհվածը, ակնահաճո ու գողտրիկ մեր բոլոր եկեղեցիներն ու վանքերը: Արցախում հոգևոր ծառայության էին նշանակվում նորաօծ հոգևորականներ: Նրանց պայքարով հստակ պատասխան էր տրվում թերահավատներին ու վախկոտներին. Քրիստոս պատգամել է նաև սրով…

Պատերազմի վերածված ազգային-ազատագրական պայքարն Արցախում դարձել էր դժոխքի ու խաչելության գողգոթա, որը հաղթահարվել էր արժանապատվորեն: Խունկ ու սաղմոս նահատակված հոգևորականների ու աշխարհականների հիշատակին, բյուր աղոթք ու մոմ, խաղաղություն նրանց հոգիներին ու մարմիններին, խոնարհում և աստվածային լույս նրանց շիրիմներին:

Դաժան օրենքներով պատերազմ էր: Բայց կյանքն Արցախում շարունակվում էր: «Հորինվածով խիզախ, կառուցվածքով իմաստուն» մեր եկեղեցիները վերակենդանանում էին, կառուցվում էին նորերը: Արցախյան սրբատներում, ինչպես ժամանակին Երուսաղեմում՝ Վերնատանը, անտեսանելիորեն հայտնվում էր Խաչյալը, բազմում սուրբ սեղանին: Խանձարուրից, բարուրված մանկան պես, ընդարձակվում էր նրա խոսքը, հոգևոր ծեսերն ու խորհուրդները դառնում էին կենցաղ ու կենցաղավարություն: Խոսքի համաձայն՝ մենք երկրի վրա գանձեր էինք արարում՝ երկնքի համար. որտեղ ձեր գանձերն են, այնտեղ են ձեր հոգիները: Իսկ հոգևոր անհավատալի հրաշքների պակաս Արցախում չէր զգացվում:

Ինչպես ժամանակը երկրի վրա բաժանվում էր Քրիստոսից առաջ ու Քրիստոսից հետո, ժամանակակիցներիս համար կյանքը դասակարգվում է մինչև թեմի վերաբացում և հետո: Պատարագը, որպես Հայ Առաքելական Եկեղեցու գլխավոր ծես, ընկալվում է որպես կենսական հույժ կարևոր անհրաժեշտություն:

Խորհրդային տարիներին Արցախի պատմական թեմ հայրապետական առաջին այցով ժամանել էր Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը: Դա 1957 թվականին էր: Նրա սրբալույս կոնդակով 1989 թվականին թեմի վերաբացումից հետո հովվապետական այցերն Արցախ առավել հաճախակի դարձան: Դեպի Արցախ թափ առավ նաև ուխտեկների երթը: Արցախը սրբավայր է, որտեղ Աստծո հետ վերանորոգվող յուրաքանչյուրի ուխտը հավերժ վերանորոգման հիմքերն է դնում: Ու մեկեն, ու հանկարծ Արցախում են հին ուխտավորները` նորերի հետ, խմբերով ու անհատապես: Նրանք ծնկածալ ու ձեռնամած աղոթում են տեղաբնակների հետ: Հոգևոր ծեսերին լիարժեք մասնակցությունը, պատարագի բուն բացահայտումը ենթադրում է դարձ ակունքներին, ինքնաընծայում՝ հայոց կանոնացված ու սրբացված լեզվին` գրաբարին ու երգին` շարականներ ու տաղեր, անանց արժեքներին ու ազգային գաղափարախոսությանը:

Շատ հոգևորականներ որպես հոգևոր սպասավորության մեկնակետ Արցախն էին ընտրում: Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում երեբմն ընդառաջում էին նրանց: Արցախի թեմում նրանց ծառայությունը հիշվում է որպես ինքնանվիրումի և կայացման շրջան: Ոմանց համար թեմը հարազատ օջախ է ծառայության մեկնարկից սկսած: Ոմանք խոստովանում են՝ Արցախն առաջին սիրո նման էր: Արցախում պարտավորված են ծառայել նաև նրանց փոխարեն, ովքեր աղոթքի մեջ են Արցախի ու արցախցու համար: 30 տարի առաջ վերահռչակված ու վերահառնված թեմը ներկայանում է շոշափելի ամփոփագրով:

Հանրագումարի տեսքով ներկայացնում է Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը. «Մենք նորոգեցինք, հիմնանորոգեցինք, կառուցեցինք 93 վանք, եկեղեցի և մատուռ: Ցավոք, երեքը Շահումյանում է, կորցրեցինք: Մի քանիսի կառուցումն ու բարեկարգումն էլ ընթացքի մեջ է: Մեր բուն գործունեությունը սկսեցինք մանկապարտեզներից` դնելով հոգևոր դաստիարակության հիմքերը: 1998 թվականին դպրոցներում մեր միջամտությամբ մտցվեց կրոնի պատմություն /ներկայումս` հայոց եկեղեցու պատմություն/ առարկան: Ստեղծեցինք մանկապատանեկան, հոգևոր-մշակութային, քրիստոնեական քարոզչության և դաստիարակության կենտրոններ, հայորդյաց տներ և կիրակնօրյա դպրոցներ, եկեղեցասիրաց երիտասարդական միություն: Հրատարակեցինք հարյուր անուն գիրք: Հիմնեցինք սոցիալական բաժին: Բանակում գործում է գնդերեցների ինստիտուտը: Մի խոսքով, բոլոր այն ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ են հոգևորականի սպասավորությունն ու գործուն ներկայությունը, մենք այնտեղ ենք, գործում ենք և վստահ քայլերով շարժվում ենք առաջ»:

Հոգևոր կյանքը բնականոն ընթացք էր ստանում, երբ 2016 թվականին ապրիլյան քառօրյան նորից համախմբեց ազգիս: Աշխարհասփյուռ թեմերից գալիս էին հոգևորականներ, սահմանագծի երկայնքով նրանց այցերը համադրվում էին աղոթքով ու զորակցությամբ, հիշեցնում ավետարանական պատգամը՝ սուր վերցնողը սրով կընկնի:

Արցախի թեմակալ առաջնորդն ասպետորեն շարունակում է նվիրական ծառայությունը հայրենիքի պաշտպանության ֆիզիկական և հոգևոր բնագծում: Հոգևոր դասն իր բուն առաքելությանը՝ Ավետարանի խոսքի քարոզմանը լիարժեք տրվելու լավագույն ժամանակներն է ապրում:

Ստեփանակերտի մայր տաճարի օծմամբ վերաիմաստավորվեց թեմի վերաբացման խորախորհուրդը: Սուրբ Աստվածամոր Հովանի առաջնորդանիստի բացմամբ տրվեց թեմի 30-րդ հոբելյանին նվիրված միջոցառումների շարքը: Այդ հոբելյանին էր նվիրված «Ծագումով հայեր» հեռուստանախագծի մասնակիցների ուխտագնացությունն Արցախ` Գանձասարի վանք: Աշխարհահռչակ երգիչ Պատրիկ Ֆիորին Շուշիում հանդես է եկել համերգային ծրագրով` այն նվիրելով թեմի հոբելյանին:

Հոբելյանական գլխավոր միջոցառումը` Գանձասարում մատուցված տոնական, սուրբ և անմահ պատարագը, պայմանավորված Վարագա Սուրբ խաչի տոնի շարժականությամբ, համընկել էր սեպտեմբերի 29-ի կիրակիին:

Նախօրեին Ստեփանակերտի մշակույթի և երիտասարդության պալատում ցուցադրվել է «Միստիկ երկիր Առան» ֆիլմը: Տոնական միջոցառումները նախատեսված են մինչև տարեվերջ:

Մեր հնամենի հավատը երիտասարդանում է: Մեր հավատը, փառք Տիրոջը, մանկանում է: Հավատն է մղում հրաշքների: Հավատն Արցախում ճամփաբաժան է դարձել՝ մինչև 1988 և հետո… Հետոն օրհնաբեր է:

Վաղ է ասել՝ թեմը հասկաքաղի մեջ է, բայց հոգևոր քարոզչության ու դաստիարակության պտուղները նշմարվում են: Ուրվագծվում է Արցախի թեմի տեսլականը: Բարի հովիվն ու Խաղաղության Իշխանը մանուկ հավատը կրողներին առաջնորդում է երազանքների իմաստուն և լուսե ճանապարհով: Արցախում խոսքի ճանապարհը տանում է դեպի Բեթղեհեմյան աստղ: Ճշմարիտ, ճշմարիտ է ասվում՝ խոսքի դեմ մեղանչելն անհնարին է և դժվար է ցրել խավարը… Լույս եղիցի: Եվ եղև լույս…

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի կոնդակով Արցախի թեմի առաջնորդ Տեր Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը պարգեւատրվել է Հայ Առաքելական Եկեղեցու բարձրագույն՝ «ՆԵՐՍԵՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ» շքանշանով:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Քրիստոսի տեսքով մեր որոնումներում արդարությունն է, ճշմարտությունը, լույսն ու սերը: Լույսն արարչագործության արդյունք է, որով, ըստ սաղմոսերգուի, երանվեց «այն ազգը, որի օգնականը Տեր Աստվածն է»: Հայոց երկնակամարում Արցախյան շարժման նախօրյակին երևացել էր, աստղագետներն ասում են, Հալլեյի գիսաստղը, և ընկալվել էր որպես երկնային նշան: Ի դեպ, որոշակի պարբերականությամբ /դեռևս արքայից արքա Տիգրան Մեծի ժամանակներից/ այն ազգիս

Read More


Ռոբերտ Եսայան / Անհայտի ընթացքը…

Ռազմական բժշկուհի

Աղավնի Սահակյանին

Հրեշտակի թևը սպեղանի՜ է…

Բառը

ամենակարևո՜ր դիրքն է:

Եվ ցավը սլանում է լույսի արագությամբ:

Եվ օրագրի էջ է

եզրը ճանապարհի:

Դու գրում ես լույսով Հորիզոնի-

հրեշտակի արյամբ,

և ճանապարհորդո՜ւմ է հոգուդ աշխարհում

աղոթքը Լույսի:

Եվ անկշռելին

ճի՜չն է Անհունի:

Որպես աղբյուր՝

բխո՜ւմ է հորովելը

հետքերից հրասայլի:

Եվ հիշողության լուսանցքն է

կակաչը երազի:

Եվ հրեշտակի թևերի լո՜ւյսն է բացվում…

ԱՆՀԱՅՏԻ ԸՆԹԱՑՔԸ

Բառն եմ գիշերային, ասուպն եմ ոգու:

Կարմի՛ր էր

մրմուռն

անհայտության:

Դուռը նոր էր բացվում,

երբ տեսա՜ ձնծաղիկն Անհունի:

Փնտրո՜ւմ էի պատուհանը ազատության,

փնտրում էի տողերիս շնչառությա՜մբ:

Ես համբուրեցի

հորիզոնի ճյուղին պայթող բողբոջները

և ըմբոշխնեցի հա՜մը Անհայտի լույսի:

Ուսերս գորովանք փնտրեցին

և գտան ճյուղերը ծառի,

որոնք համբուրում էին օդը՝

իրարից անկախ ու մեկուսի՜…

Աչքերս քնքշանք փնտրեցին

և գտան ստվերը լապտերի,

ուր բուսնող ծաղիկը

երա՜զն էր ճանապարհորդի…

Երազի երկի՜նքն էր դատարկվում: Կյանքի

հո՛ւնը:

Ես ընդլայնվում և երփներանգվո՜ւմ էի

ներաշխարհում բառի:

Ես գգվում էի ակունքները լռության,

և ժայթքո՜ւմ էր ներսից հիշողությունը քարի:

Եվ մենակության շուրթերը համբուրում էին

ողկյույզները վայրկյանների

ոգու ծիրից թռած հափշտակությա՜մբ:

Եվ ինչքան բերկրանք ապրեց հայացքս

իր սեգ մերկությամբ,

և ինչքան ցնծաց մարդն՝ ազատությա՜մբ:

Դուռը նոր էր բացվում,

երբ տեսա ձնծաղիկն Անհունի:

Եվ շուրթերիս վրայով հոգեվարքների

հողմերը անցա՜ն:

Բառն եմ գիշերային, ասուպն եմ ոգու:

Կարմի՛ր էր

մրմուռն

անհայտության:

ՀՈՐԻԶՈՆԻ ՄԻՐԳԸ

Սերը

ծնվում է իմ ներշնչանքի սահմաններից դուրս:

Եվ զնգզնգում է հուշերիս շղթան

քո պարանոցին

ու քո զիստերին թփրտացող ձկան

շնչառության մեջ:

Եվ կարոտներս բողբոջի նման

պայթում են, ծաղկո՜ւմ

քո հպումների ճերմակ թիրախում:

Չէ որ իրականության հաճելի եզրը

ո՛չ թե այս մայթն է

կամ այս փողոցը,

այլ մեր… համբույրը,

որ տարածության ճյուղից կախվելով,

շողո՜ւմ է, որպես

հորիզոնի միրգ:

ՎԱՐԴԸ

Իմ հիշողության դեղին ավազում

բուրող վարսերիդ շշուկները կան,

որոնցից բխող մի երկինք է կամ

կրա՛կ է բառը,

որ դեպի կյանքի

ջրվեժն է վազում:

Իմ շնչառության ճյուղերին բուսնող

բողբոջներն այս

քո շրթունքներն են,

որոնք ընթերցում էջը համբույրի,

անհետանո՜ւմ են

ըմբռնումից դուրս ծավալվող լույսի

օազիսի մեջ:

Եվ իմ ձեռքերը

ըմպում են ծունկիդ սարսուռները խոլ,

կորչո՜ւմ գաղտնիքի

լռակյաց ծալքում:

Եվ սարսռում է երկնակամարը

մեր գգվանքներում,

երբ նայում ես ինձ

կամ երբ չես նայում,

իմ թարթիչները քո մաշկի վրա

նկարում են մի

հրատոչո՜ր վարդ:

Եվ սկսվո՜ւմ է ինքնաըմբռնման նոր եղանակը:

ՀՈՐԻԶՈՆԻ ՀԱՆԳՐՎԱՆԸ

Կորցըրել եմ երբեմն ինձ գիշերներում թարթիչներիդ

և, ի վերջո, գտնելով ինձ խոլ ճախրանքում ծիծեռնակի՝

երկնքի թարմ շունչն եմ փռել ալիքներին քո վարսերի,

և դու շուրթով ըմբոշխնել ես թրթիռները անհայտության,

ամփոփվելո՜վ իմ գրկի մեջ, դարձել կղզին երջանկության:

Եվ երբեմն դու պոկելով շրթունքներդ շուրթիս դողից,

թվացել է, թե իմ ձայնն ու իմ հավա՜տն ես վերադարձնում

և արթնացնում իմ արյան մեջ հրդեհն ոգու ու վարդերի:

Թվացե՞լ է: Ո՛չ: Տենչերիս երկարությունն այնքա՜ն է լոկ,

ինչքան սիրող սրտիդ զա՛րկը…

Եվ կամրջի տակով խոհիս

հորդանալով, անցնո՜ւմ են խոլ ջրերը իմ հիշողության,

և խշշո՜ւմ են ափերիս մեջ տերևները մեր գգվանքի…

Ու չգիտեմ. անդեմ կյանքիս իմա՞ստն էի ես համբուրում,

թե՞ ճախրա՜նքը ծիծեռնակի…

Բայց զգում եմ. իմ շուրթերը անջատվում ու միանում են

քո անունո՜վ… Դեռ երկինքը շփոթվում է աչքերիս մեջ.

