Հայտարարություն

Մենք լրջորեն մտահոգված ենք ՀՀ կրթության համակարգում նախատեսվող փոփոխություններով և լրացումներով, որոնք ինչպես ակնկալվում են քննարկումների գործընթացից, ոչ թե նպաստելու են օրենսդրական դաշտի բարելավմանը, այլ` ընդհակառակը, վտանգելու են ՀՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված սկզբունքային մի շարք կարևոր դրույթներ (խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Գլխավոր օրենքի 12-րդ հոդվածին):

Թե Հայաստանում, թե Արցախում պետական լեզուն հայերենն է, ինչը ենթադրում է, որ պետական բոլոր կառույցներում լեզվաքաղաքական գործառույթները պետք է իրականացվեն բացառապես մայրենի լեզվով: Ցավոք, լեզվի և հանրակրթության մասին օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու օրինագծերից ակնհայտ է դառնում, որ Ազգային Ժողովի հաստատմանն ուղարկված այդ նախագծերը, փաստորեն, հակասում է ՀՀ «Լեզվի մասին» օրենքին և անարգել ճանապարհ բացում օտարալեզու դպրոցների ցանցի ընդլայնման համար` վտանգելով աշակերտների հայեցի կրթությունն ու դաստիարակությունը:

Մեր համոզմամբ, դպրոցը պետք է լինի ազգային, որի հիմքի վրա կարող են և կազմավորվել օտար լեզուների դասավարդման որոշակի չափաբաժիններ, այլապես վերջիններիս գործունեությունը կդառնա անկառավարելի: Ասել է թե` կրթությունը դպրոցներում պետք է համահունչ լինի օրենքի տարրին և իրականացվի միմիայն մայրենի լեզվով, քանի որ հենց դա է հանդիսանում երեխայի հայեցի դաստիարակության, աշխարհայացքի ձևավորման, անհատի և նրա մտածողության կազմավորման առաջին և անվիճելի նախապայմանը:

Արցախի գրողները կտրականապես դեմ են ՀՀ խորհրդարանում շրջանառվող նախագծերին: Մենք համոզված ենք, որ ՀՀ ԱԺ պատգամավորները թույլ չեն տա, որպեսզի վտանգվի մեր գոյության և լինելության հիմքերի հիմքը` մայրենին:

4 հունիսի, 2010 թ.

«Գրական թերթ»

Մենք լրջորեն մտահոգված ենք ՀՀ կրթության համակարգում նախատեսվող փոփոխություններով և լրացումներով, որոնք ինչպես ակնկալվում են քննարկումների գործընթացից, ոչ թե նպաստելու են օրենսդրական դաշտի բարելավմանը, այլ` ընդհակառակը, վտանգելու են ՀՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված սկզբունքային մի շարք կարևոր դրույթներ (խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Գլխավոր օրենքի 12-րդ հոդվածին): Թե Հայաստանում, թե Արցախում պետական լեզուն հայերենն է, ինչը ենթադրում է,

Read More


Աշոտ Բեգլարյանի  «Աստղային տղան»

Երևանյան «Անտարես» հրատարակչատունը լույս է ընծայել Աշոտ Բեգլարյանի «Աստղային տղան» ժողովածուն: Գրքի մեջ տեղ են գտել հեղինակի տարբեր տարիներին գրած պատերազմական վիպակները և պատմվածքները: Գիրքը ռուսերենով է:

Լինելով պատերազմական գործողությունների մասնակից, ռազմական լրագրող` հեղինակն անկեղծորեն պատմում է Արցախին պարտադրված պատերազմի մասին, այն մասին թե ինչ գնով հաղթանակը տրվեց ազատատենչ ժողովրդին, փոքրիկ երկրի հետպատերազմյան դժվարությունների մասին:

Աշոտ Բեգլարյանը չի սահմանափակվում դեպքերի արտաքին նկարագրությամբ, նա խորապես թափանցում է իր իսկ հերոսների ներաշխարհ: Տարբեր դժվարությունների և հենց իրենք իրենց հաղթահարելու գաղափարը առկա է գրեթե բոլոր պատմվածքներում: Հերոսները տարբեր դժվարություններից դուրս են գալիս ավելի ուժեղ և ավելի մարդկային:

Աշոտ Բեգլարյանը ծնվել է 1968թ., Ստեփանակերտում, Արցախի և Հայաստանի Գրողների միության անդամ է, պրոֆեսիոնալ լրագրող: Տպագրվում է 19 տարեկանից: Բեգլարյանի ակնարկները և պատմվածքները հրապարակվել են հայկական և արտասահմանյան բազմաթիվ գրական, հասարակական-քաղաքական պարբերականներում և տարբեր կայքերում: Աշոտ Բեգլարյանի “Տունը, որը կրակում է” պատմվածքի մոտիվներով նկարահանվել է Արցախի առաջին խաղարկային ֆիլմը: Պատմվածքների և վիպակների 3 ժողովածուի հեղինակ է:

“Великий странник” ռուսական հիմնադրամի մրցույթի 2-րդ մրցանակակիր է, նույն հիմնադրամի մագիստրանտ, համաուկրաինական լրատվամիջոցների “Կամարադ, ամիգո, շուրավի” բաց մրցույթի դիմլոմակիր:

1992թ.-ից աշխատել է երևանյան “Голос Армении”, “Новое Время” թերթերի, “Սնարք” լրատվական գործակալության, բրիտանական Պատերազմի և խաղաղության լուսաբանման միջազգային ինստիտուտի, Ռուսաստանի Դաշնության պետական դումայի “Կովկասյան փորձագետ” և այլ լրատվամիջոցների թղթակից:

Այժմ հանդիսանում է Ռեգնում և Արմինֆո գործակալությունների թղթակիցը Ստեփանակերտում:

Աշոտ Բեգլարյանը մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը, ծանր վիրավորվել է: Ստացել է ԼՂՀ և ՀՀ կառավարական պարգևներ, 3 երեխաների հայր է:

Երևանյան «Անտարես» հրատարակչատունը լույս է ընծայել Աշոտ Բեգլարյանի «Աստղային տղան» ժողովածուն: Գրքի մեջ տեղ են գտել հեղինակի տարբեր տարիներին գրած պատերազմական վիպակները և պատմվածքները: Գիրքը ռուսերենով է: Լինելով պատերազմական գործողությունների մասնակից, ռազմական լրագրող` հեղինակն անկեղծորեն պատմում է Արցախին պարտադրված պատերազմի մասին, այն մասին թե ինչ գնով հաղթանակը տրվեց ազատատենչ ժողովրդին, փոքրիկ երկրի հետպատերազմյան դժվարությունների մասին:

Read More


Հանդիպում ԼՂՀ գրողների միության անդամների հետ

ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանը հունիսի 11-ին հադիպում է ունեցել ԼՂՀ գրողների միության մի խումբ անդամների հետ՝ կազմակերպության ղեկավար Վարդան Հակոբյանի գլխավորությամբ:

Հանդիպմանը քննարկվել են երկրի մշակութային կյանքին և գրողների միության գործունեությանն առնչվող մի շարք հարցեր:

Նախագահը նշել է, որ կիրականացվի հնարավորը միության աշխատանքային պայմանների բարելավման ուղղությամբ:

ԼՂՀ ղեկավարը կարևորել է գրողների և մշակույթի գործիչների մասնակցությունը հանրապետության կյանքում, ընդգծելով, որ նրանք պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնեն հասարակության հետ կապերի խորացմանը, հատկապես շրջաններում:

Նախագահը անդրադարձել է նաև Եղիշեի անվան մրցանակաբաշխությանը, նշելով, որ այստեղ անհրաժեշտ են որակական փոփոխություններ, որոնք այդ մրցանակը կդարձնեն համահայկական նշանակություն ունեցող երեւույթ:

ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանը հունիսի 11-ին հադիպում է ունեցել ԼՂՀ գրողների միության մի խումբ անդամների հետ՝ կազմակերպության ղեկավար Վարդան Հակոբյանի գլխավորությամբ: Հանդիպմանը քննարկվել են երկրի մշակութային կյանքին և գրողների միության գործունեությանն առնչվող մի շարք հարցեր: Նախագահը նշել է, որ կիրականացվի հնարավորը միության աշխատանքային պայմանների բարելավման ուղղությամբ: ԼՂՀ ղեկավարը կարևորել է գրողների և մշակույթի գործիչների մասնակցությունը

Read More


Ռուսաստանում մեծարել են արցախցի գրողին

Ինչպես հաղորդում է ռուսական Ռեգնումը, Մոսկվայում հրատարակվող “Ժամ” ամսագիրը “Հայերն աշխարհում” կայքի և “Պոկրովյան դարպասներ” մշակութային կենտրոնի հետ միասին կազմակերպել էր հանդիպում արցախցի գրող և լրագրող, ԼՂՀ և ՀՀ Գրողների միության անդամ Աշոտ Բեգլարյանի հետ:

Հանդիպմանը մասնակցում էին մոսկվացի ստեղծագործողներ, Մոսկվայում ԼՂՀ մշտական ներկայացուցչության աշխատակիցներ և այլք: Հանդիպումը վարում էր ռուս բանաստեղծ Վիկտոր Կոնոպլյովը, որը մի քանի անգամ հյուրընկալվել է Արցախում: Խոսվեց Աշոտ Բեգլարյանի գրական ժառանգության մասին, ընթերցվեցին հատվածներ նրա ստեղծագործություններից, ներկայացվեց Բեգլարյանի վերջին` “Աստղային տղան” վիպակների և պատմվածքների ժողովածուն:

Նմանատիպ հանդիպում հեղինակի հետ տեղի ունեցավ նաև Նիժնի Նովգորոդում:

Աշոտ Բեգլարյանը ծնվել է 1968թ., Ստեփանակերտում, Արցախի և Հայաստանի Գրողների միության անդամ է, պրոֆեսիոնալ լրագրող: Տպագրվում է 19 տարեկանից: Բեգլարյանի ակնարկները և պատմվածքները հրատարակվել են հայկական և արտասահմանյան բազմաթիվ գրական, հասարակական-քաղաքական պարբերականներում և տարբեր կայքերում: Աշոտ Բեգլարյանի “Տունը, որը կրակում է” պատմվածքի մոտիվներով նկարահանվել է Արցախի առաջին խաղարկային ֆիլմը: Պատմվածքների և վիպակների 3 ժողովածուի հեղինակ է:

“Великий странник” ռուսական հիմնադրամի մրցույթի 2-րդ մրցանակակիր է, նույն հիմնադրամի մագիստրանտ, համաուկրաինական լրատվամիջոցների “Կամարադ, ամիգո, շուրավի” բաց մրցույթի դիպլոմակիր:

1992թ.-ից աշխատել է երևանյան “Голос Армении”, “Новое Время” թերթերի, “Սնարք” լրատվական գործակալության, բրիտանական Պատերազմի և խաղաղության լուսաբանման միջազգային ինստիտուտի, Ռուսաստանի Դաշնության պետական դումայի “Կովկասյան փորձագետ” և այլ լրատվամիջոցների թղթակից:

Այժմ հանդիսանում է Ռեգնում և Արմինֆո գործակալությունների թղթակիցը Ստեփանակերտում:

Աշոտ Բեգլարյանը մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը, ծանր վիրավորվել է: Ստացել է ԼՂՀ և ՀՀ կառավարական պարգևներ, 3 երեխաների հայր է:

Ինչպես հաղորդում է ռուսական Ռեգնումը, Մոսկվայում հրատարակվող “Ժամ” ամսագիրը “Հայերն աշխարհում” կայքի և “Պոկրովյան դարպասներ” մշակութային կենտրոնի հետ միասին կազմակերպել էր հանդիպում արցախցի գրող և լրագրող, ԼՂՀ և ՀՀ Գրողների միության անդամ Աշոտ Բեգլարյանի հետ: Հանդիպմանը մասնակցում էին մոսկվացի ստեղծագործողներ, Մոսկվայում ԼՂՀ մշտական ներկայացուցչության աշխատակիցներ և այլք: Հանդիպումը վարում էր ռուս բանաստեղծ Վիկտոր Կոնոպլյովը, որը

Read More


Գիրքը ոգի է, հոգևորը` զենք

Արցախի ժուռնալիստների միությունը մայրաքաղաքի ՙԱրմենիա՚ հյուրանոցի դահլիճում կազմակերպել էր ԼՂՀ գրողների միության նախագահ Վարդան Հակոբյանի մամլո ասուլիսը:

ԼՂՀ գրողների միության նախագահն իր խոսքում մասնավորապես կանգ առնելով միության գործունեության վրա` շեշտեց մշակույթի, գրքի, գրականության դերը հասարակության, մարդու, քաղաքացու ձևավորման, հոգևոր աշխարհի մաքրագործման մեջ: Նա նշեց, որ Ադրբեջանի բռնապետության լծի տակ Արցախի գրողների միությունը նաև ազգային ¬ պետական գործունեության առաքելություն էր ստանձնել, ինչպես նաև մեծ դերակատարություն ունեցել հոգևորի, հայապահպանման գործում: ՙԵվտուշենկոն այսպիսի մի խոսք ունի, որ Ռուսաստանում գրողը միայն գրող չէ: Սա ավելի շատ կարող է հարմար գալ փոքր ժողովուրդներին,- ասաց Վ.Հակոբյանը:- Այս պարագայում Արցախում ապրող գրողը միայն գրող չէ: Հաճախ մենք խոսում ենք այն մասին, թե գրողը հասարակական¬քաղաքական գործընթացներին ինչպես է ներգրավված. մեր գրողներից յուրաքանչյուրը ներգրավված է հասարակական¬քաղաքական կյանքի գործընթացներին, պաշտոններ է վարում, և գործի բերումով կենսական գործառույթներ է իրականացնում: Թումանյանն ասել է. ժողովուրդներն իրար ճանաչում են իրենց գրականությամբ: Այս պարագայում ես պիտի ասեմ, որ Արցախի գրողների միությունը անկախության տարիներին կարողացավ ներկայանալ պատշաճ գրականությամբ՚: Ըստ Վ. Հակոբյանի` գիրք ստեղծում են գրողները, իսկ միությունն ուղղորդում է այդ աշխատանքները: Այս առումով գրողների միությունը իսկապես որոշակի աշխատանք կատարում է: Կան մի շարք կարևոր խնդիրներ, որոնցից առաջինը Արցախի հիմնախնդրի ճշմարտությունը գրականությամբ աշխարհին ներկայացնելն է: Այս ուղղությամբ քայլեր կատարվում են: Հասարակության զարգացման գործընթացում դեր ունենալու ուղղությամբ ևս աշխատանքներ տարվում են: Այսօր ասպարեզում ստեղծագործում է մի սերունդ (Ռոբերտ Եսայան, Հրանտ Ալեքսանյան, Կիմ Գաբրիելյան, Նորեկ Գասպարյան, Ժաննա Բեգլարյան, Համլետ Մարտիրոսյան, Դավիթ Միքայելյան), որն ունի իր դեմքը, ձեռագիրը, խոսքը: Երիտասարդ հերթափոխի պատրաստման գործում գրողների միությունն իր դերակատարությունը ունեցել է, և այդ պատասխանատու աշխատանքը մշտապես եղել է Գրողների միության նախագահի ուշադրության կենտրոնում:

Վ.Հակոբյանն ասաց, որ հաճախ խոսք է գնում, որ չկա փայլուն երիտասարդ սերունդ, բայց ինքը չի ընդունում այդ միտքը: Այստեղ անհատի դերը էական է, բայց այսօր իրենց հաստատած անունների մասին խոսելը մի քիչ դժվար է, կարևորը գործընթացը կենդանի պահելն է, և եթե հողը փխրուն է, և նրա մեջ ծիլեր կան, ուրեմն, ծառը կբարձրանա, կպտղավորվի:

Խոսվեց նաև այն մասին, որ Արցախում ստեղծվող գրականությունը թարգմանաբար պետք է ներկայանա աշխարհին, մինչդեռ Արցախի գրողների գրքերի թարգմանությունը կապված է ֆինանսական խնդրի հետ:

Գրական, գրահրատարակչական գործը մեծ աշխուժություն ապրեց անկախության տարիներին: Մամլո ասուլիսում տեղեկացվեց, որ սկզբում ֆինանսները տնօրինում էին կրթության և մշակույթի նախարարությունները, իսկ այսօր հինգ միլիոն գումարի գիրք տպագրելու իրավունքը վերապահվում է Գրողների միությանը (հրատարակչական ամենամյա պլանները հաստատվում են ԼՂՀ կառավարության կողմից):

Առիթից օգտվելով` Վ.Հակոբյանը մի հարց էլ շոշափեց. որ վերջին հաշվով, ոչ մի տեղ, ոչ մի գրողների միություն չի հրատարակում միայն բարձրարժեք գրքեր, կարող են լինել և թույլ գործեր: Բայց, իհարկե, թույլը չպետք է որակ կազմի: ԳՄ նախագահը նշեց, որ Արցախում հրատարակվող գրքերի որակը տեսանելի է: Բայց շուկայական հարաբերությունների, հայացքների իրարամերժության, ճաշակների տարբերության պայմաններում, երբ անցնում են կոռեկտության, թույլատրելիության սահմանը, ստեղծված գրականությունը նշավակվում է, ստեղծվում է կարծիք` երբեմն` առանց կարդալու, առանց խորանալու: Ճշմարտությունը զանգվածային լրատվամիջոցներում վեր հանելու գործում լրագրողները շատ անելիքներ ունեն: Մենք պետք է կարողանանք մամուլում ասել ճշմարտությունը, և լրագրողներն այս առումով անելիքներ ունեն:

Վ. Հակոբյանը մեծագույն նվաճում համարեց համահայկական գրական դաշտի ստեղծումը: Այսօր ՀՀ գրողների միության հետ համատեղ բավականաչափ միջոցառումներ են կազմակերպվում, հանդիպումներ են լինում տարբեր առիթներով: Ամեն տարի Մուրացանյան արվեստի օրեր են անցկացվում, երիտասարդ գրողները մշտապես մասնակցում են ծաղկաձորյան գրական համագումարներին: Արցախի գրողներն անցյալ և նախանցյալ տարի խմբով եղան Լիբանանում, այսօր խոսակցություն է գնում, որ մի խումբ գրողներ պետք է մասնակցեն արտերկրում կազմակերպվելիք մշակութային – գրական միջոցառման:

Գործում են գրական մրցանակաբաշխություններ, Եղիշեի անվան մրցանակը շնորհվում է ամեն տարի: Մի խոսքով, գրական գործընթացը կենդանի պահելու, գրական արժեքներ ստեղծելու գործը շարունակվում է: Ներկաները տեղեկացվեցին, որ ԼՂՀ ԳՄ 60 անդամից 40 հոգի միաժամանակ ՀՀ գրողների միության անդամ է:

Ասուլիսում ծավալվեց անկեղծ ու շահագրգիռ խոսակցություն գրական խնդիրների շուրջ: Հարցերի շրջանակում խոսք եղավ գրահրատարակչությանը տրվող գումարների նվազման մասին, և Գրողների միության նախագահը բացատրեց, որ 8-10 տարի առաջ հատկացված 12 միլիոն դրամը տնօրինվում էր կրթության և մշակույթի նախարարությունների կողմից, իսկ երբ անցյալ տարի Մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունը հանդես եկավ հետաքրքիր առաջարկով, գեղարվեստական գրականության տպագրության գումարը (5 միլիոն դրամ) առանձնացվեց: Վ. Հակոբյանը միաժամանակ նշեց, որ հատկացված գումարը բավարար չէ թարգմանությունների համար, այնուամենայնիվ, որոշ աշխատանք այդ ուղղությամբ տարվում է:

ԼՂՀ ԳՄ նախագահը անհամաձայնություն հայտնեց արտահայտված այն կարծիքին, թե ընթերցողական դաշտը ամայացել է: Այնուամենայնիվ, պետք է միջոցներ փնտրել գիրք և ընթերցող կապը սերտացնելու:

Կարծիք հայտնվեց, որ ժամանակն է համացանցում գրքեր տեղադրել, քանի որ տեխնիկական այդ միջոցը բաց դուռ է, որ պիտի օգտագործվի: Գրողների միությունը կայքէջ ունենալու ուղղությամբ աշխատանք կատարում է, քանի որ համացանցը պահպանում է գրքի հանդեպ հետաքրքրությունը:

Ասուլիսի ժամանակ խոսք եղավ նաև այն մասին, որ գրադարանները նախկինը չեն, որ գրքային ֆոնդը աղքատացել է, ծայրամասային գյուղեր կան, որ ժամանակակից գրքի ու գրողի երես չեն տեսնում, որ դժվար է, բայց առաքյալների նման պետք է գնալ դեպի գյուղն ու ընթերցողը, քանի որ գիրքը ոգի է, արժանապատվություն է: Գիրքը դեռևս գրողի համար նյութական արժեքի չի վերածվում, այնուամենայնիվ, առանց հոգևորի ու գրքի հասարակությունը վերածվում է ամբոխի: Իսկ այն հարցին, թե Գրողների միությանը տրամադրվող պետական գումարներն ինչպես են ծախսվում, ԳՄ նախագահը ժխտեց այն տեղեկությունը, թե միությանը տրամադրվում է 10 միլիոն դրամ, նաև հայտարարեց, որ տրամադրված գումարները ծախսվում են թերթերի ու հանդեսների հրատարակման, գրական միջոցառումների ու հոբելյանների կազմակերպման և աշխատավարձերի վրա:

Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

Արցախի ժուռնալիստների միությունը մայրաքաղաքի ՙԱրմենիա՚ հյուրանոցի դահլիճում կազմակերպել էր ԼՂՀ գրողների միության նախագահ Վարդան Հակոբյանի մամլո ասուլիսը: ԼՂՀ գրողների միության նախագահն իր խոսքում մասնավորապես կանգ առնելով միության գործունեության վրա` շեշտեց մշակույթի, գրքի, գրականության դերը հասարակության, մարդու, քաղաքացու ձևավորման, հոգևոր աշխարհի մաքրագործման մեջ: Նա նշեց, որ Ադրբեջանի բռնապետության լծի տակ Արցախի գրողների միությունը նաև ազգային ¬

Read More


ՎԱՆԻԿ ՆՈՎԻԿՈՎ | Անուն բարձր ու վսեմ

Յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում ասպարեզ են իջնում այնպիսի հզոր անհատներ, որոնց մեջ մարմնավորված են իրենց ժողովրդի ստեղծագործական լավագույն հատկանիշները, իսկ իրենք մի յուրօրինակ կամուրջ են հանդիսանում ժողովրդի հոգևոր անցյալի, ներկայի ու ապագայի միջև: Հայ գրականության մեջ այդպիսինն էր Եղիշե Չարենցը: Ծնվելով հայ ժողովրդի համար բախտորոշ մի ժամանակաշրջանում, նա եկավ միավորելու և ամփոփելու Մովսես Խորենացուց մինչև իր ժամանակաշրջանը եղած գրական ողջ ժառանգությունը: Միաժամանակ ստեղծելու ապագային միտված գրականություն: Նա իր հախուռն և հակասական կերտվածքով եկավ դառնալու իր ժողովրդի խոսափողը, իր ողջ էությամբ ձուլվելով իր ժամանակին և ինչպես ինքն էր ասում` իր ժամանակի շունչը դարձավ:

Մարտի 13-ին լրացավ Չարենցի ծննդյան 115-ամյակը: Դրան նվիրված գրական-գեղարվեստական ցերեկույթ էր կազմակերպվել Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանում:

Բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանը բացման խոսքում նախ հայտնեց, որ 2012 թվականը չարենցյան տարի է համարվում: Այնուհետև նա անդրադարձավ Չարենց բանաստեղծի ստեղծագործության և կերպարի առանձնահատկություններին` կարևորելով նրա դերը հայ գրականության պատմության մեջ. «Չկա գրական որևէ իրադարձություն, որտեղ չանդրադառնանք Չարենցին: Նա միշտ կիսել է մեր ժողովրդի ճակատագիրը` իր մեջ խտացնելով այն բոլոր լավագույն գծերը, որն ունի հայ ժողովուրդը: Լինելով բարդ ու հակասական անձնավորություն, Չարենցի ներքին բախումների արդյունքում հայ գրականության անկրկնելի գոհարներ ստեղծվեցին, և վերջապես Չարենցն էր, որ կարողացավ բանաձևել հայ ժողովրդի գոյության փիլիսոփայությունը` միասնություն պատգամելով նրան: Նա կարողացավ լավագույնս համատեղել հայ գրականության ավանդական ու նորագույն ձեռքբերումներն իր ստեղծագործություններում, որն արտացոլվեց հատկապես նրա տաղերում և ռադիոպոեմներում»,- ասաց Վարդան Հակոբյանը:

Հայ ժամանակակից գրող, հրապարակախոս, Արցախի հերոս Զորի Բալայանը նշեց, որ Չարենցն իր համար ավելին է, քան միայն պոետ և արձակագիր: Նա միաժամանակ տեղեկացրեց, որ Երևանում տպագրության է պատրաստվում Եղիշե Չարենցի «Երկիր Նաիրի» վեպը` ռուսերեն և հայերեն տարբերակներով: Ցավոք, այսօր քչերին է հայտնի, որ Չարենցն այդ գլուխգործոցը գրել է հայրենի Կարսի այն դեպքերի և իրադարձությունների մասին, որոնք ծավալվել էին քաղաքի անկման նախաշեմին: Նա խոսեց նաև Չարենցի ողբերգության մասին, փաստելով, որ ստալինյան բռնապետությանը զոհ գնացած 60 միլիոն մարդիկ լուսավոր ու պայծառամիտ փիլիսոփաներ էին մեծամասամբ: Չարենցին քաջ հայտնի էր, որ այդ բռնարարքները չեն շրջանցելու նաև իրեն, ուստի նրան անհանգստացնում էր նաև իր երկու դուստրերի ճակատագիրը: «Ամենասարսափելին այն է, որ ցայսօր չի հաջողվել գտնել Չարենցի շիրիմը, չնայած ակտիվ փնտրտուքներին»: Վերջում Զորի Բալայանը վերհիշեց Չարենցի 80-ամյակի կապակցությամբ ռուս նշանավոր գրող Եվգենի Եվտուշենկոյի արտասանած խոսքերը Չարենցի մասին.

… Առանց Հայաստան չկա Չարենց,

Առանց Չարենց չկա Հայաստան:

Միջոցառումն ընդմիջվում էր «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի ուսանող-ուսանողուհիների ասմունքով, որի ընթացքում Չարենցի լավագույն ստեղծագործությունները ներկայացրին Միքայել Անդրեասյանը, Ժաննա Բաղդասարյանը, Լիլիթ Ավետիսյանը, Թամարա Բրինդինան, Գոհար Ավանեսյանը, Դիանա Սևյանը և ուրիշներ:

Ներկաներին չարենցյան իր գեղեցիկ ասմունքով հիացրեց խոսքի վարպետ, բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանը:

Բանաստեղծուհի Ժաննա Բեգլարյանը խոսեց Չարենցի մեծ սիրո` Արփենիկ Չարենցի մասին, ով բանաստեղծի համար ոգեշնչման աղբյուր է եղել ողջ կյանքի ընթացքում: Չարենցը շատ ծանր է տարել սիրելի կնոջ կորստի ցավը, որն արտացոլվել է նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններում: Նրա այդ բուռն ապրումներից ծնվեցին գրական անկրկնելի գոհարներ:

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, բանաստեղծուհի Տաթևիկ Սսղոմոնյանը ներկայացրեց չարենցյան իր աշխարհընկալումը` նշելով, որ նա այն եզակի բանաստեղծներից էր, որի պոեզիայի բազմաշերտ տարածությունը երբեք չի սպառվում, այլ առեղծվածային ծալքերով անընդհատ բացվում է ու տարածվում` աստիճանաբար նոր երանգներ ու պատկերներ բացելով ընթերցողի առաջ` նոր գաղափարներով ու ասելիքով հագեցած:

Չարենցի «Գիրք իմացության» աշխատության գեղարվեստական առանձնահատկություններն ու արժանիքները ներկայացրեց «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի բանասիրության ամբիոնի դասախոս Ամալյա Գրիգորյանը: Գրքի բովանդակության հիմքում Չարենցի խոհափիլիսոփայական մտորումներն են մարդ-անհատի և աշխարհի իմաստունների մասին` մասնավորապես Հաֆեզի, Ֆիրդուսու և Սայաթ-Նովայի… Չարենցը առանձնակի սիրով է խոսել Հովհաննես Թումանյանի գրական ժառանգության մասին:

Բանաստեղծ Ռոբերտ Եսայանը նշեց, որ Չարենց երևույթը կարելի է բնութագրել միայն մեկ բառով` Հանճարեղ: «Նա դարձավ խոսքի մեծ վարպետ` ստեղծելով իր գրական դպրոցը, հարստացնելով մեր բազմադարյան գրականությունը»:

Չարենցը վաղ տարիքում մտավ գրական ասպարեզ: Տասնհինգ-քսան տարեկան հասակում նրա գրած ստեղծագործություններն, իրավամբ, համաշխարհային դասական գործերի շարքին կարելի է դասել: Իր ապրած կյանքով և թողած գրական ժառանգությամբ Չարենցն ամփոփեց մեր անցյալի գրական հարուստ ժառանգությունը` նախանշելով հայ գրականության վաղվա օրը:

Յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում ասպարեզ են իջնում այնպիսի հզոր անհատներ, որոնց մեջ մարմնավորված են իրենց ժողովրդի ստեղծագործական լավագույն հատկանիշները, իսկ իրենք մի յուրօրինակ կամուրջ են հանդիսանում ժողովրդի հոգևոր անցյալի, ներկայի ու ապագայի միջև: Հայ գրականության մեջ այդպիսինն էր Եղիշե Չարենցը: Ծնվելով հայ ժողովրդի համար բախտորոշ մի ժամանակաշրջանում, նա եկավ միավորելու և ամփոփելու Մովսես Խորենացուց մինչև իր ժամանակաշրջանը

Read More


Գրականության ուսուցիչներ և ժամանակակից գրական գործընթացներ

Փոխվում են ժամանակները, ժամանակների հետ չափանիշները, տեղի է ունենում արժեքների վերանայում ու վերագնահատում: Ասել է թե` յուրաքանչյուր հասարակություն ինքն է ձևավորում իր մոտեցումներն արժեքային համակարգի նկատմամբ: Եվ այս պարագայում առավել անսխալ լինելու պարտավորությունն են ստանձում նրանք, ովքեր մշտական կապ ունեն սերունդների կրթության ու դաստիարակչության հետ: Ահա այս խնդիրներն ու մտահոգությունները հիմք ընդունելով` Արցախի գրողների միությունը ցուցաբերեց հետաքրքիր նախաձեռնություն, այն է, ամեն ամսվա երրորդ երեքշաբթին դարձնել գրողների և Ստեդփանակերտի գրականության ու լեզվի ուսուցիչների հանդիպման օր: Նպատակը` գրականության մասնագետներին քաջատեղյակ պահել գրական-գեղարվեստական ժամանակակից գործընթացին, գրական դաշտի նորույթներին ու խնդիրներին: Հանդիպավայրը` Գրիգոր Նարեկացի պետական հավատարմագրված համալսարանի դահլիճ: Եվ ահա օրերս տեղի ունեցավ առաջին հավաքը, որը վարում էր նախաձեռնության հեղինակ, Արցախի գրողների միության նախագահ, բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանը:

Ուսուցիչները համառոտակիորեն տեղեկացան Արցախում ստեղծվող գրականության, ինչպես նաև ներկայիս գրական գործընթացների մասին: Վարդան Հակոբյանն իր խոսքում նշեց, որ այսօր շատ դպրոցներում գրողների հետ հանդիպման ժամանակ են միայն ծանոթանում նրանց ստեղծագործություններին: Սակայն այս կաղապարված ձևաչափը վաղուց է սպառել իր արդյունավետությունը:

Վարդան Հակոբյանը խոսեց նաև ժամանակակից և ավանդական բանաստեղծական ձևերի առանձնահատկություններից, փաստելով, որ հանրության կողմից դեռևս համարժեք մոտեցում ու վերաբերմունք չի դրսևորվում մեր օրերում ստեղծվող գրականության նկատմամբ, որի պատճառը պետք է փնտրել գիրք-ընթերցող հարաբերություններում առկա օօտարացումների մեջ:

Քանի որ տարին հռչակվել է Չարենցյան, իսկ Չարենցի ստեղծագործությունները մեր գրականության ավանդական ու ժամանակակից ձևերի համադրման լավագույն օրինակն են հանդիսանում, ուստի բանախոսը նպատակահարմար գտավ հանգամանորեն անդրադառնալ մեծ գրողի կյանքին ու գործունեությանը: Նա ընդգծեց, որ Չարենցն ամփոփելով մինչև իր ժամանակաշրջանը ստեղծված գրական ժառանգությունը, ուրվագծեց հայ գրականության զարգացման ուղին:

Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի կրթության և սպորտի բաժնի առաջին կարգի մասնագետ Գրետա Գրիգորյանը նույնպես կարևորեց այսպիսի հանդիպումները, նշելով, որ ցանկալի կլիներ, որպեսզի ուսուցիչներն առավել շատ ծանոթանային հատկապես արդի գրական գործընթացներին:

Երևանի պետական համասլարանին առընթեր Արտաշես Շահինյանի անվան ֆիզմաթ դպրոցի Ստեփանակերտի մասնաճյուղի փոխտնօրեն Նուբար Պողոսյանը նշեց, որ իրենք անընդհատ տեղեկատվություն ստանալու պահանջ ունեն և նման հանդիպումները հարմար առիթ են այդ պակասը լրացնելու համար:

Վարդան Հակոբյանը հավելեց նաև, որ նման հանդիպումները շարունակական կլինեն:

Գրողների և ուսուցիչների հետագա հանդիպում-զրույցների համար առաջարկվեցին մի շարք թեմաներ, որոնք, ըստ ներկաների, կարող են առավել հետաքրքիր ու հրատապ լինել:

Վերջում Վարդան Հակոբյանը ուսուցիչների համար կարդաց իր նոր ու անտիպ բանաստեղծություններից:

Մանանա

Փոխվում են ժամանակները, ժամանակների հետ չափանիշները, տեղի է ունենում արժեքների վերանայում ու վերագնահատում: Ասել է թե` յուրաքանչյուր հասարակություն ինքն է ձևավորում իր մոտեցումներն արժեքային համակարգի նկատմամբ: Եվ այս պարագայում առավել անսխալ լինելու պարտավորությունն են ստանձում նրանք, ովքեր մշտական կապ ունեն սերունդների կրթության ու դաստիարակչության հետ: Ահա այս խնդիրներն ու մտահոգությունները հիմք ընդունելով` Արցախի գրողների միությունը

Read More


Արցախում կանցկացվի միջազգային գրական փառատոն

Հոկտեմբերի 15-19-ը, Արցախի գրողների միության նախաձեռնությամբ,Ստեփանակերտում (տարածաշրջանում առաջին անգամ) տեղի կունենա պոեզիայի միջազգային փառատոն, որին կմասնակցեն ինչպես մայր Հայաստանի, Արցախի, այնպես էլ արտասահմանյան երկրների պոետներ:

Արցախի ազատագրության տարիներին, պիտի ասել, տնտեսական-սոցիալական ոլոտների արմատական բարեփոխումների ֆոնին, զգալի տեղաշարժեր են կատարվել նաև հոգևոր ոլորտում: Ինչպես արցախյան համազգային շարժման մեջ, այնպես էլ համահայկական գրական դաշտում իրենց ակտիվ դերակատարությունն ունեն ԼՂՀ-ում ապրող և ստեղծագործող գրողները:

Փառատոնն անցկացվում է «Գրողը` խաղաղության մունետիկ» կարգախոսով: Փառատոնի մասնակիցները հանդիպումներ կունենան Ստեփանակերտի մշակույթի և երիտասարդության պալատում, քաղաքի ուսանողության հետ, Շուշիի գրքի տանը, Մարտակերտի շրջանում և այլուր: Հետաքրքիր հանդիպումներ տեղի կունենան պատմական Գանձասարում, ուր Արցախի թեմի առաջնորդը հանդես կգա օրհնության խոսքով, ապա, մոմավառությունից հետո «Տիտանիկ» նավի «տախտակամածին» տեղի կունենա գրական-երաժշտական ցերեկույթ: Այստեղ` Ծովին քար տեղամասում կանցկացվի պոեզիայի հատուկ ժամ` նվիրված վրացական քնարերգությանը:

Փառատոնի առաջին օրվա երկրորդ կեսին «Արմենիա » հյուրանոցի նիստերի դահլիճում տեղի կունենա «Արդի քնարերգության զարգացման միտումները» թեմայով գիտաժողով, որին կմասնակցեն փառատոնի մասնակիցները:

Արցախի գրողների միությունը հրատարակել է «Բանաստեղծությունը աշխարհի միջօրեականներում» վերտառությամբ պոեզիայի ալմանախ` հայերեն և անգլերեն լեզուներով, ուր տպագրվել են փառատոնի մասնակից 40-ից ավելի բանաստեղծների գործեր:

Փառատոնի շրջանակներում կկազմակերպվի նաև ղարաբաղյան ուտեստի` Ժենգյալով հացի 5000-ամյակին նվիրված միջոցառում:

Փառատոնի ամփոփիչ նիստը տեղի կունենա հոկտեմբերի 18-ին` ուշ երեկոյան, Ստեփանակերտում:

Փառատոնին իրենց պատվավաոր մասնակցությունը կբերեն հյուրեր արտերկրից` Ալեքսանդր Բաբրով (Ռուսաստան), Արշակ Տեր-Մարգարյան (Ռուսաստան), Վլադիմիր Պոնոմարյով (Ռուսաստան) , Մաղվալա Գոնաշվիլի (Վրաստան), Մերաբ Կեզուա (Վրաստան), Հենրի Դոլիձե (Վրաստան), Անահիտ Բոստանջյան (Վրաստան), Աբդո Լաբակի (Լիբանան) ,Սարգիս Կիրակոսյան (Լիբանան ), Վիլհելմ Բարչ (Գերմանիա), Քրիստիան Քրայզ (Գերմանիա), Մարիուս Չելարու (Ռումինիա) , Լյուդմիլա Բեժենարու (Ռումինիա) , Ռոման Կիսյով (Բուլղարիա), Լյուբիցա Միլետիչ (Սերբիա), Բաբկեն Սիմոնյան (Սերբիա), Պիտեր Քաու (ԱՄՆ):

Հայաստանյան պատվիարկությունը Հայաստանի գրողների միության նախագահ Լևոն Անանյանի գլխավորությամբ ` Ավիկ Իսահակյան, Հակոբ Մովսես, Հենրիկ Էդոյան, Ներսես Աթաբեկյան, Կարեն Անտաշյան, Էդիկ Սաֆարյան, Արքմենիկ Նիկողոսյան, Հասմիկ Հակոբյան, Հասմիկ Սիմոնյան:

Հոկտեմբերի 15-19-ը, Արցախի գրողների միության նախաձեռնությամբ,Ստեփանակերտում (տարածաշրջանում առաջին անգամ) տեղի կունենա պոեզիայի միջազգային փառատոն, որին կմասնակցեն ինչպես մայր Հայաստանի, Արցախի, այնպես էլ արտասահմանյան երկրների պոետներ: Արցախի ազատագրության տարիներին, պիտի ասել, տնտեսական-սոցիալական ոլոտների արմատական բարեփոխումների ֆոնին, զգալի տեղաշարժեր են կատարվել նաև հոգևոր ոլորտում: Ինչպես արցախյան համազգային շարժման մեջ, այնպես էլ համահայկական գրական դաշտում իրենց ակտիվ դերակատարությունն ունեն ԼՂՀ-ում