ասել է թե՝ նույն սիրահար պատանին եմ,

և երազի վթարներից

ճչո՜ւմ է իմ սիրտը կրկին…

Ես լիապես ըմբռնում եմ, որ շա՜տ վաղուց

կարծես չկամ,

Բայց և այնպես`

մեր համբույրին

հորիզո՛նն է մնում հենված…

* * *

Եվ պարանոցդ սարսռալով իմ հպումից՝ նվաղում է

թփրտումով ծիծեռնակի,

բուրո՜ւմ ցողոտ երկինքներով մանուշակի:

Խրամատը՝ հողում խրված մի տավիղ,

որի վրա նվագողը՝

քամին է թափառական…

Օրը թնգթնգում է, ինչպես տեսիլադեմ

այն աղջիկը, որի

սրունքաբաց ստվերի մոտ

նստել է վիրավորը,

կողքին՝ ինքնաձիգն է,

որի կարմիր փողը ճակատագրի ա՜չքն է:

Սերը դեռ չծնված՝ վերածվում է ցավի՝

մութը խտանում է՝ դեռ չծագած լույսը,

միտքը չհըղացած՝ ժամանակից դուրս է,

և պահը չայցելած՝ մասնի՜կն է անցյալի:

ԴԱՆԻԵԼ ՎԱՐՈՒԺԱՆ

Դեմքդ` աստղային ակունքից բխող հիշատակի հողմ,

տողերիդ միջից ժայթքող արև է հավատամքը քո,

իսկ ակոսներում հունդերդ պիտի դառնային երազ

և լուսաբացով համբուրեին վեհ ճակատն հայության:

Վիրավոր սիրտդ վրեժի կոչ է և բռունցք հույսի,

իսկ տառապանքդ ջա˜հ է պայքարի, ուղեցույց ոգու,

կարմիր մրմուռով լցվեցին աչքերն անսահմանության,

և լռության խոլ ոռնոցը լսվեց խորքից Անհունի:

Քո ճանապարհը երկփեղկվեց, ինչպես արնահոս երակ,

հետո մագլցեց կարմիր երազդ հորիզոնն ի˜ վեր…

Թեև խոցում էր բիրտ նիզակներով քաոսն ահարկու,

բայց ներշնչանքի մոխրից ազատվեց ակո˜սը տողիդ:

Դու կաս, որպես լույս և որպես խորան հաղորդակցության,

տողերդ ցավի վառվող ճրա˜գ են խավարում դարի,

դու սիրո ձա˜յնն ես, հավատի ե˜լքն ես, օազիս խղճի,

և հանճարը քո ո՛չ սահման ունի և ո՚չ էլ վախճան:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Ռազմական բժշկուհի Աղավնի Սահակյանին Հրեշտակի թևը սպեղանի՜ է… Բառը ամենակարևո՜ր դիրքն է: Եվ ցավը սլանում է լույսի արագությամբ: Եվ օրագրի էջ է եզրը ճանապարհի: Դու գրում ես լույսով Հորիզոնի- հրեշտակի արյամբ, և ճանապարհորդո՜ւմ է հոգուդ աշխարհում աղոթքը Լույսի: Եվ անկշռելին ճի՜չն է Անհունի: Որպես աղբյուր՝ բխո՜ւմ է հորովելը հետքերից հրասայլի: Եվ հիշողության լուսանցքն է կակաչը

Read More