Read More


Հանդիպում արձակագիր Լևոն Խեչոյանի հետ

Տարիներ առաջ Լեւոն Խեչոյանը Արցախ էր եկել՝

զենքը ձեռքին մարտնչելու հանուն Արցախի անկախության: Արցախյան ազատագրական պայքարին նա զինվորագրվեց կամավորական «Սասուն» ջոկատում եւ կռվեց մինչեւ պատերազմի վերջը: Ինչպես նրա մտերիմներն են վկայում, գրողի լավագույն տողերը ծնվել են հենց պատերազմի ժամանակ:

Ժամանակակից հայ արձակի ականավոր ներկայացուցիչը օրերս կրկին Արցախում էր՝ այս անգամ հանդիպելու իր ընթերցողների հետ: Ստեփանակերտի Գրիգոր Նարեկացի համալսարանում հունիսի 25-ին կայացավ հանդիպում արձակագիր Լեւոն Խեչոյանի հետ: Հանդիպմանը ներկա էին ԼՂՀ Գրողների միության նախագահ Վարդան Հակոբյանը, գրական ընտանիքի անդամներ, մտավորականներ, համալսարանականներ, գրողի հավատարիմ ընթերցողները: Ողջույնի խոսք ասաց ԼՂՀ Գրողների միության նախագահ, բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանը, ով արժեւորելով արձակագրի գրական գործունեությունը, կարեւորեց նրա արձակի առանձնահատկությունները:

«Լեւոն Խեչոյանը, սկսած «Խնկի ծառերից» մինչեւ «Փուշը, հայր, փուշը», յուրաքանչյուր գործի մեջ բերում է նոր կերպար: Մեր պատմավիպասանության մեջ գեղարվեստական մտածողության դաշտում հեղաշրջում էր նրա «Արշակ արքա եւ Դրաստամատ ներքինի» պատմավեպը: Նրա գործերում կա նոր մտածողություն, մատուցման նոր ձեւ, նոր գրիչ, եւ այդ գրչի մեջ շարժվում է պատմության արյունը: Եթե այլ գրողներ, որոնց մենք սիրում ենք, իմպուլսը, պուլսը տեղադրում են պարբերության, տողի մեջ, ապա Լ. Խեչոյանը պուլսավորում է բառը, իմպուլսներ է տեղադրում բառի մեջ: Հենց այս իմպուլսիվ ներկայությունն է, որ Լ. Խեչոյանին մեր գրական դաշտում տարբերակում է, եւ գալիս է նոր մտածողություն, որ առանձնահատուկ է միայն իրեն՝ Լ. Խեչոյանին: Նրա «Խնկի ծառերում» կամ «Արշակ արքա եւ Դրաստամատ ներքինի» վեպում այդ իմպուլսները, բառից բառ տեղաշարժվելով, ստեղծում են դինամիկա, գեղարվեստական մտքի անընդհատ աճող, զարգացող դինամիկա, որը չի թողնում ընթերցողին պոկվել էջից»,-ասաց Վ. Հակոբյանը:

Արձակագիր, լրագրող Կիմ Գաբրիելյանը, ով նաեւ «Լեւոն Խեչոյանի ստեղծագործության գեղարվեստական առանձնահատկությունները» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, խոսեց Լեւոն Խեչոյան մարդու եւ գրողի մասին: Նա գրողին համաշխարհային գրականության մեջ համեմատեց Հեմինգուեյի հետ՝ այն տարբերությամբ, որ Հեմիգուեյը առաջին համաշխարհային պատերազմ էր մեկնել որպես ազատամարտիկ լրագրող, իսկ Խեչոյանը գրականությունը մի կողմ էր դրել, պատերազմ մեկնել որպես զինվոր եւ գրականություն վերադարձել միայն պատերազմից հետո:

«Լ. Խեչոյանի «Սեւ գիրք, ծանր բզեզը» մեր արձակի մեջ միանգամայն նոր երեւույթ է: Նրա մուտքը գրական դաշտ եղավ շռնդալից: Պատերազմից անմիջապես հետո սկսեց տպագրել գրքերը: Մենք երջանիկ ենք, որ նրա ժամանակակիցներն ենք: Խեչոյան արձակագիրը նորություն մտցրեց նաեւ հեքիաթի ժանրում: Նրա հեքիաթները բոլորովին այլ հոգեբանություն եւ փիլիսոփայություն ունեն:»,-իր խոսքում նշեց Կիմ Գաբրիելյանը:

Արցախի հանրային ռադիոյի խմբագիր Նվարդ Ալեքսանյանը վերհիշեց, թե ինչպես էին սրտի թրթիռով սպասում Արցախյան շարժման տարիներին դժվարությամբ Արցախ հասնող «Գարուն»ամսագրի հերթական համարին, որտեղ հատվածաբար տպագրվում էր հեղինակի «Խնկի ծառեր» վիպակը:

«Այս աշխարհում ոչ մի բան նոր չէ, բայց ամեն գրող բերում է իր ասելիքը: Եվ բառի այդ դինամիկան ատոմի տրոհում է. բառը՝ որպես ատոմ, յուրաքանչյուր արվեստագետ յուրովի է տրոհում, գույնը՝ որպես ատոմ, տրոհում է նկարիչը, քանդակագործը՝ իր հերթին: Եվ Լ. Խեչոյանը, որ իր բաժին տրոհումն է անում, ամեն անգամ նորովի տրոհումով բերած էներգիան դարձնում է հիացմունքի առարկա: Գրել մարդկային ցավի մասին, նշանակում է սիրել մարդուն, եւ եթե Լ. Խեչոյանի ստեղծագործություններում որոշակի միստիցիզմի շեշտադրումներ կան, դա հենց «սիրիր քո մերձավորին» պատվիրանն է»,- ասաց Նվարդ Ալեքսանյանն իր խոսքում:

Ազատության զինվորն աշխարհի ամենամեծ լավատեսն է, որովհետեւ իր մասնակցությամբ նա ուզում է պահ առաջ հասնել խաղաղության, պահ առաջ ցրել խավարը: Եվ Լեւոն Խեչոյանը այդ լավատեսության կրողն է:

Ելույթներից հետո ծավալվեց անկեղծ երկխոսություն գրողի եւ ընթերցողների միջեւ՝ հայ գրականության ներկայի եւ ապագայի խնդիրների մասին:

Հին ժամանակներում վանական միաբանություններում վանականներից ամեն մեկը երբեմն-երբեմն կանգնում էր հսկումի: Վանականը գիշերով մենակ գնում էր եկեղեցի եւ ամբողջ գիշեր ծնկաչոք աղոթում, որ չարը, թշնամին հայրենիքին չմոտենա, չվնասի երկիրը, եւ դա կոչվում էր հսկում: Լեւոն Խեչոյանը գրողին եւ արվետագետին համեմատեց այդ վանականի հետ, իսկ գործունեությունը համարեց հսկում:

« Գրողը, որ գիրք է գրում, երաժիշտը, որ սիմֆոնիա է ստեղծում, նկարիչը, որ նկարում է, դա հենց հսկումն է, ծնկաչոք աղոթում է ապրողներիս համար, որպեսզի չարը չմոտենա: Եվ այդ գիրքը, նկարը, սիմֆոնիան հենց այդ աղոթքն է: Գրողը առաքյալ է, որ իր գործով փորձում է ժողովրդին բացատրել մարդու եւ Աստծո սերը»,-ասաց Լ. Խեչոյանը:

Գրողը պատասխանեց նաեւ ներկաներին հետաքրքրող մի շարք հարցերի, որոնք վերաբերում էին նրա արմատներին, հայ գրականության գալիք օրվան եւ այլն:

Արմատներով էրզրումցի արձակագիրը ցավով խոսեց կորուսյալ հայրենիքի մասին, որը հայ ժողովրդի մխացող ցավն է, որովհետեւ մենք կորցրինք հայրենիք, կորցրինք մեծ մշակույթ:

Իսկ գրականության գալիք օրը արձակագիր Լեւոն Խեչոյանը պայծառ գույներով է տեսնում.

« Ժամանակակից գրական դաշտում ունենք լավ գրականություն: Կան երիտասարդ գրողներ: Մենք՝ ավագներս, պետք է համբերատար լինենք, օգնենք, որ երիտասարդներն ասպարեզ գան, թույլ կողմերը նշենք, ցույց տանք ճիշտ ճանապարհը: Կա գրականություն, կա լավ սերունդ»:

Զարինե Սառաջյան


Վիկտոր Կոնոպլյովի «Հայաստանը սիրո աղբյուր» գրքի շնորհանդեսը Ստեփանակերտում

Օրերս Ստեփանակերտի մշակույթի և երիտասարդության պալատում տեղի ունեցավ Նիժնի Նովգորոդցի պոետ Վիկտոր Կոնոպլյովի «Հայաստանը սիրո աղբյուր» գրքի շնորհանդեսը: Հրատարակումը կատարվել էր ԼՂՀ մշակույթի և երիտասարդության նախարարության, «Նիժնինովգորոդյան հայկական համայնք» հասարակական միության և Հայաստանի Հանրապետությունում«Ռուս համագործակցություն» ներկայացուցչության աջակցությամբ: Ժողովածուում տպագրված են ռուսերեն, ինչպես նաև հայերեն թարգմանությամբ բանաստեղծություններ Արցախի, Հայաստանի ևհայերի մասին` գրված 2006-2012 թթ.ին (թարգմանված պոետ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, թարգմանիչ Սոկրատ Խանյանի կողմից): Ահա, թե ինչ է պատմում Կոնոպլյովը Արցախի հետ իր մտերմության մասին. «2006 թ.ին ինտերնետ պրոեկտի աշխատանքների շրջանակներում ինձ հեռակակարգով ծանոթացրին ղարաբաղյան լավ գրող, լրագրող Աշոտ Բեգլարյանի հետ: Նրա հետշփումը վերածվեց համացանցում «ԼեռնայինՂարաբաղ» բաժնի և ամուր ընկերական կապերիստեղծելուն: Հենց Աշոտից էլ ես ստացաիմ առաջին տեղեկություններն Արցախի մասին: Շնորհիվ իմ ընկերոջ` ես սկսեցիուսումնասիրել այդ երկրի պատմությունն ու մշակույթը, ավանդույթները: Տպավորություններս այնքան խորն էին ու հաճելի, որ ես ներքին կապվածություն զգացի ոչ միայն Աշոտի, այլև հենց Արցախի հետ: Այս կապի տրամաբանական շարունակությունը եղավ այն, որ բանաստեղծություն գրեցի` «Զրույց» նվիրված Աշոտ ընկերոջս: Եվ ընդամենը երկու տարի անց ինձ հաջողվեց տպավորություններս համեմատել տեսածիս հետ»:Հետագայում այդ ճամփորդության մանրամասն նկարագրությունները Կոնոպլյովը տեղադրեցիր համացանցային կայքէջում` «Վեց օր դրախտում» վերնագրով: «Արցախի ժողովրդի մեջ ինձ զարմացրեց նրանց ազնվություննու բարեհոգի լինելը: Նրանք անդրդվելի են ինչպես արցախյան ժայռերը, մաքուր, ինչպես արցախյան ամառային երկինքն է և լեռնային աղբյուրներն են, հարմոնիկ են` մաշտոցյան գրերի պես, իմաստուն բնության պես: Զարմանալին այն է, որ ղարաբաղցին, տեսնելով այդքան ցավ ու տառապանք, չի չարացել, այլպահպանել է իր հոգու մաքրությունը: Արցախն իմ սիրտն է մտել: Նա ինձ փոխադարձաբար պատասխանեց», -նշել էր ռուս պոետը: Պատահական չէ, որ Արցախը գովերգող լիրիկական ստեղծագործությունների հեղինակը նաև ԼՂՀ օրհներգի (հեղինակ` Վարդան Հակոբյան) ռուսերեն թարգմանության հեղինակն է:2011թ. Կոնոպլյովի «Սիրել Հայաստանը ռուսավարի» ստեղծագործությունը տեղ գտավ նաև հայկական ավագ դպրոցների 12-րդ դասարանի «Ռուսաց լեզու» դասագրքում: Այսպես է գրում պոետը Հայաստանի մասին.«Հայաստան սիրիր նվիրումով վառ,Թևածիր դեպի սուրբ Էջմիածին` Քո մեջ կրելով խաչը փրկարարԵվ Քրիստոսի փառքը սրբածին»: ՎիկտորԿոնոպլյովը ծնվել է 1969 թ. մարտի 22-ին Մալորիտայում: 1996 թ.-ին գերազանց ավարտել է Վոլգո Վյատական կադրերի կենտրոնը` «Պետական և մունիցիպալ կառավարում» մասնագիտությամբ: Տպագրվել է համացանցային և տպագիր մամուլում: Հեղինակն է «Սիրո աղբյուր» (2002), «40» (2004),«Հայաստանը սիրո աղբյուր»(2013) գրքերի, հայկական թեմատիկայով ինտերնետպրոեկտների, «Ազգային գրականության քննադատներ», «Ռուսական ոսկե փետուր» մրցույթների: Այժմ բնակվում է Նիժնի Նովգորոդում,ամուսնացած է, ունի երկու երեխա: «Ծնվել եմ Բելոռուսիայում, բայց մեծացել եմ Ռուսաստանում: Հայրս ռուս էր, մորս արմատները բելոռուսական են: Ես մտածում և խոսում եմ ռուսերեն, դաստիարակված եմ ռուսական ավանդույթներով: Սիրում եմ իմ ժողովրդին, և անկեղծ սիրով սիրում եմ նաև հայ ժողովրդին, նրա պատմությունն ու մշակույթը:Սրտիս մեջ հայ և ռուս ժողովուրդները միանման տեղունեն», ասում է պոետը:Հայաստան գալու իր ուղին, խոստովանում է Վիկտորը, դեռևս մանկուց էր, երբ դեռ յոթ տարեկան, էր հայրը իր հետ տանում էր հայկական մի գյուղ` իր բանակային ընկերոջ տուն: «Այն ինձ համար բավականին ուրիշ աշխարհ էր, սկզբից` անհասկանալի: Բայց ժամանակի հետ այն դարձավ այնքան մոտուհամակրելի, որ ես իմ զգացումներին հավատարիմ եմ ցայսօր: Ցնցող էր ամեն ինչ` և մեծահոգությունը, և հարգանքը մեծի ու փոքրիհանդեպ: Նաև` մշտական ջանքը, աշխատանքը: Դեռ այն ժամանակվանից սկսեցի մտածել,որ հայերն, իրոք, այնքան հպարտ մարդիկ են, որ երբևէ ցույց չեն տալիս, թե ինչ գնով է նրանց հյուրասիրությունը», անկեղծացավ Կոնոպլյովը: Նա խոստովանում է նաև, որ Հայաստանում և Արցախում շնչելն անսովոր թեթև է և’ ուղղակի, և’ անուղղակի առումով: Որ շփվելով հայերի հետ, նա «բացահայտում է նոր սահմաններ հայկական առեղծվածային հոգու» և «մեր երկու ազգերի միջև շատ ընդհանրություններ կան»: Գրողը գրեթե ամեն տարի այցելում է ԼՂՀ, մասնակցում Ռուսական խոսքի օրերին, տարբեր գրական միջոցառումների` կատարելով բարեգործական ակցիաներ:2012 թ. «Հայազգ» ֆոնդի հանրագիտարանում հայտնվեց նյութ Կոնոպլյովի մասին`«հայ ազգի ընկերներ» բաժնում, և «Հայ ազգի ռուս որդին»` Արամ Կանեպյանը, որը նրաերկրոդ անուն ազգանունն է, դրա մասին խոսում է մեծ հպարտությամբ:

Աշոտ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ


ՆՎԱՐԴ ԱՎԱԳՅԱՆ | Մեղրիկը

/ակնարկ /

«Մեղրի» զարմացնող անունով եւ փոքրիկ աղավնի հիշեցնող աղջկա հետ ծանոթանացա վերջերս, եւ այդ անուշիկ հայուհուն ներկայացնելու ցանկությունս մեծ է… Եկել է Արցախ` գիրք գրելու: Այսինքն` գիրքը հանուրիս ճանաչ Եռաբլրում ամփոփված հերոս տղաների մասին է լինելու, բայց այն ի~նչ գիրք է, որ Արցախի հետ առնչություն չպիտի ունենա… Տղաների մեծ մասն Արցախի հողում է, չէ՞, զոհվել:Դե, Մեղրին էլ ապագա գրքի հովանավորին /ու Հայաստանի պաշտպանության նախարարությանն/ ասել է` ես գնացի Արցախ… Բայց դրանում ի՞նչ կա զարմանալի` կհարցնեք, հայ աղջիկ է, որոշել է գրել հայ նահատակների մասին:Կա’: Կա, եւ դա այն է, որ Մեղրիկը, այսինքն` Ճապաղջուրյան Մեղրին… հալեպցի է: Սիրիահայ: Ավարտել է Հալեպի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը: Մասնագիտությամբլ պատմաբան… իսլամագետ է: Ստացած կրթության լեզուն միշտ եղել է արաբերենը: Դա նշանակում է, որ պատմաբան լինելով` հայ ժողովրդի պատմություն չի անցել… -Բա որտե՞ղ ես սովորել հայերեն գրելն ու խոսելը: -Եվ մտածելը,- շեշտում է Մեղրին:-Ես մտածում եմ հայերեն: Իմ տան լեզուն միշտ հայերենն է եղել…Մի քիչ գրելում եմ կաղում, կարող եմ մեկ-մեկ չնկատել` գրավոր խոսքում քերականական սխալ թույլ տալ, բայց ոչինչ, անսխալին էլ կհասնեմ:Կյանքը հիմա ինձ համար նոր մեկնարկակետից է սկսվում… – Հարցիս չպատասխանեցիր, Մեղրիկ ջան… -Հա…կներեք: Հալեպում Քարենեփե կոչվող ազգային ճեմարան կա` այնտեղ եմ սովորել: Հայերեն ուսուցանվում են միայն հայոց լեզու-գրականությունը եւ մեր կրոնը: – Մի քիչ չե՞ս պատմի արմատներիդ մասին… -Երկար պատմելու բան…չէր լինի` եթե հայ չլինեի,- մտքի հասունությամբ նորից է զարմացնում Մեղրին:- Մեր տոհմը Արեւմտյան Հայաստանից է: Խարբերդ գավառում նույնանուն գետ ու գյուղ կա` Ճապաղ Ջուր: Ապուպապերս էլ իրենց կոչեցին Ճապաղջուրյան… Գիտե~ք ինչ անուշ ազգանուն է… Արտաբերելուց սրտիս աչքով ինձ են ներկայանում մեծ պապիս` Խարբերդում շան բերանում թողած լենուբոլ հողերն ու կանաչ դաշտերը: Երբ փոքր երեխա էի, սիրում էի նստել խաղաղ մի անկյունում ու փորձել տեսնել Ճապաղջրի ալիքների խայտանքը, լսել խարբերդցի խոտի հայերեն սվսվոցը…Ընկերներս ծիծաղում` հարցնում էին` խ՞ոտն էլ հայերեն գիտի: Բա ո~նց, համոզում էի նրանց, էրգրի խոտն էլ, քար ու ջուրն էլ խոսում են հայերեն: -Մեղրիկ ջան, այդ ինչ անուն է, որ կրում ես… Առաջին անգամ եմ լսում` մարդուն այդպես կոչեն: -Մորս անունն էլ Սալբի է: Դա՞ էլ լսած չկաք: -Չէ, այդ մեկը, կարծում եմ, նույնիսկ տարածված է… -Դե, ուրեմն իմացեք. երբ մեծ մայրիկս կրծքի տակ դեռ կրում էր մորս, Ռաֆֆի էր ընթերցում…Նրան լույս աշխարհ բերելով` խնդրեց Սալբի անունը տալ: Ես էլ հորս եմ պարտական իմ անվամբ: Մայրս ասաց` ի՞նչ մեղրի, այ Գրիգոր…նա էլ թե` Հայաստանում այդպիսի քաղաք կա, ինչո՞վ է վատ, հուշում է հայոց հողի քաղցրության մասին… Թող իմ աղջի’կն էլ Մեղրի լինի: -Մեղրի աղջիկ, իսկ դու այնտեղ` Հալեպում, ի՞նչ գիտեիր Արցախի մասին: -Հե~…,- մանրիկ ժպտաց նա,- ես դեռ երեք տարեկան էի, երբ ինձ տանը տեսաժապավեններ էին ցույց տալիս Արցախի եւ ընթացող պատերազմի մասին… Երբ արդեն առաջին դասարանում էի, եւ ուսուցչուհին ինչպես բոլորին` ինձ էլ հարցրեց, թե ի՞նչ եմ ուզւոմ դառնալ մեծանալուց, ասացի` զինվո’ր, որովհետեւ Արցախ պիտի գնամ` Արարատն ազատագրելու: Ծիծաղեց, ասաց` Արարատն Արցախում չէ, Մեղրի ջան, Հայաստանում է: Իսկ եսբարկացած` Արցախը Հայաստա՞ն չէ…Կարմրեց, ասաց` կներես, Մեղրի ջան, Հայաստան է, ու մինչեւ դու մեծանաս` Հայաստանու’մ է լինելու: -Զինվոր ջան…չնեղացար, չէ՞, որ այսպես դիմեցի, ախր տեսնում եմ` ժամանակին իրոք զինվոր ես լինելու` գրչի զինվոր…Գերդաստանդ Ճապաղջրից ե՞րբ ու ինչպե՞ս է ընկել Հալեպ: -Այ դա շատ հետաքրքիր, դեռ մի քիչ էլ տխուր պատմություն է: Ամաչելու բան էլ լինի` պատմելու եմ` ինչպես եղել է: 1915-ի ցեղասպանությունից հետո տեղում կենդանի մնացած խարբերդցիների թվում էր եւ մեծ պապիս ընտանիքը: Մեծ պապը դեռ հավատում, հույս էր պահում, թե հայ ազատագրական ուժերը կվերադառնան` թուրքին քշելու, էրգրին տիրություն անելու: Ասաց` պետք չէ, որ հայի ոտքը լրիվ կտրվի այս հողից, թուրքը հենց դա է ուզում: Ստից, ժամանակավոր, հավատափոխ հայտարարենք մեզ` մնանք տեղում, պահենք մեր օջախը, սպասենք…Բայց մի օր էլ, երբ տարներ էին անցել, մեծ պապը սարսափով տեսավ, որ քրդուհու հետ ամուսնացած իր կրտսեր եղբայրը…նամազ է անում: Երեկոյան ընտանիքը հավաքեց գլխին` մատուցեց մտքում լավ եփած վճիռը.« Պոկվում գնում ենք այստեղից, հո չեմ սպասելու, որ իմ զավակներն էլ նամազի չոքեն: Հայդե, տեղափոխվում ենք Հալեպ, այնտեղ հայերը շատ-շատ են, հայերենն էլ կենդանի:Հերիք է` ինչքան ծպտված ապրեցինք»: Դա 1932 թվականին էր… -Մեղրի ջան, ինչ լավ ես պատմում: Կարծես` ես էլ էի այնտեղ ու տեսել եմ այդ ամենը: Ախր շատ լավ ես է~ շարադրում մտքերդ:Ես արդեն մտածում եմ, որ գիրքդ էլ է համով լինելու… Աղջիկ ջան, չէի ուզում հիշեցնել վերջին տարում Հալեպում եւ ընդհանրապես Սիրիայում կատարվածի մասին, դե, ձեր գլխով անցածի…որ չցավեցնեմ սիրտդ, բայց, կներես, հարցնել պետք է. դու՞ք ինչպես վճռեցիք հեռանալ այնտեղից: -Ընտանիքս ութ ամիս կլինի, որ եկել է, բայց ինձ ավելի վաղ են ուղարկել: Մենք լավ էինք ապրում, նույնիսկ լավից էլ լավ, խանութներ ունեինք, գեղեցիկ տուն:Տան ամեն ինչը` հայի ճաշակով (մայրս ժամանակին տնտեսագիտական համալսարանում էր սովորում, բայց հորս հետ վաղ ամուսնանալու պատճառով ուսումը կիսատ մնաց): Ինձ շտապ Հայաստան ուղարկեցին, երբ մեր թաղամաս ներխուժեցին, որտեղ միայն հայեր էին ապրում եւ քրիստոնյա արաբներ, մահմեդականները, ու եղան սպանության, իսկ որ ավելի ահավորն է` բռնաբարության դեպքեր… -Որքանո՞վ է հաջողվում հարմարվել նոր տեղին… Եթե Աստված տա` Սիրիայում ամեն ինչ լավ վերջանա, երկիրը խաղաղվի, ընտանիքդ մտադի՞ր է ետ վերադառնալ: -Ոչ մի դեպքում: Ոչ մեկս դա չենք ուզում: Ոչինչ, մի կերպ կպահենք գլուխներս: Այնտեղ դեռ այնքա~ն հայեր կան, որ ուզում` բայց չեն կարողանում դուրս գալ երկրից…Եվ ընդհանրապես` սփյուռքում, եթե անգամ հարուստ ես, մեկ է, որոշակի հարցերում որոշակի իմաստով գլուխ ես ծռում օտարի առջեւ:Իմ ասածը բարոյական խնդիր է:Իսկ ինչացու՞ է մարդը` առանց իր ազգային բարոյական արժեքների ու պահանջմունքների: Հասկանում եք, չէ՞, ինչ եմ ասում: Հայրս ու ինձնից մի տարով փոքր եղբայրս` Կայծակը, ջանում են կարգի գցել մեր նոր կյանքը. լահմաջոյի տաղավար են բացել` աշխատում են:Կպահենք գլուխներս, չենք կորչի: Միայն թե մեր ոտքի տակ հայրենիքի հողն զգանք: -Մեղրիկ ջան, երկա՞ր ես մնալու Արցախում… -Ավելի լավ է` հարցնեք` իսկ ընդհանրապես գնալ ուզու՞մ եմ… աստված վկա, ես սիրահարվել եմ այս հողին ու մարդկանց: Ու էլի գիտե՞ք ինչ պիտի ասեմ. հայի ձեր` արցախցի տեսակն ուրիշ է… Դուք ավելի շատ եք բարի եւ արդարամիտ: Գուցե դա նրանից է, որ ինքներդ էլ եք երկար ժամանակ յուրահատուկ սփյուռքցի եղել…Ասում եմ, չէ՞, դեռ մանկուց եմ հետաքրքրվել Արցախի ճակատագրով: Զգացածս, հասկացածս ու ճանաչածս այն է, ինչ ասացի: -Ապրես, Մեղրի ջան, հաջողություն քո նպատակին էլ, գործին էլ: Մեղվի նման խոր մեկնիր «կնճիթդ», որ հասնես նեկտարին ու կարողանաս հավաքել արցախյան մեղրից…


ՄՀԵՐ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ | Հին ու նոր Շուշին գրողի տեսադաշտում

Շուշիի թեման վաղուց ոգևորում է հայ արվեստագետին: Հին հայկական բերդաքաղաքի ազատագրումը, պատերազմից տուժած թաղամասերի վերականգնումը այսօր էլ ներշնչանքի աղբյուր են ստեղծագործող մտավորականության համար: Իսկ թե ինչ էր Շուշին երջանկահիշատակ բանաստեղծ ու գրող Հրաչյա Բեգլարյանի համար, բացահայտվեց օրերս լույս տեսած «Արցախ-Նամե» մատենաշարի 8-րդ հատորի շնորհիվ: «Մեր հին ու նոր Շուշին» վերնագրով ստվարածավալ հատորը ամփոփում է Արցախ աշխարհի փառաբանմանն իր ստեղծագործական եռանդն ու ավյունը անմնացորդ նվիրաբերած գրողի տարբեր տարիների գրած ակնարկները, խոհերը, մտածումները… Յուրահատուկ ձեռնահասությամբ հեղինակը փորձել է անդրադառնալ Շուշիի պատմության, նշանավոր շուշեցիների գործունեության, ներկայի կարևոր և ուշագրավ կողմերին: Եվ դա արվել է գեղարվեստական ջերմ ու սրտառուչ խոսքով, անկեղծ մտորումներով և հայրական խորհուրդներով ու լավատեսությամբ… Հատկանշական է, որ հեղինակի տողերը, քաջատեղյակության արգասիք լինելով, անջնջելի տպավորություն են գործում, Շուշիի պատմության դասերի շուրջ մտորելու, խորհելու առիթ տալիս:

Գիրքը բաղկացած է չորս բաժիններից: «Շուշին դարերի խորքից» բաժինը պարունակում է բերդաքաղաքի պատմության զանազան դրվագները ներկայացնող նյութեր, հոդվածներ, հուշագրություններ: Դատելով այդ հրապարակումներից, կարելի է վստահաբար ասել, որ Հրաչյա Բեգլարյանը Շուշիի պատմությամբ հետաքրքրվել է ստեղծագործական կյանքի ընթացքում՝ հավաքելով նյութեր, գրառելով նշանավոր հայրենակիցների հուշերը և անձնական տպավորությունները: Իսկ դրանք ուշագրավ են և կարող են փնտրված ու արժեքավոր նյութ տալ ապագա պատմաբանին: Ինչպես չհիանալ բանաստեղծի դիպուկ ասված խոսքերով. «Շուշի: Այս անունը լսելիս մարդու սիրտը թունդ է առնում: Շուշին սովորական բերդ կամ բերդաքաղաք չէ: Շուշին խաչված Քրիստոսի պես հրաշքով կենդանություն առած քաղաք է: Ոչ միայն ղարաբաղցիները, այլև աշխարհի բոլոր հայերը սիրում են Շուշին: Դա՝ գուցե նրա համար, որ նրա պատմությունը լի է հերոսական ու ողբերգական դրվագներով…»

Գրքի պատկերազարդումները, հին ու նոր նկարները, արցախյան բնապատկերները ավելի են ընդգծում առանց այն էլ գեղարվեստական-պատկերավոր խոսքի իմաստը, նկարագրվող դեպքերը դարձնում շոշափելի- առարկայական: Առաջին բաժնում հեղինակը չի սահմանափակվել սոսկ Շուշիի թեմայով, այլ արծարծել է նաև թուրքական զավթողական քաղաքականության էությունը բացահայտող այլ փաստեր ու հարցեր, որոնց իմացությունն օգնում է ամբողջովին հասկանալու Շուշիի ողբերգական ճակատագրի պատճառները:

«Մշակույթ» բաժնում հեղինակը ընթերցողի առաջ բացել է մշակութային Շուշիի ողջ հմայքն ու վեհությունը: Որ Շուշին Արցախի նյութական և հոգևոր մշակույթի կենտրոնն էր, փաստված ու արձանագրված է բազում սկզբնաղբյուրներում ու աշխատություններում, վկայված է թուրքի յաթաղանից հրաշքով փրկված հուշարձանների շնորհիվ: Եվ ահա այդ անհերքելի փաստերը Հրաչյա Բեգլարյան գրողի հմուտ ձեռքերում գեղարվեստորեն հունցվում, դառնում են հովվերգություն, ասք՝ ձոնված Շուշիի հրաշակերտ անցյալին ու վերընձյուղվող ներկային: Հեղինակին հաջողվել է դրվագ առ դրվագ ներկայացնել թատերական Շուշիի վերելքը, բեմի մեծ վարպետների գործունեությունը, ապա սահուն անցում կատարել արհեստների ու արվեստի զարգացմանը, այդ ոլորտների երախտավորներին, Շուշիի մամուլին, կրթական գործի կազմակերպմանը, կրթօջախներին, գրական շրջանակներին, քաղաքական-պետական գործիչների կյանքին ու գործունեությանը: Ընդհանրապես, այս բաժնում մեծ տեղ է հատկացված շուշեցի նշանավոր գործիչներին, ընթերցողի առաջ բացելով այն աստղաբույլը, որը 19-20-րդ դարերում լուսավորել է ոչ միայն Հայաստանի, այլ մի շարք այլ երկրների գիտության, արվեստի և այլ ոլորտների երկնակամարները…

Վերջին՝ «Շուշիի ազատագրումը» բաժնում գրողը տարբեր եղանակներով անդրադառնում է Արցախյան պատերազմի փայլուն ռազմագործողություններից մեկին: Ամենասկզբում Հայաստանի Հանրապետության նախագահ, 1992-ի մայիսի 9-ին ԼՂՀ ինքնապաշտպանական կոմիտեի նախագահ Ս. Սարգսյանի գնահատականն է Շուշիի ազատագրմանը: Շատ արդիական են հետևյալ տողերը. «Մենք լռեցրել ենք, և եթե հարկ լինի, այսուհետ ևս լռեցնելու ենք բոլոր այն կրակակետերը, որտեղից կրակում են մեր երեխաների և ծնողների վրա»: Սա զգուշացում է հոխորտացող թուրքին և ուղերձ հայ զինվորին՝ պատրաստ լինելու իր առաքելությանը…

Շուշիի ազատագրման այս կամ այն դրվագը ներկայացված է անցյալի այն դեպքերի ընդմիջարկումներով, որոնք ավելի անառարկելի են դարձնում բերդաքաղաքի ազատագրման անհրաժեշտությունը:

Թվում է, թե հեղինակը դարերի խորքից խոսում է ընթերցողի հետ: Պարզ, հյութեղ լեզվով գրված լինելու շնորհիվ գիրքն, անկասկած, կարժանանա ընթերցողի համակրանքին…

Մհեր ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Պատմական գիտությունների թեկնածու

Շուշիի թեման վաղուց ոգևորում է հայ արվեստագետին: Հին հայկական բերդաքաղաքի ազատագրումը, պատերազմից տուժած թաղամասերի վերականգնումը այսօր էլ ներշնչանքի աղբյուր են ստեղծագործող մտավորականության համար: Իսկ թե ինչ էր Շուշին երջանկահիշատակ բանաստեղծ ու գրող Հրաչյա Բեգլարյանի համար, բացահայտվեց օրերս լույս տեսած «Արցախ-Նամե» մատենաշարի 8-րդ հատորի շնորհիվ: «Մեր հին ու նոր Շուշին» վերնագրով ստվարածավալ հատորը ամփոփում է Արցախ

Read More


Լևոն Ադյանի գրքի շնորհանդեսը Արցախում

«Կարոտաբաղձ իմ սիրտը միշտ Արցախի ճամփին է, պարզապես տեղ չի հասնում…»,-հարցազրույցներից մեկի ժամանակ այսպես է պատասխանել ՌԴ-ում բնակվող արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախոս Լեւոն Ադյանը լրագրողի այն հարցին, թե երբ է այցելելու Արցախ: Գրողի կարոտն առ հայրենի եզերք հաղթահարեց մյուս խոչընդոտները եւ 25 տարվա ընդմիջումից հետո օրերս Լեւոն Ադյանը կրկին Արցախում է: Առիթը ոչ միայն հայրենի Արցախն ու ծննդավայր Չլդրանը տեսնելն է այլեւ իր «Հեռացող եզերք» եւ «Իրիկնային աղջամուղջ» գրքերի շնորհանդեսը, որոնք հրատարակվել են վերջերս Արցախի գրողների միության կողմից:

Հուլիսի 23-ին Ստեփանակերտի մշակույթի եւ երիտասարդության պալատում ԼՂՀ գրողների միությունը կազմակերպեց հեղինակի երկար սպասված գրքերի շնորհանդեսը: Ներկա էին գրողի գրչընկերները, ընթերցողները: Ինչպես հեղինակը խոստովանեց, ավելի քան 20 տարի գիրքը ձեռագիր վիճակում էր եւ այսօր արդեն այն ընթերցողի սեղանին է:

«Հեռացող եզերք» վեպը սիրվեց եւ հավանության արժանացավ բոլոր ընթերցողների կողմից: Հեղինակը ականատեսի փաստարկներով ներկայացրել է Սումգայիթում եւ Բաքվում տեղի ունեցած իրադարձությունները: Գլխավոր սյուժետային գծի մեջ մտնում են ադրբեջանուհի Ռենայի եւ հայազգի Լեոյի սերը: Բայց սա լոկ սիրո պատմություն չէ, այլ երկու ազգերի անցած ճանապարհի, երկու ազգերի բնավորությունների գծերի գեղարվեստական խտացում: Եթե որեւէ մեկը հետաքրքրվի, թե ինչ է տեղի ունեցել Սումգայիթում, Բաքվի հայերն ինչպես հեռացան, ինչպիսի կորուստներ կրեցին, բավական է կարդալ Լ. Ադյանի « Հեռացող եզերք» վեպը:

«Իրիկնային աղջամուղջ» գիրքը վիպակների, պատմվածքների, մանրաքանդակների ժողովածու է, որն արտացոլում է Արցախի ու արցախցիների առօրյան, հայրենի եզերքի բնանկարն ու հայ մարդու ճակատագիրը պատմության հարափոփոխ շղթայում:

Շնորհանդեսին ելույթներով հանդես եկան հեղինակի գրչընկերներ Միքայել Հաջյանը, Սոկրատ Խանյանը, Նվարդ Ավագյանը, Մաքսիմ Հովհաննիսյանը, Կիմ Գաբրիելյանը եւ ուրիշներ:

Արցախի գրողների միության նախագահ, բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանն իր խոսքում նշեց, որ Լեւոն Ադյանը Բաքվի «Գրական Ադրբեջանում» աշխատելու տարիներին իր շրջապատով մի փոքրիկ Հայաստան էր, մի փոքրիկ օազիս, ում միջոցով բազում հայեր հաղորդակցվում էին հայ մշակույթին ու պատմությանը:

«Լեւոն Ադյանին առաջին հերթին սիրում ենք նրա համար, որ նա այն սկզբունքային մարդկանցից մեկն էր, նվիրյալ իր ժողովրդին եւ լավ հայ, որը կարողացավ Բաքվում հայերի համար ամենածանր պահերին կանգնել ուղիղ, առանց ողնաշարը ծռելու եւ միշտ մնաց հայ: Եվ այսօր այդ հայն արդեն ճանաչված արձակագիր է»,-ասաց Վ. Հակոբյանը:

Շնորհանդեսի վերջում խորհրդանշական նվեր հանձնվեց Լ. Ադյանին՝ գրիչ եւ նոթատետր:

Նշենք, որ Լեւոն Ադյանը հեղինակ է ավելի քան 30 ինքնուրույն եւ թարգմանական գրքերի: Այժմ ապրում է ՌԴ Սանկտ-Պետերբուրգ քաղաքում: Ռուսաստանի, Հայաստանի եւ Արցախի գրողների միության անդամ է, ակտիվ հասարակական գործիչ:

Զարինե Սառաջյան


Վ. ՀԱԿՈԲՅԱՆ. «ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ ԽԹԱՆՎՈՒՄ Է ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅԱՄԲ»

«Ճշմարտությունը միշտ էլ հակասական է լինում, ինչպես հակասական է յուրաքանչյուր մարդ: Այս պարագայում ամենահակասականը ես եմ: Մինչեւ գրիչ վերցնելը բոլոր մարդիկ բանաստեղծ են, պարզապես գրիչ վերցնելուց հետո եզակիներին է հաջողվում դարձյալ մնալ բանաստեղծ: Բանաստեղծությունն այն երեւույթն է, որ չի կարող վերջնական կատարելության հասնել: Աստված մարդուն ստեղծել է եւ ասել՝ լրացրու քեզ՝ իմ պատկերն ունենալով քո մեջ: Եվ մենք ամենքս փորձում ենք դա անել: Մեր ճամփան անընդհատ գնում է դեպի բանաստեղծությունը: Ճշմարիտ բանաստեղծությունը եթե գտնվեց, ուրեմն ինչ-որ բան կյանքում կանգ է առնում: Տիեզերական շարժումը խթանվում է բանաստեղծությամբ»,-այսպես սկսեց իր խոսքը բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանը Ստեփանակերտի Շառլ Ազնավուրի անվան մշակույթի կենտրոնում (տնօրեն` Ա. Հովսեփյան) օրերս կայացած պոեզիայի երեկոյին, որը նվիրված էր գրողի ստեղծագործությանը:

Երեկոն բացեց մշակույթի տան բաժնի վարիչ Անահիտ Դանիելյանը: Հնչեցին տարբեր գնահատականներ ու խոսքեր՝ ուղղված Վ. Հակոբյանի ստեղծագործությանը: Բանաստեղծը ներկաներին հուշեր պատմեց իր եւ Հովհաննես Շիրազի հանդիպումներից (Վարդան Հակոբյան գրական անվամբ նրան կնքել է Հովհ. Շիրազը):

«Կան բանաստեղծներ,- իր ելույթում ասաց բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, բանաստեղծ Սոկրատ Խանյանը,- որոնք իրենց ստեղծագործություններով մի ամբողջ դարաշրջան են բնորոշում: Եվ, առանց չափազանցության, Վ. Հակոբյանին կարելի է համարել այդպիսին: Նրա պոեզիան բազմերանգ է, սահմաններ չի ճանաչում: Իր ժողովածուներով Վարդան Հակոբյանը ընթերցողին պարգեւում է լույս, սեր եւ ժպիտ: Նա նորարար բանաստեղծ է»:

Ավագ գրչընկերոջ պոեզիայի մասին իր սրտի խոսքն ասաց նաեւ բանաստեղծ Ռոբերտ Եսայանը. « Վարդան Հակոբյանի տողերում ընթերցողը գտնում է ինքն իրեն: Նա այսօր երիտասարդության կողմից ամենասիրված հեղինակներից մեկն է եւ արդեն ստեղծել է իր գրական դպրոցը »:

Վարդան Հակոբյանի գրքերը թարգմանվել ու տպագրվել են ռուսերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, վրացերեն, բուլղարերեն և այլ լեզուներով: Երեկոյի ընթացքում «Գրիգոր Նարեկացի» պետական հավատարմագրված համալսարանի օտար լեզուների ամբիոնի վարիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Լուսինե Թովմասյանի կողմից հնչեցին գրողի բանաստեղծությունները` ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով:

Երիտասարդ գրող Վան Նովիկովը շեշտեց գրական երիտասարդ սերնդի նկատմամբ Վարդան Հակոբյանի կողմից ցուցաբերվող մշտական հոգատարության մասին, միաժամանակ բանաստեղծին համեմատեց այն նավապետի հետ, ով նավը առաջնորդում է դեպի դեռ չհայտնաբերված մի մայրցամաք, եւ այդ անհայտ մայրցամաքը կատարյալ բանաստեղծությունն է:

Ելույթները միջնորդվում էին գրողի գործերի արտասանություններով ու երիտասարդ երաժիշտների կատարումներով:

Պոեզիայի երեկոն, որին մասնակցում էին գրողներ, երիտասարդ արվեստագետներ, ուսանողներ, հասարակության ներկայացուցիչներ, անցավ ջերմ ու հետաքրքիր, անմիջականության մթնոլորտում:

Արցախի գրողների միության և Ստեփանակերտի Շառլ Ազնավուրի մշակույթի կենտրոնի նախաձեռնությամբ գրական-տեղեկատվական նման միջոցառումներ կանցկացվեն հաճախակի:

Զարինե ՍԱՌԱՋՅԱՆ

ԱՐՑԱԽ

«Ճշմարտությունը միշտ էլ հակասական է լինում, ինչպես հակասական է յուրաքանչյուր մարդ: Այս պարագայում ամենահակասականը ես եմ: Մինչեւ գրիչ վերցնելը բոլոր մարդիկ բանաստեղծ են, պարզապես գրիչ վերցնելուց հետո եզակիներին է հաջողվում դարձյալ մնալ բանաստեղծ: Բանաստեղծությունն այն երեւույթն է, որ չի կարող վերջնական կատարելության հասնել: Աստված մարդուն ստեղծել է եւ ասել՝ լրացրու քեզ՝ իմ պատկերն ունենալով քո

Read More


ԴԱՎԻԹ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ | ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

Բայց լուսինը բարկ բոլորած շարունակում է իր ճամփան,

 Համարելով, թե չիլսում, որիր վրա հաչողներ կան:

 ՂԱԶԱՐՈՍ ԱՂԱՅԱՆ

Քանի որիր համար զրպարտչական մականուն է ընտրել Վարդգես Օվյանը (իզուր ջանք է, ինքնիր անուն-ազգանունը, ցավոք, արդեն դարձրել է զրպարտության և երախտամոռության սիմվոլ), մենք էլ կփորձենք նրան դիմել ըստիր նախասիրության, այսինքն` Վարդգես Օ-ի փոխարեն (Օ տառը խնդրում եմչշփոթել զրոյի հետ) նրան կդիմենք այսուհետ հետևյալ կերպ` Վարդգես Կարինե: Ի դեպ, նա ինքն է այդ անունը շնորհելիրեն` Գրիգորյան ազգանվան հավելումով, երևի նկատի է առել այդ սեռին հատուկ ինչ-ինչ առաջնային հատկանիշներ: Դա իր գործն է, իր մտածումն է, իր վիճակը…

Ուրեմն` այդ Վարդգես Կարինե կոչվածին հենցոր մեկը համարձակվում է հիշեցնել, որ գրական իրականության մեջ չթույլատրվող արարք է համարվում որևէ գրողի գործեր (անգամ` եթե հայրն է) վերափոխելն ունորովիտպելը, նա իսկույն հարձակման է անցնում, ղարաբաղցու ասած, լաչառությունն ու նեղկալի հայհոյանքները մեջտեղ բերում, կածես թերթերըքիչ էին, հիմա էլ` ինտերնետային կայքերում, ինչեր ասես բերանից (ավելի ճիշտ` կոյուղուց) չի թափում` էլ ասկարիդ, էլ ամիոբա, էլ… մի խոսքով` հազար ու մի կեղտ:

Բայց ինչ էլ լինի, որքան էլ երիզորդատիպ ուլպրծուն այդ տականքը (թողներիընթերցողը, ստիպված եմ դիմել նրա բառապաշարին) լուտանքներ տարածի Արցախի և Հայաստանի գրողներիմիությունների, նրանց ղեկավարների, մեր գրողների հասցեին, իրիսկ ժառանգական հատկանիշուհիները վերագրելով ուրիշների, միևնույն է` ճշմարտությունը մեկն է` Վազգեն Օվյան գրողը հայ իրականության մեջ միակն է, որ գրիչ է առել ու, հանուն մեկ այլ ազգ կոչվածի (ազերիների), գրելիր ժողովրդի ու նրա նվիրյալ զավակների դեմ, ծաղր ու ծանակի ենթարկել հայոց եկեղեցին, հայոց նվիրական իղձերը, նողկալի բառերով պարսավել, հայհոյել իր հիմնական երկերի («Թևան Դհոլ», «Խանքենդի», «Լուսաբաց», «Լուսաբացը լեռներում» և այլն) գլխավոր բացասական կերպարները դարձրած ժողովրդական հերոսներ Գարեգին Նժդեհին, Դրոյին, Թևան Ստեփանյանին և բոլոր նրանց ովքեր հանդես են եկել որպես հայության դատապաշտպաններ: Եվ նման վերաբերմունքը նրա կողմից պատահական չի եղել, որովհետև այդպիսինն էր նրա գաղափարական համոզվածությունն ամբողջ կյանքում, այդ մոլորյալ հենքի վրա էլ նա ոչ թե մեկ-երկու արտահայտություն է «թույլտվել», այլ ստեղծել է իր «գլուխգործոցները» (ճիշտ է, վերջին մեկ-երկու տարում զգացել է իր անուղղելի սխալը, սկսել չափածո հայհոյել Կևորկովին, բայց ուշ էր, գնացքն արդեն գնացել էր):

Վազգեն Օվյանը, ի դեպ, իրձեռքով երկերի ընտրանին կազմել ու ներկայացրել էր ԼՂ գրողներիմիություն` տպագրելու նպատակով, «ընտրանի», որիմեջ էր նաև «Խանքենդին»` որդու կողմից դեռևս չվերաշարադրված, չնորոգված վիճակում: Եվ, բնականաբար, չտպագրվեց: Որդին, երբ արդեն ժամանակները փոխվել էին, համառորեն պնդեց և վերցրեց այդ գիրքը: Այն ժամանակ ոչոք կասկածել անգամ չէր կարող, որ նա կարող է դրանք «ռեստավրացիայի» ենթարկել, խեղաթյուրել ամբողջովին: Իրական փաստը սա է: Բայց ի՞նչ է փոխվում դրանից: Ոչինչ:

Հիշենքուհիշեցնենք, այն տարիներին, երբ Վազգեն Օվյանը մոգոնում էր իր ազգադավ գործերը, ժամանակակիցները` Բագրատ Ուլուբաբյան, Բոգդան Ջանյան, Գուրգեն Գաբրիելյան, Մաքսիմ Հովհաննիսյան և ուրիշներ, արհամարհելով Ադրկոմկուսի հալածանքները, նամակներ էին հղումսովետնեի երկրի ղեկավարությանը, պայքարում Արցախը մայր Հայաստանին միացնելու համար: Մինչդեռ, ինչպես «կերտած» գործերն են վկայում, Վազգեն Օվյանը դարձել էր ազերական «պատմության» նոր տարեգիրը` Ուստա Նովրուզի «ձեռքից բռնած», տուրք էր տալիս «ազերիների ջրաղացին ջուրլցնելու» իրմոլուցքին, այնքան որ, անգամ մերհողնու երկիրը գողացած ազերիներին տանում-հասցնում էր Ավարայր (տես, «Սովետական Ղարաբաղ», 1977թ., 18-ին մայիսի), ուր հայերի հետ, Վ.Օվյանի բարձր վկայությամբ, ուս-ուսի նրանք իբրև կռվել են պարսիկների դեմ (ազերին այն դարում դեռ գոյությունչուներ): Նման երևույթըմեր ժողովրդի պատմության մեջնշվում է միայն մեկ բառով` դավաճանություն: Ուրիշ` ոչինչ: Սա մենքչենք ասում, սա ասում են այն գործերը, որոնք Վազգեն Օվյանը սևով սպիտակի վրա գրել է մեր պատմության, մեր ազգի, մեր ժողովրդի դատը պաշտպանող երևելիների դեմ, ոտնատակ տվելմեր ազգային արժեքները: Չպիտիթույլ տալ, որ նմանները իրենց զազրելի խոսքովպղծենմեր ազգի նվիրական գործիչներիսուրբ հիշատակը:

Ասում են, անվանի գրողու ազգի նվիրյալ Բ.Ջանյանը ժամանակին, խորհրդային տարիներին, մեծ ջանքեր է թափել, որպեսզի ազգադավ «Խանքենդին» չտպագրվի Երևանում: Իսկ արցախյան շարժման առաջնորդ բագրատ Ուլուբաբյանը հաճախ էր ասում` Բաքվի թուրքերիմեջ ապրող Սոկրատին (նկատի ուներ Ս. Խանյանին) չկարողացան ստիպելիր ազգի դեմ որևէ թուղթ ստորագրի, բայց ահա Արցախում, հայերի մեջ ապրող Վազգենը մեր ազգային նվիրյալներին պախարակեց… Վ.Օվյանը դարձել էր փաստորեն նաև իր ժամանակակից հայրենասերների հակոտնյան: «Գարեգին Նժդեհը շուն-շան որդի է»,- հայհոյում է «Խանքենդի»-ի հեղինակը: Եվ եթե չխլացվի այս ձայնը, ապա Նժդեհի ոսկորներն անգամ կշարժվեն իրսուրբ գերեզմանում: Այն Նժդեհի, որն այսօրվա մեր ազգային գաղափարաբանության անզուգական առաջնորդն է:

Պպատմությունը ազգադավներին չիներում, ոչ մի կոծկում ժամանակի արդար դատից չի կարող փրկել Վազգեն Օվյանին, նրան, ով պարելով «թուրքական ինտեռնացիոնալիզմի» զուռնայի տակ, ուղղակի ծախել է (ուրիշ բառով չես բնութագրի) հայ ժողովրդի զգացումները, ծաղրել անգամ «ծովիցծով Հայաստանի» մաքուր-հայկական երազը…, (առնվազը տգետը կարող է ազգադավ Օվյանի անունը` միջակության մի կատարելատիպ, տանել ու դնել սուրբ Չարենցի անվան մոտ, ինչպես Վազգեն Կարինեն է դա անում): Կևորկովյան «ինտեռնացիոնալիզմի» ամենաթեժ պահին Կևորկովիկողմից նա նշանակվել էր ազերական մոլիկոմունիստներունեցող ռադիոխմբագրության կուսակցական կազմակերպության քարտուղար… Թող այս երևույթների տրամաբանական շարժմանն ու ընթացքին ուշադրություն դարձնի ընթերցողը, ինքնիրմեջ, անպայման, կանի համապատասխան հետևություն` առանց որևէ կոմնակալության…

Այնպես որ, շատ փակագծեր բացվում են այսօր, իսկինչ վերաբերում է գրողին «պաշտպանող» նրա զավակին` Վարդգես Կարինեին (կարելի է կոչել նաև Կարինե Վարդգես), խորհուրդ կտայինք` կոկորդիլոսյան արցունքներ թափելով սրա-նրա դուռը գնալու և պատասխան «հոդված» մուրալու, չախկալներին հատուկ իրիկնամութի վայնասուն բարձրացնելու փոխարեն, հայհոյանքներից անցնել նորմալ խոսքերի (եթե ուժըներում է), ապա` ականջին (Պըլը-Պուղին կասեր` քանի դեռ տողում է) օղ աներ` նա, ով հայ ժողովրդի դեմ, նրա հերոսական զավակների դեմ, նրա ստեղծած արժեքների դեմ «գրիչ» է բարձրացնում, դրանով իսկ ինքնաոչնչացման է գնում: Դա կյանքի օրենքն է, այդպես վարվողը, պատմության համար ոչ մի նշանակություն չունի, թե ով է, դատապարտված է արգահատանքի:

ԼՂՀ ԳՄ վարչության քարտուղար,

գրող, հրապարակախոս

2008թ.

Բայց լուսինը բարկ բոլորած շարունակում է իր ճամփան, Համարելով, թե չիլսում, որիր վրա հաչողներ կան: ՂԱԶԱՐՈՍ ԱՂԱՅԱՆ Քանի որիր համար զրպարտչական մականուն է ընտրել Վարդգես Օվյանը (իզուր ջանք է, ինքնիր անուն-ազգանունը, ցավոք, արդեն դարձրել է զրպարտության և երախտամոռության սիմվոլ), մենք էլ կփորձենք նրան դիմել ըստիր նախասիրության, այսինքն` Վարդգես Օ-ի փոխարեն (Օ տառը խնդրում եմչշփոթել զրոյի

Read More


ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԽԵՂԱԹՅՈւՐԵԼ ԻՐԱԿԱՆՈւԹՅՈւՆԸ

(Մինամակիառիթով)

Իրողությունը միանգամայն այլ է, քան ներկայացված է նամակում: Սրանում մենք խորապես համոզված ենք, քանի որ Արցախի գրողներիմիությունն այսօր գտնվում է գրական-մշակութային համահայկական նույն դաշտում և մենքոչ միայն տեսնում ենք նրա ակտիվ ու ազգանվեր գործունեությունը, այլև շատ հաճախ նրա նախաձեռնումներում հանդես ենք գալիս մասնակցի ու ականատեսի կարգավիճակով: Պիտի ընդգծել, որ գրական-մշակութային և հասարակական անվանի գործիչՎարդան Հակոբյանի վաստակը, հիրավի, պատկառելի է, նրա նախագահության տարիներին հսկայական վերելք է ապրել Արցախի գրողներիմիությունը, առավել մեծ ուշադրություն է դարձվում երիտասարդ հերթափոխի պատրաստմանը: Հիշենք, թերևս, ամենաթարմ օրինակները` գրողների համահայկական համագումարը Ստեփանակերտում և Գանձասարում կազմակերպված երիտասարդ գրողներիհամահայկական խորհրդակցությունը: Չպետք է խեղաթյուրել իրողություններնու փաստերը:

ԼՂՀ ԳՄ քարտուղար Դ.Միքայելյանը «Երբ ցինիզմը սահմաններ չի ճանաչում. Վազգեն Օվյանը Անդրանիկի, Գարեգին Նժդեհի, Դրոյի, Թևան Ստեփանյանի և մերմյուս ազգային նվիրյալների դեմ» հոդվածում («Գրական թերթ», 12-ին և 19-ին սեպտեմբերի, 2008թ.) վերլուծելով Վազգեն Օվյանի «Խանքենդի» վիպակը, «Թևան-Դհոլ» պոեմը, անդրադառնալով «Լուսաբացը լեռներում» պիեսին (վերջինս առաջնախաղից հետո, ասում են, չի ներկայացվել), նշել է ցավով, որ հեղինակը դրանցում դառը սարկազմով է ներկայացրել հայոց մեծերին, նրանց ենթարկել ծաղրուծանակի` «ջուրլցնելով ազերիների ջրաղացին»: Փաստարկումներն, ավելի քան, համոզիչ են:

Ընդհանուր իրողությունն, ըստ փաստերի տրամաբանության, այսպիսին է.

ա. երբ 40-ականների վերջին ազերիները (երկար փնտրումներիցհետո) հայտնաբերեցին ու Բաքու բերեցին հայոց ազգային հերոս Թևան Ստեփանյանին և գնդակահարեցին, Վազգեն Օվյանն ազերիներին ձայնակցեց իր «Թևան-Դհոլ» պոեմով, ուր ծաղրանքով է ներկայացնում նաև Դրոյին:

բ. երբ մոսկովյան բանտում հայոց ազգային հերոս Գարեգին Նժդեհին (ցմահ բանտարկության ենթարկված) սպանեցին, Վազգեն Օվյանը արձագանքեց (60-70թթ.)իր «Խանքենդի» վիպակով, որի բացասական հերոսները դարձյալ մեր ազգային նույն գործիչներն են: Ծանակված է այնտեղ քրիստոնեությունը և հայոց եկեղեցին:

գ. երբ Բ.Կևորկովնիր անփառունակ պլենումն անցկացրեց Ղարաբաղում` «նացիոնալիզմն արմատախիլ անելու նպատակով, Վազգեն Օվյանն ասպարեզ հանեց իր «Լուսաբացը լեռներում» պիեսը, որիմեջ բացարձակապես սև գույնով են պատկերված դաշնակցությունն ումեր ազգի նվիրյալները, ներառյալ` Անդրանիկ Զորավարը:

Ինչպեսցույց են տալիս փաստերը, այն տարիներին, երբ Բ.Ուլուբաբյանը, Բ.Ջանյանը, Գ.Գաբրիելյանը, Մ.Հովհաննիսյանը, Հր.Բեգլարյանը և ուրիշ այլ երևելի անհատականություններ պայքարի մեջ էին Ադրբեջանի իշխանությունների հետ և մարտնչում էին Արցախը մայր Հայաստանին միացնելու համար, Վազգեն Օվյանը ոչ միայն նրանց կողքինչէր, այլ նաև մեր ազգային նվիրյալների դեմ հորինվողիր վերոհիշյալ գործերով էր զբաղված:

Սրանք խիստ դառն ու անշրջանցելի փաստեր են, որժխտելչի կարող ոչ մի նամակ` ով էլ որ նրա տակ դնի ստորագրությունը: Մանավանդ, ավելացնենք, ամենաանընդունելին այն է, որ, խախտելով գրական էթիկայի բոլոր կանոնները, գրողի որդին հոր մահից հետո երկերը ամբողջովին վերափոխել է, դրանք ներկայացրել նոր կառուցվածքի ու գաղափարական բովանդակության մեջ, խեղաթյուրել: Մի երևույթ, որ գրական կյանքում բացարձասկապես մերժելի է: ԼՂՀ ԳՄ պայքարն այդ քստմնելի երևույթի դեմ է, ոչ թե Վ.Օվյանի անձի դեմ:

Ժամանակները փոխվել են: Եվ Արցախի գրողներիմիությունը, առանձին գրողներու գրականագետներ, պարտավոր էին խոսել կատարվածի մասին, ի վերջո, դա նրանց իրավասության մեջ է մտնում: Այդպես էլ վարվել է Արցախի գրողներիմիությունը: Սակայն դա չի նշանակում, որ Վազգեն Օվյանի լրագրող որդին, կամ վերջինիսընկեր-բարեկամ-հարևանները (37 թվականի թանձր ոճով) «խաչակրաց արշավանք» սկսեն ստեղծագործական կազմակերպության դեմ:Եթե նման տրամաբանությամբ շարժվելու լինենք, ապա գրականագիտության բաժիններից մեկը` գրականության պատմությունը, անելիք չի ունենա, որովհետև իրենց մահկանացուն կնքած գրողների գործերին անդրադառնալու դեպքում, կհանդիպենք նրանց հարազատների պատնեշին ու դիմադրությանը:

Տխուր է, որ փորձում են սևացնել ԳՄ պարբերականների դերը, այն դեպքում, երբ «Եղիցիլույս» թերթըվաղուց արդեն սպասված պարբերական է նաև Երևանում, ուր նա բազմաթիվ ընթերցողներունի: Եվ, ընդհանրապես, մտավորականի անվանը վայել ու հարիր չէ ճշմարտությանը, երևույթներին սև ակնոցով նայելը: Մանավանդ, այնպիսի մի կազմակերպության դեմ են նամակագիրները սուր ճոճում, որը Արցախում մեր ազգապահպանության, մշակույթի և գրականության զարգացման գործում (թե խորհրդային տարիներին, թե հիմա), խիստ կարևոր, մենք կասեինք, անփոխարինելի դերակատարություն ունի, էլ չենքխոսում գրողների միության նախկին և այժմվա ղեկավարների հասարակական ակտիվ գործունեության մասին: Վերջապես, չմոռանանք` ԼՂՀ ԳՄ-ն արցախյան համազգային շարժման բոլոր փուլերումեղել է նրա կազմակերպիչ ու առաջմղիչ ուժերից մեկը:

Մենք դատապարտում ենք գրողներիու ԼՂՀ ԳՄ-ի հանդեպ ոչօբյեկտիվմոտեցումները և գտնում ենք, որ այսօր, երբ Արցախյան հիմնախնդիրը դեռևս մեծ տերությունների շահարկման նյութ է դարձել, մենքպիտի համախմբված ու միասին լինենք, միասնաբար գնանք դեպի մեր ազգային նվիրական իղձերի իրականացումը` մշտապես հարազատ մնալով մեր ազգային գաղափարաբանությանը:

ԼԵՎՈՆ ԱՆԱՆՅԱՆ

ՀԳՄ նախագահ

ԱՎԻԿ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ

ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտիտնօրեն

ՍԵՐԳԵՅ ՍԱՐԻՆՅԱՆ

ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս

ԲՈԳԴԱՆ ՋԱՆՅԱՆ

Բանաստեղծ

ՀՐԱՉՅԱ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

Բանաստեղծ, հրապարակագիր

_______________________________

 Հոդվածը հրապարակվել է «Գրական թերթ»

և «Ազգ» պարբերականներում

(Մինամակիառիթով) Իրողությունը միանգամայն այլ է, քան ներկայացված է նամակում: Սրանում մենք խորապես համոզված ենք, քանի որ Արցախի գրողներիմիությունն այսօր գտնվում է գրական-մշակութային համահայկական նույն դաշտում և մենքոչ միայն տեսնում ենք նրա ակտիվ ու ազգանվեր գործունեությունը, այլև շատ հաճախ նրա նախաձեռնումներում հանդես ենք գալիս մասնակցի ու ականատեսի կարգավիճակով: Պիտի ընդգծել, որ գրական-մշակութային և հասարակական անվանի գործիչՎարդան

Read More


ՌՈԲԵՐՏ ԵՍԱՅԱՆ | ԶՐՊԱՐՏԻՉԸ` ԶՐՊԱՐՏՉՈՒՀՈՒ ԴԻՄԱԿԻ ՏԱԿ

«Չորրորդ իշխանություն» թերթում անվանի գրող և գիտնական Վարդան Հակոբյանի մասին տպագրված զրպարտության (ծայրից` ծայր) հեղինակի անունը կեղծված է, թղթակցությունը գրել է խորհրդային մոլի «ինտերնացիոնալիստ» Վազգեն Օվյանի որդի Վարդգես Օվյանը: Բանն այն է, որ Արցախի գրողները բազմիցս դատապարտել են Վազգեն Օվյանի ազգադավ գործունեությունը և այն գրական գործերը` «Խանքենդի», «Լուսաբաց», «Թևան Դհոլ» և այլն, որոնց բացասական հերոսները մեր ազգային նվիրյալներն են` Անդրանիկ, Գարեգին Նժդեհ, Դրո, Թևան Ստեփանյան և ուրիշներ: Բայց ահա որդին վերաձևում է այդ գործերը, վերակառուցման ենթարկում, տպագրում է նորովի, որի համար էլ արժանանում է ԳՄ նախագահի դիտողություններին: Այդ մասին ժամանակին գրվել է նաև «Ազատ Արցախ» թերթում («Հայոց հավլունի թուրը խանքենդցի Նովրուզի ձեռքին», 28 նոյեմբերի 2003թ.):

Ինչպես տեսնում եք, Վարդգես Օ-ի վիճակը վիճակ չէ: Եվ նա, «վրեժով լցված», փորձում է խնդիր լուծել զազրախոսություններով` իրեն թաքցնելով անգամ զրպարտչուհու դիմակի տակ: Ավելորդ չեմ համարում տալ մի փոքրիկ տեղեկանք Վարդգես Օվյանի մասին: Նա դեռ դպրոցական էր, ասում են, երբ բռնվեց գողության մեջ, բայց քանի որ անչափահաս էր, տույժի չենթարկեցին: Բաքվի Վ.Ի.Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի Ստեփանակերտի մասնաճյուղում սովորելու տարիներին նույնը կրկնվեց, Վարդգես Օվյանը գողանում էր «մտերիմ» աղջիկների օծանելիքները և դրանք իր արյունակից բարեկամ Ուստա Նովրուզի միջոցով շուկայում վերավաճառում: Ինստիտուտից հեռացրին, բայց քանի որ պրոռեկտորը հանրահայտ Նաջաֆ Կուլիևն էր` Ուստա Նովրուզի խնամին, ներքին կարգով հարթեցին ամեն ինչ, և դատական գործեր (N666), ինչպես նշում են տեղյակ մարդիկ, կարճվեց: Հետո նա մի կերպ դիպլոմ ստացավ և սկսեց հերթով աշխատել Արցախի բոլոր խմբագրություններում (մի տեղ մի ամիս, մի տեղ երեք, մի տեղ… թերթ կա, ուր աշխատել է նույնիսկ մի ամբողջ տարի): Այնուհետև նա սկսեց ընդդիմություն… իշխանության նժարների վրա փահլևանություն կատարել` ընդդիմության մոտ դավաճանելով իշխանություններին, վերջիններիս մոտ` ընդդիմությանը: Թեև խանքենդցի Ուստա Նովրուզը բարեկամաբար նրան խորհուրդ էր տալիս` գրիչը քո բանը չէ, արի ինձ մոտ «փոքս» փչիր, չլսեց Վարդգես Օ-ն, մամուլը չթողեց: Այսօր նա հաջողակ չինովնիկ է ԼՂՀ կառավարությունում: Իսկ վերջերս լուրեր են պտտվում, թե ազերական լրտես է, Աղդամ-Խանքենդի-Աղդաշ գծի վրա մեկ-մեկ հանդիպում է իր բարեկամ Ուստա Նովրուզին և կարևոր տեղեկություններ հաղորդում: Ինչևէ: Սա արդեն իրավասու մարմինների խնդիրն է:

Առավել «զայրագին» է դարձել Վազգեն Օվյանի որդի Վարդգես Օ-ն, երբ` նրան ԼՂՀ գրողների միությունը խոհեմության է կոչել մամուլի միջոցով: Ինչ իմաստ ունի հոր գրածները փոխել, աղավաղել իրականությունը: Ինչ եղել է` եղել է: Վազգեն Օ-ն այդպիսի քաղաքականություն է վարել յուր ժամանակին: Եղել է Կևորկովի կամակատարը: Երբ վերջերս կուսակցության պլենում է հրավիրել և հայ ժողովրդի նվիրյալներին մեղադրել նացիոնալիզմի մեջ, դրան հետևել է պլենումի նյութերի «գեղարվեստական» արձագանքը` թշվառ «Խանքենդին», որով հեղինակը «ջուր է լցրել» ազերի պատմաբանների ջրաղացին` ծաղրելով մեր ժողովրդի սրբացած մեծերին: Երբ ժողովրդական հերոս Թևան Ստեփանյանին բռնել ու բերել են Բաքու` հիսունական թվականներին, հենց այդ տարիներին էլ Վազգեն Օվյանը գրել է «Թևան Դհոլ» զազրախոսությունը` հայհոյաբերան ձեռ առնելով մեր ազգային գործիչներին:

Վարդգես Օ-ն չորս տարի առաջ իր ծամծմած բարբաջանքները` Վարդան Հակոբյանի մասին, նորից է ասպարեզ հանել մարդկանց մոլորեցնելու համար` «մոռանալով», որ իր այդ թվական փաստերը ժամանակին հերքվել են «Իրավունք» (2004թ. N52) թերթում` հենց ԼՂՀ ազգային ժողովի վերահսկիչ պալատի նախագահի կողմից. «Ինչ վերաբերում է նրան, թե իբր ԼՂՀ ԳՄ-ում գրանցվել են յուրացումների կամ հափշտակումների դեպքեր, նման բան չի արձանագրվել ՎՊ հաշվետվությունում և եզրակացությունում և դա չի համապատասխանում իրականությանը: Դա, կարելի է ասել, առանձին «բարեկամ» լրագրողների երևակայության արդյունքն է, ուրիշ ոչինչ»:

Իսկ Վարդան Հակոբյանին «վարձով կարծիք վաճառած» գրողներն ու գրականագետներն` ըստ Վարդգես Օ-ի, հետևյալ անուններն են. Հովհաննես Շիրազ, Վազգեն Առաջին, Հրանտ Մաթևոսյան, Սուրեն Աղաբաբյան, Սերո Խանզադյան, Սիլվա Կապուտիկյան, Բագրատ Ուլուբաբյան, Վահագն Դավթյան, Սերգեյ Սարինյան, Սերգեյ Աբրահամյան, Սևակ Արզումանյան, Գուրգեն Գաբրիելյան, Դավիթ Հովհաննես, Թորոս Թորոնյան, Հովհաննես Գրիգորյան, Արտեմ Հարությունյան, Արքմենիկ Նիկողոսյան… Շարունակե՞լ…

«Թղթակցուհին», զրպարտության էյֆորիայի մեջ այնքան է կորցնում իրեն, որ Վ.Հակոբյանին տանում է Երևան և ՀԳՄ ղեկավար նշանակում` ակնկալելով ՀԳՄ-ի ներկա նախագահի զայրույթն ու համախոհությունը… Որքան ծիծաղելի դրության մեջ է դնում իրեն «Կարինեն»: Ավելին, չի մոռանում նաև ՀՀ ԳԱ ակադեմիան: Հարց է առաջանում` իսկ ինչո՞ւ` ոչ… Վատ հղացում չէ, Կարինե:

… Ասում են Ստեփանակերտում դեռ շրջում է մի խանքենդցու ուրվական… Նայում ես` ոչ աղջիկ է, ոչ էլ` տղա… Վազգեն Օվյանի քանդակած հերոս Ուստա Նովրուզի լեզվով նմաններին ասում են` գըզօղլան…

ՌՈԲԵՐՏ ԵՍԱՅԱՆ

ԼՂՀ ԳՄ Շուշիի մասնաճյուղի նախագահ, բանաստեղծ, Արցախյան պատերազմի վետերան

«Չորրորդ իշխանություն» 785, 12 սեպտեմբերի 2008թ

«Չորրորդ իշխանություն» թերթում անվանի գրող և գիտնական Վարդան Հակոբյանի մասին տպագրված զրպարտության (ծայրից` ծայր) հեղինակի անունը կեղծված է, թղթակցությունը գրել է խորհրդային մոլի «ինտերնացիոնալիստ» Վազգեն Օվյանի որդի Վարդգես Օվյանը: Բանն այն է, որ Արցախի գրողները բազմիցս դատապարտել են Վազգեն Օվյանի ազգադավ գործունեությունը և այն գրական գործերը` «Խանքենդի», «Լուսաբաց», «Թևան Դհոլ» և այլն, որոնց բացասական հերոսները

Read More


ԴԱՎԻԹ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ | ԵՐԲ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐ ՉԻ ՃԱՆԱՉՈւՄ ՑԻՆԻԶՄԸ…

(Բացված փակագծեր. Վազգեն Օվյանը և նրա հետևորդները հայ ժողովրդական հերոսներ Անդրանիկի, Նժդեհի, Դրոյի, Թևան Ստեփանյանի և մյուսների դեմ)

Սկզբում` մի փոքրիկ տեղեկանք: Ինչու Եղիշե Սարգսյանը դժգոհ է «Եղիցիլույս» թերթից: Որովհետև հոդված է ներկայացրել ու խմբագրությունը «համարձակվել» է մերժել: Ինչո՞ւ է մերժել: Որովհետև հոդվածը գրված էր մի հայրենասեր մարդու մասին (անվանի բանաստեղծ ու հայրենասեր Բոգդան Ջանյանի), որի դեմ ժամանակին ամենածանր մեղադրանքներն են հնչեցվել Բ.Ս.Կևորկովիկողմից, իսկ Եղիշե Սարգսյանը տարիներ շարունակ եղել է Ադրբեջանի կոմկուսի ԼՂ մարզկոմի առաջին քարտուղար Բ.Ս.Կևորկովի համախոհը, «գաղափարական ծանր» հրետանին: Ուրեմն, բնականաբար (դա կասկած չի հարուցում), նաև Հեյդար Ալիևի գաղափարակիցը: Այլապես կուսակցական-գաղափարական նման բարձր պաշտոնը նրան չէր վստահվի: Սա չիժխտի և ինքը Ե.Սարգսյանը: Եվ, ահա այսօր կյանքի գնով ազգային գաղափարների ուհերոսների (այդ թվում` և պոետի հայրենակից Թևան Ստեփանյանի) դատը մշտապես պաշտպանող Բոգդան Ջանյանի մասին հոդված է գրումնույնինքը` թևանիստների երդվյալ հակառակորդ Ե.Սարգսյանը (այս մասին` հոդվածի վերջում): …Որ` ի՞նչ: Որքանո՞վ է դա բարոյական: Մանավանդ, որ Բոգդան Ջանյանը և էս գլխից, և էն գլխից նվիրյալ թևանիստ էր, նժդեհանիստ էր, անդրանիկանիստ էր ու է:

Անցնենք առաջ: Ոչ մեկի համար նորություն չէ, որ Բ.Ս.Կևորկովի գաղափարական զինակիցը տարիներ հետո, մեղմ ասած, լռելու փոխարեն (երևի նրա մեջխոսում է պաշտոնավորված տարիների նոստալգիան) գտնում է, որմեր ազգի նվիրյալ զավակներին` Անդրանիկ, Գարեգին Նժդեհ, Դրո, Թևան Ստեփանյան և այլն, իր գլխավոր բացասական հերոսները դարձրած Վազգեն Օվյանը «ամենալավ գրողն է»: Այստեղ զարմանալու ոչինչ չկա: Չէ՞ որ այդ անուններն ուղղակի և անուղղակի ձևով «մերկացվել» են նաև կևորկովյան հայտնի պլենումի զեկուցման մեջ: Ուրեմն` Կևորկովի «աջ ձեռքը» դեռ շարունակում է աշխատել ու մեղսագործել… Մյուս գործերը («Խանքենդին», «Լուսաբացը լեռներում» և այլն) մի կողմթողնենք, բավական է ընթերցողն ուղղակի բաց անի Վազգեն Օվյանի «Լուսաբաց» գիրքը, կարդա այնտեղ զետեղված «Թևան-Դհոլ» պոեմը (այս մեկը որդին դեռևս չի հասցրել նորագրել, սա չափածո է, իսկինքն արձակ է միայն վերաշարադրում), որպեսզի հասկանա, թե որքան անհեթեթ է Սարգսյանի գնահատականն ու որքան անընդունելի: Ավելին, Վազգեն Օվյանին արդարացնելու նպատակով, մեծագույն մեղքիմեջ է փորձում ներքաշել նաև մեր գրական սրբություններին` Սևակին, Չարենցին, Օտյանին ու Տերյանին (այսքան էլ չիմացությո՞ւն): Համեմատության ի՜նչ եզր կարող է լինել. մնում ես ապշած: Բայց սրանք այլ խնդիրներ են: Միայն ասենք, որ «Եղիցիլույս» թերթը տեղյակ լինելով այս ամենին, հարգելով և Ե.Սարգսյանի տարիքը,այնուամենայնիվ, ճիշտչի համարել, որ Ջանյանի մասին գրիհենց Ե.Սարգսյանը, իսկ դա առիթ է դարձել, որպեսզի Ե.Սարգսյանն իր «թուրնու թվանքն» ուղղի «Եղիցիլույս»-ի ուգրողների միության դեմ, իհարկե` միանալով ԳՄ-ից դժգոհ տարրերին: Սա` որպես նախաբան: Հիմա անցնենք բուննյութին:

Հոդվածագրի (Ե.Սարգսյանի) պահվածքն առնվազն զավեշտալի կարելի է համարել, թեկուզև այն առումով, որ նա մի կողմ թողած իր հրապարակման համար նախընտրելի համարած վերնագիրը` «Մտորումներ` «Եղիցիլույս» թերթի այս տարվա համարների շուրջ», ընդամենը մեկ պարբերությամբ հպանցիկ անդրադարձել է նախորդ համարներից մեկին (թիվ 3-ին), ապա` մոռացած իր առջև դրված խնդիրը (երևի, հիշողության կորստի արդյունք է), 180 աստիճանի տակ «շուռ է տվել գրիչը», որոշել «Դեմո»-ում (ի դեպ, «Դեմո» թերթի այդ համարը տարածելու հարցում, ասում են, եռանդուն ցրիչներ էին դարձել և հոդվածի հեղինակը և, անգամ, կառավարության մամուլի պատասխանատու աշխատողը` Վազգեն Օվյանի որդի նույնինքը Վարդգես Օվյանը) «լրագրողական հետաքննություն» անցկացնել «Եղիցիլույս»-ում տպագրված պաշտոնական մեկ տեղեկատվության («Դրսևորելխոհեմություն») վերաբերյալ: Ու մտածում ես, եթե հեղինակն էն գլխիցնպատակ է ունեցել «մտորումները» շարադրել ընթացիկ տարվա «համարների շուրջ», ինչո՞ւ հանկարծ մտափոխ է եղել ուկտրուկ «շեղվել» թեմայից: Կամ, եթե իրիսկխոսքերով, «ընթերցողի հետաքրքրությունը չարաշահելու» մտադրություն չուներ, էլ ի՞նչ կարիք կար նրան «հոգեբանորեն նախապատրաստել» (ըստ հոդվածի ենթավերնագրի) մեկ այլ «գրոհի», որի մասին հոդվածում գրեթե խոսք չկա` չհաշված մի քանի կցկտուր նախադասությունները: Գո՞ւցե անակնկալ էր փորձում մատուցել Ադրբեջանի կոմկուսի վետերան Եղիշե Սարգսյանը, կամ պարզապես դա փորձառու լրագրողի` «Խորհրդային Ղարաբաղի» երբեմնի գլխավոր խմբագրի ժամանակակից մտածողության, «խիզախման» արգասիքն է, ինչը, ցավոք, բացակայում էր նրա պաշտոնավարման տարիներին:

Ինչպես հոդվածում խոստովանում է Եղիշե Սարգսյանը, նրան «ապշեցրել է» «Եղիցիլույսի» նախորդ համարում զետեղված ԼՂՀ գրողների միության նախագահության նիստի վերաբերյալ պաշտոնական տեղեկատվությունը, որտեղ դատապարտվել են (արդեն որերրորդ անգամ) ժառանգության աղավաղման ու գաղափարական վերափոխման փաստերը որդու` Վարդգես Օվյանի կողմից, խոհեմության կոչ էր արվել նրան: Ըստ հոդվածագրի, իրեն հատկապես վրդովեցրել է «ԳՄ նախագահության գնահատականները` Վ.Օվյանի չափազանց հարուստ և հույժ արժեքավոր ժառանգությանը»: Ավելին, պարոն Սարգսյանը «ամոթալի և ստի սահման չճանաչող հերյուրանք» է համարում գրողի ստեղծագործությունները «որոշակի գեղարվեստական արժեք» որակելը, գտնելով, որ դրանք «բարձրարժեք ստեղծագործություններ են, տաղանդի փայլատակումներ»: Պարզապես սադրանք համարելով Ե.Սարգսյանի գանահատականները, ստիպված ենք առանց որևէ միջամտության, որոշ մեջբերումներ կատարել Վազգեն Օվյանի «տաղանդի փայլատակումներից», հետևություններըթողնելովընթերցողներին:

Վազգեն Օվյանն իր «Թևան-Դհոլ» պոեմում և «Լուսաբացը լեռներում»պիեսում, ծանակելով ազգի նվիրյալներ Անդրանիկին, Գարեգին Նժդեհին, Թևան Ստեփանյանին, Դրոյին (Դրաստամատ Կանայանին) և մյուսներինչի զլացել լիովինպարպել հայհոյանքների և զրպարտությունների իր «պահեստարանը»: Ահավասիկ, Դրոյի մասին.

Իսկ Ղարաբաղը նրա կարծիքով

Ողջ Հայաստանն է` Երևան ու Վան,

Հանուն Թևանի

«Դաշնակ տերության»:

Կամ

Դե, նա սազում է Թևանի կողքին,

Ոնց մսագործին քավթառ շան դունչը:

Մեկ այլ «հայտնություն.

Դրոն եկել է հենցուղիղՏումի,

Ճամփա է անցել մարդը «ծովիցծով»:

Մի ուրիշ «փայլատակում».

Զոռը չի պատում, որկռվիթրով:

Դրոյի զոռը… այդ է տանջում հենց,

Բա Երևա՞նը, Կյորե՞սը, Վա՞նը,

Եվ այս բոլորըինչպե՞ս պատահեց,

Ո՞ւր գնաց «ծովիցծով» Հայաստանը:

Ոչ մի հայ մարդ, առավել ևս` եթե գրող է, չի կարող թուրքին վայել նման հերյուրանքներով խոսել հայոց նվիրական երազանքների մասին: Շարունակենք համբերությամբ «ունկնդրել» Վազգեն Օվյանի «Թևան-Դհոլ» պոեմի ևս մի քանի «ուշագրավ հատվածներ», որտեղ նա ժողովրդական մերհերոսին ներկայացնում է, մեղմ ասած, ազերիների ու նրանց «հայ» գաղափարախոսների դիրքերից.

Իսկո՞վ է ինքը, ավազակ է, գող,

Գողերիընկեր, շների արքա,

Կասեն այս մարդը ծնվել է Տումի,

Նրա անունը եղել է Թևան:

Ապա`

Թևանիստ… Իսկ այս նշանակում է

Նոր ավանտյուրիստ, նոր

իզմ, նոր զուռնա,

Այդ մասին գիտե անգամ Բաքուն էլ…:

Մերժողովրդի երևելիների վերաբերյալ «պերճաշուք ընդհանրացումներով» է հարուստ և գրողի «Խանքենդին», ուր հեղինակի համոզմամբ, «անհավատ ժողովուրդ են խանքենդցիք», «որովհետև հայերը եկեղեցիչունեին, աղոթում էին ռուսական եկեղեցում»,«Դրոն շուն-շան որդի է, Նժդեհը` ավազակ, Խմբապետ Թևանը` խոզի խելքունի»: Իսկ ահա «ներշնչանքի պահին» մի երկխոսության մեջ Վազգեն Օվյանի «տաղանդի» փայլատակումներն այնքան են հզորանում, որ հայտնվելով «հաղթողի կեցվածքում», բացականչում է.

-Խմբապետ Թևանը գալիս է, ո՜նց է գալիս

-Գայլերից հույսներսկտրվել, հիմա էլ չախկալներին պիտի հավատանք:

-Պարոն Դրոն արդեն երկու հեծյալ բանակ է ուղարկել:

-Գլուխը քարովն են եկել, քո պարոն Դրոն էլ, Նժդեհն էլ…

Այս ամենի հեղինակը, Եղիշե Գրիգորևիչ, Վազգեն Օվյանն է: Այս գաղափարաբանությունն է, որՁեր գնահատմամբ, նրա «չափազանց հարուստ և հույժ արժեքավոր ժառանգության»,միջուկն է կազմում:

Նրանք, ովքեր Գարեգին Նժդեհին, Դրոյին, Թևան Ստեփանյանին, մեր ազգի մյուսսրբություններին, այսօրվա մեր ազգային գաղափարաբանության առաջնորդներին ծանակող այսպիսի «գործերի» հեղինակին «պաշտպան են», մեծապես արատավորում են հենցիրենց: Դա, ի վերջո, նրանց անձնական գործն է, բայց թողընթերցողին «անգետի տեղ» չդնեն: Այն ո՞ր հայ մարդը կարող է հաշտվել մեր ազգի մեծերի այսքան հայհոյաբերան նսեմացման հետ: Այդքանից հետո Եղիշե Սարգսյանն անընդունելի ու«անտրամաբանական» է համարում, որ«գրողների միության ղեկավարությունը, առանձին անհատներ ամբաստանում են Վ.Օվյանին», վերաբերմունք արտահայտում: Նրա կարծիքով, գրողներիմիությունն իրավունք չունի անդրադառնալ գրականության խնդիրներին, գրողի գրական ժառանգության գնահատմանն ու հասարակության մեջ նրա բռնած դիրքին: Ուիր համար հայտնագործություն կատարելով, ամեն կերպ նա պնդում է սեփական կարծիքը. «Գրողի տաղանդի փա՞յլն է կուրացնում նրա հակառակորդներին, գրական նախանձը՞, թե՞ մի այլ բան, դժվար է ասել»: Մի՞թե կարող է գտնվել մեկ հայ մարդ, առավել ևս` գրող, որ կարող էխստորեն չդատապարտել վերոհիշյալ գրքերի հեղինակին, էլ ու մնաց, թե «նախանձի»: Իհարկե, դժվար է, մանավանդ, որ ենթադրություններով անբարո է մարդկանց վիրավորելն ու վարկաբեկելը:

Եվ այսպես, անվերջ կարելի է շարունակել Վազգեն Օվյանի «գեղարվեստական» նմանատիպ «գոհարների» թվարկումը, որոնք վերափոխման (վերակառուցման) ենթարկվելով «դալլաք» որդու կողմից (այս բառի հեղինակը հայոց հավլունի թուրըձեռքն առած, մոլի ազերի Ուստա Նովրուզն է, Վազգեն Օվյանի գլխավոր հերոսը «Խանքենդի» վիպակում), բավականաչափ, խուզվելով հանդերձ, այսօր էլ մի խայտառակ, անջնջելի խարան են մնում ժամանակի դեմքին` խտացնելով գրողի գաղափարական նեղ համոզմունքը դաշնակցության, հայրենիքի ազատագրման համար իրենց կյանքը զոհաբերած ազգի մեծերի նկատմամբ: Զավեշտական արդարացում է գտնում Վազգեն Օվյանի համար Ե.Սարգսյանը: Ահա. «Բայց միայն Վազգեն Օվյա՞նն է կատարել այդպիսի «ծանր հանցագործություն»: Եվ տալիս է, անամոթաբար, մեր գրական, մեծերի` Չարենցի, Սևակի, Տերյանի, Օտյանի անունները: Նորիցհետևությունըթողնում ենքընթերցողներին: Ե.Սարգսյանը շտապում է արդարացում գտնել և գրողի որդու համար: «Չի բացառված,- գրում է հոդվածագիրը,- որ, այսպես կոչված «հարյուր ութսուն աստիճանի» կատարված փոփոխություններըտեղի են ունեցել անձամբ հեղինակի` Վազգեն Օվյանի միջամտությամբ»: Նախ հոդվածագրին մատնում է «միջամտությամբ» բառը, ապա նա «բացառված չէ» արտահայտությամբ ևս հաստատում է իր համակարծիք լինելը գրողի որդու կատարած խեղաթյուրումների խնդրում: «Ռեստավրացիոն» խուզումները ու վերափոխումները հաստատապես կատարել է գրողի որդին` Վարդգեսը, դա ապացույցները կան և անվիճելի են: Իսկ թե հավատալու լինենք անգամ Վարդգես Օվյան – Եղիշե Սարգսյան դուետին, դա ևս գրող Վազգեն Օվյանի օգտինչիխոսի, որովհետև առավել խայտառակիչ է, երբ գրողն է ժամանակի ու գաղափարաբանության փոփոխվելուհետ հարմարեցնում իր երկերը: Սակայն, այս պարագայում, դա բացառվում է: Որդու կոծկաձեռագիրըամենուր անժխտելի է:

Հետաքրքիր է, ինչո՞վ է հիմնավորում հոդվածագիրն «արդարադատի» իր անհեթեթ վճիռներնու տեսակետները` միամիտ ձևանալով ու անտեսելով ճանաչված կարծիքները: Մտավորականներ, որոնք ճշմարտությունն ասելու համար դատապարտված են հալածանքների: Բայց որքան էլ դառը լինեն իրողությունները, չէ՞ որվերջին հաշվով, դրանք չպետք է դիտել «ծուռ հայելու մեջ», եթե իհարկե, հոգիդպղտոր չէ, և կողքից շարունակ ուրիշներըչեն քեզ ուղղորդում… Դե, դա էլ խասյաթ է, չէ՞: Եղիշե Գրիգորևիչ: Գոնե մեկ անգամ կյանքում սեփական կարծիք (սկզբունք) չդրսևորեցիք և միշտ հլու-հնազանդ, փափո՜ւկ-փափուկ մնացիք… Հիմա էլ պաշտոնյա չեք` Ձերիսկխոսքերով, որ չուզածը Ձեզ զոռով պարտադրեն: Ասենք, երբ «Խորհրդային Ղարաբաղի» գլխավոր խմբագիրն էիք, կտրականապես մերժում էիքթերթում տպագրել ԼՂՀ մարզխորհրդի` 1988թ. փետրվարի 20-ի պատմական որոշումը, բայց թերթը, համենայնդեպս, աշխատակիցների և ժողովրդի համար պահանջով լույս տեսավ, չէ՞, որքան էլ որ այդ պահին անհեռատես ու անվճռական լինեիք… Ձեր գործն է: Ինչպես ասում են, անցած լինի: Հիմա կխնդրեինք հետևելՁեր «հակառակորդների» տեսակետներին, որքան էլ դրանց հետ համաձայն չլինեք: Վերջապես հո միայն քո «վերդիկտով» չէ (դա, ի դեպ, Ձեր սիրած բառերից է), որպետք է գնահատվի Վազգեն Օվյանի «գրական վաստակը»:

Բացի մամուլում հրապարակվածներից (դրանցից էլ մեջբերում կանենք), գրողների միության հասցեով ևս, տարբեր ժամանակներում, ստացվել են նամակներ` խնդրո առարկայի վերաբերյալ, որոնք հեղինակները գրչիու դպրության ճանաչված ու անկողմնակալ մարդիկ են: Հիմա անդրադառնանք դրանցից մի քանիսին:

«Անցյալ տարի էր: Գարեգին Նժդեի, Անդրանիկի, Դրոյի զինակիցներից մեկը` հերոս համագյուղացի Թևան Ստեփանյանի մասին մեր դպրոցականներին թեմա առաջադրեցի և… ի՞նչ ստացվեց. մեծ հիասթափություն,- գրում է 20-րդ դարի լավագույն մանկավարժ, գրողԽորեն Բաղդասարյանը:-Պարզվում է, որ գրադարաններում դեռ շրջանառության մեջ են գտնվում Վազգեն Օվյանի այն գրքերը, որոնցում «կոմունիզմի դիրքերից» ծաղր ու ծանակի է ենթարկվել ոչ միայն Թևան Ստեփանյանը, այլ նաև մեր ազգի երևելիմեծերը, նվիրական անուններ, այդ թվում` Անդրանիկ, Գարեգին Նժդեհ, Դրաստամատ Կանայան և ուրիշներ: Ինչպե՞ս հասկանալ սա: Մի՞թե գրողներիմիությունումչեն իմանում այս մասին: Եթե իմանում են ուլռում, նշանակում է մասնակից են դառնում, թողներվի: Եթե չեն իմանում` լռում են, ավելի վատ: Եվ այդքանից հետո պարզվում է, որ Ստեփանակերտում անգամ փողոցներ կան և՛ Թևան Ստեփանյանի անվամբ, և՛ Վազգեն Օվյանի անվամբ: Սա ի՞նչ տրամաբանություն է: Առնվազն տարակուսելի է: Այն Ստեփանակերտում, որին Վ.Օվյանը թուրքերին ևԲ.Կևորկովին դուր գալու համար, կոչել է Խանքենդի, այդպես էլ անվանելով իր ազգադավ վիպակը` «Խանքենդի»: Էլ ինչո՞ւ ենք մեղադրումթուրքպատմաբաններին, թե իրականությունը խեղաթյուրում են: Աշակերտներս ու համագյուղացիներս ուղղակի աչքս են խոթում նրա «Լուսաբացը» (Բաքու, 1961թ.) և «Խանքենդի» (Բաքու, 1973թ.) վիժվածքագրերը (ափսոս է գիրքկոչել դրանք), որոնք, ցավոք, դեռ շրջանառության մեջ են: Անդրադառնալով մեր անցյալին, պիտիշեշտենք, այո, եղել են նույնիսկ ճանաչված ու անվանի գրողներ, որոնքտուրք են տվել կուսակցության, Ադրբեջանի, այսպես ասած, խորհրդային «եղբայրության» թեմաներին, բայց Վազգեն Օվյանը միակն է, որ հանդես է եկել իր ազգի նվիրյալների դեմ, հայոց ազգային զգացումների դեմ: Դրա ամենաակնառու օրինակը «Թևան-Դհոլ» զազրելի աշխատանքն է»:

Չի կարելի չհամաձայնել հեղինակի հետ: Իսկ Վազգեն Օվյանի անվան փողոց կարող էր լինել (և կսազեր) միայն Խանքենդիում:

Իր «Արցախյան գրառումներ» գրքում հիշյալ երևույթին ժամանակին անդրադարձել ու այդ առնչությամբ խորը մտահոգություն է հայտնել ճանաչված արցախագետ ու պատմաբան Շահեն Մկրտչյանը: Նա մասնավորապես նշում է. «Իրավացի է Հայկազն Ղահրիյանը, երբ իր «Թևան Ստեփանյան. առասպե՞լ, թե՞ իրականություն» հոդվածում պարագծում է այն միտքը, որ Թևանի և ազգային-ազատագրական գործիչների կյանքի և գործի վերաբերյալ պատմագիտական ողջկեղծիքնու աղավաղումը սկսվել էր դեռ քսանական թվականներից: Միրջաֆար Բագիրովի օգնությամբ, հայ վախկոտ ու ստրկամիտ մտավորականների ծափահարությունների ներքո, Ադրբեջանի իշխանությունները և պատմաբաններն ամեն կերպ փորձել են սևացնել հայ ժողովրդի լավագույն զավակներին: Պատմում են, որ Թևանի կնոջնու դստերն աքսորելու ժամանակ Ք.Բաղիրովն անձամբ է ընդունել նրանց ու նախանձով նշել` «Թևանը բա մերչլինե՞ր… Խելքչունեն այդ հայերը»: Այո, թե հայերը խելք ունենային, ապա 60-ականների սկզբներին Ստեփանակերտում հայ բանաստեղծը չէր թմբկահարի հայ «թևանիստ» խրտվիլակը, և իր տխրահռչակ «Թևան-Դհոլ» պոեմ զազրախոսությամբ ջուրչէրլցնի Բաքվի հակահայկական ոռնացող քարոզչության ջրաղացին: Այսօր դժվար է գուշակել, թե ի՞նչն է մղել Վազգեն Օվյանին հենց այդ ժամանակ գրելու Թևանին վարկաբեկող, ծաղր ու ծանակի ենթարկող այդ չարամիտ պոեմ-զրպարտագիրը, որը հետագայում բեմադրվել է Ստեփանակերտի հայկական պետական թատրոնում, գրական-գեղարվեստական ծրագրով բազմիցս եթեր արձակվել մարզային ռադիոյով: Սա դառը, միաժամանակ ուսանելի պատմություն է»:

Արծարծվող խնդիրը քիչ չէ անհանգստացրել նաև մեր լավագույն մտավորականներից մեկին` XX դարի լավագույն մանկավարժ, գրող Նորայր Ավետիսյանին: Բայց ավելի ճիշտկլիներ ունկնդրել նրան. «Վազգեն Օվյանի գրական ընթացքին հետևել եմ ուշի-ուշով, ընթերցել եմ նրա հրապարակումները: Դեռ միջնակարգի աշակերտ էի, երբ Բաքվի հայատառ «Կոմունիստ» թերթում նա տպագրեց Նազիմ Հիքմեթին նվիրված բանաստեղծություն: Այո, Հիքմեթը «առաջադեմ» հայացքների բանաստեղծ էր: Բայց, դա արդյո՞ք, բավարար հիմք է, որ նրան անվանեք «հայ ժողովրդի բարեկամ» և դասենք Վերֆելի, Նանսենի, Գորոդեցկու, Գորկու, Սախարովի շարքը… Հետագայում ծնունդ առան նրա «Թևան-Դհոլը», «Լուսաբացը», «Խանքենդին», որոնք, ցավոք, ամենևին էլ մեր ժողովրդի օգտինչէին, և այդ գաղափարաբանության ազդեցության տակ հաճախ էին խոցելի վիճակում հայտնվում հայ ազգի նվիրյալներ Գարեգին Նժդեհը, Դրոն, Թևան Ստեփանյանը, ուրիշներ»:

Ի դեպ, ավելորդ չհամարենք նշել, որ կուսակցության մարզկոմի տխրահռչակ պլենումի «լույսիներքո» գրված Վազգեն Օվյանի «Խանքենդին» շատ արագ տպագրվեց Բաքվում` առաջ բերելով Ադրբեջանի ղեկավարների գոհունակությունը, թարգմանվեց և ադրբեջաներեն, փաստացի ապահովելով նրանց նվաճումը` «հայկական նացիոնալիզմի դեմ» գաղափարական պայքարում: Հետագայում հայտնվելով մարզկոմի գաղափարախոսության գծով քարտուղարի պաշտոնում և ստանալով շեֆի հովանավորությունը, իր «ավանդը» բերեց Եղիշե Սարգսյանը: Այն ժամանակ նա (շեշտենքնորից) հազիվ համաձայներ դրականորեն արտահայտվել, էլ ո՞ւր մնաց, թե պաշտպաներ Հ.Ալիևի ցուցումով նացիոնալիստի պիտակ ստացած և Ղարաբաղից աքսորված Բագրատ Ուլուբաբյանին, Բոգդան Ջանյանին, Գրիշա Ստեփանյանին և մյուսներին: Բայց, ահա, արժանին պիտի հատուցել հայրենասեր պոետու ազգի նվիրյալ Հրաչյա Բեգլարյանին, ով, ցավոք, միակն էր իր սերնդակիցների մեջ, որ նախկին փոքրիկ քաղլուստան դահլիճում կուսակցության մարզկոմի խորհրդակցության ժամանակ, ըմբոստացավ ուխիստ դրական արտահայտվեց Ջանյանի, Ուլուբաբյանի մասին, հերքեց նրանց դեմ խոսողներին: Այն Հրաչյա Բեգլարյանը, որին Ե.Սարգսյանն իրհուշերում «քնեցնում է»Կևորկովի ընդունարանում` «կուշետկաների վրա»: Հետաքրքիր է, Եղիշե Գրիգորևիչ, իսկ անձամբ դուք որտեղ էիքքնում այն ժամանակ: Լավ չէ, երբ ճշմարտությունը կոխկրտվում է: Մինչդեռ այսօր այստեղ-այնտեղ կուրծք է ծեծում Ե.Սարգսյանն ու հայրենասիրություն խաղում` ընդգծելով «ծանր ժամանակներում» դրսևորած իր բացառիկ «խիզախությունն ու համարձակությունը»: Մեկը հարցներ, բա որ այդքան խիզախ էիք, ինչո՞ւ գեթ մեկ անգամ «մեյդան» դուրս չեկաք, որևէ հավաքույթում Ձեր ձենը չլսվեց` ի պաշտպանություն հալածվածների, որոնք մտահոգված էին Արցախի ճակատագրով: Իսկ հիմա եկել` շիլաշփոթ եք եփում` փորձելով բարոյական արժեքները ժխտելու գրականագիտական Ձեր «տեսությունը» աշխարհ հանել, «ապացուցել» լրագրողական (գրողական) և մարդկային էթիկայի Ձեր շռայլ իմացությունը: Այն է` մի բարձրաձայնեք ճշմարտությունը, պետք չէ, որընթերցողն այդ մասին իմանա… Սա՞ է, «արդարադատի» Ձեր պահանջը: Թույլտվեք չհամաձայնել: Անցել են այդ ժամանակները: Ու հիմա, Ձերխոսքերով, «սիրելիների» կարգավիճակին արժանանալու համար գոնե մի քիչ ազնվություն պետք է ունենալ և էժանագին պատվեր կատարելու փոխարեն, նախընտրել… մարդկային արժանապատվությունը:

Խոսքս ուզում եմ ավարտել մի մեջբերումով, կարծում եմ, այն նորլույսկփռի Եղիշե Սարգսյան գաղափարական գործչի «հայրենասիրական» մտածողության ու կերպարի վրա և ցույց կտա, թե ինչու է մեր ժողովրդի երևելի զավակներին բացասականհերոսներ դարձրած գրողին մոլեռանդորեն «պաշտպանում» հոդվածագիրը: Ինչումն է բանը: Մեջբերում, որը կատարվում է նրա և իր համախոհ-համահեղինակ Ի.Ս.Մուսլյումովի «Սովետական Լեռնային Ղարաբաղ» գրքից (ի դեպ, այն խմբագրել է Ազիզբեկովան). «…Նրանց սպանել են հակահեղափոխական թևանիստները, որոնց գլխավորում էր նախկին ցարական սպա Թևան Ստեփանյանը: Սովետական իշխանության այդ կատաղի թշնամիները գրավում էին գյուղերը, այնտեղ հաստատում դաշնակների իշխանություն ու կարգ, անխնա հաշվեհարդար էին տեսնումկոմունիստների, Սովետական ակտիվիստների, Սովետական Բաքվից եկած բանվորների հետ: Այդ բարդ պայմաններում Լեռնային Ղարաբաղի կուսակցական կազմակերպությունը գլխավորեց պայքարը խռովարար թևանիստների դեմ»: Ահա և մի նոր«տաղանդի փայլատակումներ»,որ ասես վերցված են Վ.Օվյանի «Թևան-Դհոլ» պոեմից:

Այո՛, Մուսլյումովը կարող էր նման տողեր գրել,իսկ Դո՞ւք, Եղիշե Գրիգորևիչ… Կարծում եմ, մեկնաբանություններ պետքչեն, հայ ժողովրդական հերոս Թևան Ստեփանյանը ոչ միայն գրող Վազգեն Օվյանի, այլ նաև Ադրբեջանի կոմկուսի նվիրյալ գործիչու քաղաքագետ (այսօր արդեն` նաև գրականագետ) Եղիշե Սարգսյանի «դատին» չի դիմանում…

Եղիշե Սարգսյանը, ոչ ավել և ոչ պակաս, Լեռնային Ղարաբաղի համար պատմական մեծ հաղթանակ է համարում նաև հայտնվելը «Սովետական Ադրբեջանի գրկում», որիցհետո ԼՂ-ն սկսում է առաջ գնալ «սաժինանոց քայլերով»: Այդ գրքիմեջ նա նշում է, թե «ինչպես լենինյան ազգային քաղաքականության շնորհիվ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ՍՍՀ-ի կազմում 60 տարում արմատական վերափոխությունների է հասել»…

Եվ այդ գիրքը նա գրել է արցախյան շարժումից ընդամենը մի քանի տարի առաջ: Ու այդքանից հետո էլ շարունակում եք խոսել նաև Ձեր հանդեպ ուրիշներիկողմից չցուցաբերվող հարգանքի մասին… Այդուհանդերձ, համոզված եմ, ճիշտն այն կլիներ, որ նման հոդվածով Դուք հանդես չգայիք` եթե անգամ բազմիցս զանգել-անհանգստացրել են, նույնիսկ ոտաբոբիկ Ձեր դուռն են եկել…

<<ԳրականԹերթ>>

(Բացված փակագծեր. Վազգեն Օվյանը և նրա հետևորդները հայ ժողովրդական հերոսներ Անդրանիկի, Նժդեհի, Դրոյի, Թևան Ստեփանյանի և մյուսների դեմ) Սկզբում` մի փոքրիկ տեղեկանք: Ինչու Եղիշե Սարգսյանը դժգոհ է «Եղիցիլույս» թերթից: Որովհետև հոդված է ներկայացրել ու խմբագրությունը «համարձակվել» է մերժել: Ինչո՞ւ է մերժել: Որովհետև հոդվածը գրված էր մի հայրենասեր մարդու մասին (անվանի բանաստեղծ ու հայրենասեր Բոգդան Ջանյանի),

Read More


ԲՈԳԴԱՆ ՋԱՆՅԱՆ | ԻՄ ԶԱՐՄԱՆՔԸ ԵՎ ՀՈՐԴՈՐԸ

Բոգդան Ջանյանը հայոց ազգային նվիրյալներից է, Արցախի գրական կազմակերպության առաջին ղեկավարներից մեկը, Արցախյան շարժման առաջնորդ Բագրատ Ուլուբաբյանի ամենաջերմ ընկերն ու գրչակից-զինակիցը: Նրանից տարիներ առաջ ԳՄ հիմնադիր նախագահ, բանաստեղծ ու գիտնական Գրիգոր Ներսիսյանը, որն իր ուսումնառությունն ու փորձառությունը ստացել է Պետերբուրգում և ժամանակի ճանաչված մտավորականներից էր, ազերականների և նրանց «արցախյան դրածոների» կողմից մեղադրվելով նացիոնալիզմի մեջ, իր մահկանացուն կնքեց Սիբիրում: Ազերիները որսում էին մեծերին ու ազգի երդվյալ գործիչներին: Եվ Ջանյանի «հերթը» չուշացավ: Մարքսիզմի չստեր հագած ֆիելստերների ու ծախու գործակալների «նվիրյալ ջանքերով», ինչպես Չարենցը կասեր, Բ.Ջանյանը ևս նույն մեղադրանքով արտաքսվեց Սիբիր: Սակայն, փառք Աստծո, երկար ու ձիգ տարիներ այնտեղ տառապելուց հետո, իր մեջ ուժ գտավ նորից վերադառնալ հայրենի Արցախ (թեև երկրորդ անգամ ևս արտաքսվեց): Բոգդան Ջանյան. մարդ, գրող ու քաղաքացի` բառի ամենախորը իմաստով, զուլալ մի անհատականություն, որի անմիջականությունն ու անկեղծությունը, բացարձակ ճշմարտախոսությունը (գրեթե` երեխայական անմեղությամբ), ոչ մի ժամանակ կասկած չեն հարուցել: Ուստի, ժամանակն է լսել և նրան:

Բոգդան Ջանյան

ԻՄ ԶԱՐՄԱՆՔԸ ԵՎ ՀՈՐԴՈՐԸ

Ես երկար տարիներ այն առաջիններից էի, որ ջանքեր էի թափում, որ Արցախում լինեն ճշմարիտ գրողներ, գրական զորեղ կազմակերպություն: Իսկ երբ ղեկավարում էի Լեռնային Ղարաբաղի գրողների մարզային բաժանմունքը, շատ էի ուզում, որ բաժանմունքի շուրջը համախմբվեին այնպիսի գրական ուժեր, որ բաժանմունքը դառնար իսկական գրական օջախ, որի կրակի ծուխը այնքան բարձր լիներ, որ նկատվեր մեր լեռներից դուրս: Շատ բան էի ուզում, բայց Ղարաբաղի տեր դարձած ազերիները ոչ միայն չէին ուզում, այլ մշտական հսկողության տակ էին պահում այդ խեղճ գրական կազմակերպությունը, որն ուներ ընդամենը մի քանի անդամներ և տարիներ շարունակ նոր անդամներ Ադրբեջանի գրողների միությունը չէր ընդունում Ղարաբաղից:

Մի անգամ ասել եմ և ասում եմ նորից. Արցախի գրողների միությունը թակարդն էր «նացիոնալիստներ» որսալու համար: Եվ այդ թակարդում առաջինը հայտնվեցի ես և ինձ, կամքովը ազերիների, տարան-տարան հեռուներ, ցուրտ ու տանջող հեռուներ, և ինձ ու իմ գրական աշխարհը նետեցին փշալարերի մեջ, փակ աշխարհի մեջ, ուր մնացի վեց տարի:

Խրուշչովյան հալոցն ինձ դուրս բերեց մահվան ճամբարից և ես նորից եկա Ստեփանակերտ: Իմ առաջին ուրախությունը մարզի բաժանմունքը փոփոխված տեսնելն էր և նրա քարտուղարը Բագրատ Ուլուբաբյանը լինելն էր, կազմակերպության շուրջը նորերը, նոր շնորհալի երիտասարդներ էին: Ադրբեջանի գրողների միության նախագահությունն ինձ վերականգնեց իմ նախկին պաշտոնում` այսինքն ես պիտի դառնայի նորից Լեռնային Ղարաբաղի գրողների միության բաժանմունքի քարտուղար, բայց Լեռնային Ղարաբաղի կուսմարզկոմի զորավարներից մեկը չցանկացավ և ես մնացի «խաղից դուրս»: Բայց եղավ այնպես, որ կարծես ես շահեցի: Արցախի ազնիվ լրագրող Լազր Գասպարյանը մեծ դժվարությամբ կարողացավ ինձ դարձնել «Սովետական Ղարաբաղ» թերթի գրական բաժնի աշխատող:

Շնորհիվ այդ բաժնի վարիչ Ժան Անդրյանի և խմբագիր Լազր Գասպարյանի, բաժինը կարծես թե դարձավ գրական կազմակերպություն: Թերթը սիրով էր տպագրում մարզում հանդես եկող հատկապես բանաստեղծներին, որոնց թիվը գնալով պատկառելի էր դառնում: Նրանք մեզ մոտ էին գալիս, ուրիշ տեղ չկար, գրական մամուլ չկար, մի բաժանմունք էր, մի քարտուղար:

Թերթի գրական բաժնի վարիչն ինձ լայն իրավունք էր տվել, ես սկսեցի «չարաշահել» իմ «դիրքերը» և հաճախ էի գրական գործեր ներկայացնում թերթին: Տպագրում էինք շնորհալիներին շատ, խրախուսում էինք տպագրելով: Դրանց մեջ էր Վազգեն Օվյանը, Հրաչյա Բեգլարյանը, Գուրգեն Գաբրիելյանը: Ես հովանավորում էի հատկապես Վազգեն Օվյանին և Հրաչյա Բեգլարյանին: Ինչո՞ւ. որովհետև բացի բանաստեղծություններից, Վազգենը փայլում էր ֆելիետոնների մեջ, իսկ Հրաչիկը` ակնարկների: Իսկ այս երկու լրագրային ժանրերը մեզ շատ էին պետք:

Առհասարակ բացասական դեպքերը շատ էին նախընտրելի Վազգեն Օվյանի համար: Նրա բանաստեղծությունները շատ նկատելի կերպով կրում էին տարբեր բանաստեղծների ազդեցությունը: Նա սկսեց գրել և արձակ գործեր, որտեղ կարծես ավելի զերծ էր ազդեցություններից: Ես միշտ նրան պահում էի իմ ուշադրության կենտրոնում, ավելի շատ էի ես նրան հանձնարարություններ տալիս:

Մի օր լուր տարածվեց գրողների մարզային բաժանմունքում, թե Վազգեն Օվյանը մի հրաշալի պոեմ է գրել հայտնի Թևանի մասին:

Երբ լսեցի այդ մասին, հաղորդողին ասացի. ինչպե՞ս, փառաբանել է այդ ազգային հերոսի՞ն: Նա թե` չէ, ընդհակառակը:

Ես դեռ չկարդացած պոեմը` ասացի ընդհակառակը Թևանը` Թևան չէ:

Կարդացի պոեմը և զայրացա և զարմացա: Զայրացա, որ իմ սիրելի Վազգեն Օվյանը, որից շատ սպասելիքներ ունեի, այդպիսի վայրագ մի գործ է ստեղծել արցախցի մի հերոսի մասին, որն իր փոքր ջոկատներով Արցախը մաքրում էր ազերիներից և կարողանում էր նույնիսկ իր հերոսությամբ զարմացնել թշնամիներին այն աստիճան, որ նրանք երգ էին հորինում «Ղաչաղ» Թևանի մասին: Այստեղ ակամայից պիտի հիշեմ Հրանտ Մաթևոսյանի գրավոր մի խոսքը` եթե թշնամին երգ է հյուսում քո ազգային հերոսի մասին, ուրեմն նա կրկնակի հերոս է:

Եվ մեր այդ անաղարտ Վազգեն Օվյանը «Թևան-Դհոլ» է դարձրել: Այդ Թևանը դհոլ Թևան չէ, այլ նրա դհոլչին, որ ապրում էր այդ ժամանակ Արմենավանում և Վազգենն էլ նրան դարձրել էր Թևան դհոլ: Ի՞նչ աներ, ուրիշ աղբյուր չուներ, այդպես պիտի աներ, որ ասեին` այ իսկական բանաստեղծը, ժամանակակց բանաստեղծը Վազգեն Օվյանն է: Կարդացի պոեմը, վրդովվեցի, խոսեցի, հանդիմանեցի Վազգեն Օվյանին, ախր դու Թևանին չես ճանաչում, ո՞նց չի գրիդչ դողացել այդ քաջ ու ազնիվ զորականի մասին այսքան նողկալի մի գործ ստեղծել, որը բնավ էլ գրական գործ չէ, և նրա հեղինակն էլ բանաստեղծ չէ, այլ զրպարտիչ, անխիղճ և անամոթ:

Նա լսում էր ինձ լուռ, բայց ի՞նչ արեց պոեմը, տպագրեց, պարծեցավ, որ Բաքուն տպագրեց:

Ես… կարող էի հանդես գալ և փետրահան անել այդ գրական այլանդակությունը, բայց ինչպե՞ս, չէ՞ որ նոր էի ազատվել բանտից, ի՞նչ է, նորից մի գրական այլանդակության համար պիտի հայտնվեի՞ փշալարերի մեջ: Բայց շարունակվում է պատմությունը և Վազգեն Օվյանի գրական-ստեղծագործական արշավը սրանով չվերջացավ:

Ազերիների հերթական հալածանքներն ինձ ստիպեցին տարագրվել իմ սիրած քաղաքից Երևան և բավական երկար ժամանակ էր անցել, երբ Հայաստանի մամուլի կոմիտեի գեղարվեստական բաժնի քարտուղար Պարույր Միքայելյանը կանչեց և ասաց.

-Բոգդան, սիրելիս, դու ծանո՞թ ես Վազգեն Օվյանին, գիտե՞ս նրան, նա մի վեպ է ուղարկել մեզ «Խանքենդի» խորագրով: Կինս կարդացել է և զայրացած է, ահա այդ վեպը, տար կարդա:

Տարա կարդացի մի գիշերում և այնքան զայրացա, վրդովվեցի, հիասթափվեցի, որ ամբողջ գիշեր քունս չտարավ: Իսկապես, ճիշտ են ասում տղաները, որ այդ վեպի հեղինակը կարող է միայն թուրք լինել. այս անգամ ես չլռեցի, ուզեցի վրդովմունքս արտահայտել գրավոր «Գրական թերթում»: Գնացի խմբագիր` Հրաչյա Հովհաննիսյանի մոտ: Նա վրդովմունքս լսեց, ինքն էլ շատ վրդովվեց, ասա` որտեղ լինի, բայց Արցախ աշխարհում հավատս չի գալիս, որ նման գրող կարող է ծնվել: Բայց, սիրելի Բոգդան, ինչ էլ լինի, մեր թերթը Ղարաբաղի գրողների մասին բացասական հոդված չի տպագրի:

Այս վեպը լույս տեսավ Բաքվում, իսկ Երևանում` ոչ:

Այսօր Երևանում գրական աշխարհում այնպիսի խժդժություններ են կատարվում, որ հուսահատությունից ուզում ես գոռալ, ճչալ, ի՞նչ եք անում, եղբայրներ, ինչո՞ւ եք ուզում քանդել Ձեր միակ տունը, բազմաթիվ տներ, գործարաններ ավերակ տեսնելուց հետո: Բայց ինձ ամոքում էր այն, որ իմ հայրենի Արցախի գրական աշխարհում խաղաղություն էր, որ վերջապես ստեղծվել է Ավետիք Իսահակյանի այն նախատեսումը, թե ես համոզված եմ, որ Արցախի գրական աշխարհը շուտով, շատ շուտով կփոխվի և եթե կուզես, իսկական ճշմարիտ գրողներ պիտի ծնվեն, մանավանդ հայ բանաստեղծները պիտի ծնվեն այս հողի վրա, Հայոց Արցախի հողի վրա:

Վարպետի այս խոսքերը ես հիշում եմ և ուրախանում, որ նրա գուշակումները ճիշտ էին: Արցախը, իմ Արցախը ունի զորեղ գրական կազմակերպություն, որ այստեղ իսկապես ծնվում են նույնքան զորեղ, տաղանդ ունեցող բանաստեղծներ, արձակագիրներ և գրականագետներ, նույնիսկ այնպիսի գրականագետներ, որ չեն ծնվում այստեղ` Մայր Հայաստանում: Մտածում էի և հպարտանում:

Եվ ահա ասես մեկը գլխիս խփեց` հիմա լսիր, թե ինչ է կատարվում քո սիրած Արցախի գրական աշխարհում, արցախցի գրողները նույնպես բռնել են իրար յախից և իրար քաշքշում են:

Եղբայրներ, սիրելիներ, ուշքի եկեք, երկրի պատիվը, ազգի պատիվը բարձրացնողները գրողներն են ոչ միայն իրենց տաղանդավոր գործերով, այլ իրենց ազնիվ վարք ու բարքով: Հիշեցեք, որ անցյալի արցախցի մեր գրողները միշտ փայլել են իրենց ազնվական պահվածքով, իրենց արցախյան արժանապատվությամբ:

Վերջում ուզում եմ դիմել Վազգեն Օվյանի որդուն և ասել, սիրելի Վարդգես, հարգիր հորդ հիշատակը և մի արա այնպիսի գործեր և քայլեր, որոնք աղարտում են այդ հիշատակը: Բայց ճշմարիտն այն է, որ Վազգեն Օվյանը ինքն է աղարտել իր կենսագրությունը և հիշատակը իր թրքահոտ հորինվածքներով:

(Հոդվածը հրապարակվում է խիստ աննշան կրճատումներով)

«Եղիցի լույս» N 11-12, 2008թ.

Բոգդան Ջանյանը հայոց ազգային նվիրյալներից է, Արցախի գրական կազմակերպության առաջին ղեկավարներից մեկը, Արցախյան շարժման առաջնորդ Բագրատ Ուլուբաբյանի ամենաջերմ ընկերն ու գրչակից-զինակիցը: Նրանից տարիներ առաջ ԳՄ հիմնադիր նախագահ, բանաստեղծ ու գիտնական Գրիգոր Ներսիսյանը, որն իր ուսումնառությունն ու փորձառությունը ստացել է Պետերբուրգում և ժամանակի ճանաչված մտավորականներից էր, ազերականների և նրանց «արցախյան դրածոների» կողմից մեղադրվելով նացիոնալիզմի մեջ, իր

Read More