Սոֆյա Սարգսյան / «Եթե ուզում եմ ապրել՝ պիտի գրեմ». Նորեկ Գասպարյան

Լրացավ բանաստեղծ, արձակագիր, «Ազատ Արցախ» թերթի գլխավոր խմբագիր Նորեկ Գասպարյանի ծննդյան 60-ամյակը: Իմաստավորված տարիներ, որոնք լեցուն են եղել տքնանքով, ստեղծագործական պրպտումներով, պայքարի հաղթանակով, արժեքների ստեղծմամբ և մատուցմամբ: Ժամանակի ներկապնակին նոր շունչ ու երանգ հաղորդող անձ է մեր օրվա հերոսը: Առավել էականորե՛ն ծանոթանանք մեր ժամանակակցին:<img class="wp-image-3717 alignleft" src="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Norek-Gasparyan-470x470.jpg" alt="" width="273" height="273" srcset="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Norek-Gasparyan-470x470.jpg 470w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Norek-Gasparyan-150x150.jpg 150w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Norek-Gasparyan-768x768.jpg 768w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Norek-Gasparyan.jpg 960w" sizes="(max-width: 273px) 100vw, 273px" />

– Պարոն Գասպարյան, փոքրիկ շրջայց կատարեք, խնդրեմ, դեպի Ձեր մանկության ոլորաններ: ՈՒնեիք, անշուշտ, ինքնատիպ աշխարհընկալում: Ո՞ր հանելուկը մինչ օրս չեք վերծանել:

– Տարիները ոչ թե մարդուն հեռացնում են մանկությունից, այլ, ընդհակառակը, անընդհատ մոտեցնում են: Ես ամեն օր այնտեղ եմ: Հիշում եմ, երբ երրորդ, չորրորդ դասարանում էի սովորում, սիրում էի հեքիաթներ հորինել և դրանք պատմել քրոջս ու եղբորս, հիմնականում՝ երեկոյան: Երբ դրանք տխուր ավարտ էին ունենում, նրանք արտասվում էին: Մայրիկս մի օր բարկացավ և ինձ արգելեց գիշերները նրանց հեքիաթներ պատմել: Եվ մի օր, երբ սկսեցի նրանց համար հեքիաթ պատմել ցերեկը, մայրիկս՝ լսելով այն, նույնպես լաց եղավ: Մտածում եմ՝ դրանց մեջ իսկապես հուզիչ բան կար: Հետո արդեն ես հեքիաթներին չէի հավատում: Այնուհետև սկսեցի նկարել: Երբ եղբայրս սկսեց նկարել, ես նկարչությունից հեռացա՝ զգալով, որ չեմ կարողանում գերազանցել նրան: Երբեք չեմ ցանկացել նմանվել ինչ-որ մեկին: Ոչ մեկի գործողությունները չէի կրկնում: Միջավայրում երբեմն ինձ համարում էին փոքրիկ ճգնավոր: Միշտ սիրել եմ լսել մեծերի զրույցը, ովքեր խոսում էին ամեն ինչի վերաբերյալ: Դրանք շատ հետաքրքիր էին՝ բացահայտումներով լի, ինձ համար ուրիշ ընկալումներ կային: Չվերծանեցի Մարդ-երևույթի, մարդ-շինության հանելուկը: Ինձ համար մինչ օրս փակ տարածք է այդ Մարդ-երևույթը: Երբ ասում եմ՝ մարդուն չեմ սիրում, ինչ ճիշտ չեն հասկանում: Ինձ համար աշխարհի ցանկացած երկրում տեղի ունեցող ողբերգությունն իմ ողբերգությունն է: Երբ մտածում եմ, որ մարդն ի վիճակի է խաչել Աստծուն՝ բնականաբար, ինչ-որ խախտում է տեղի ունենում իմ մեջ: Դա ամենամեծ հանելուկն է ինձ համար:

– Վեց տասնամյակների բարձունքից ետ եք նայում: Ինչպե՞ս կգնահատեք Ձեր անցած ուղին: Ի՞նչը կանխորոշեց՝ Ձեզ ընտրելու հատկապես ա՛յս ճանապարհը: Ի վերջո կյանքում գտա՞ք այն, ինչ փնտրում էիք:

-Ես անընդհատ ձգտել եմ հեռանալ կաղապարներից, շրջանակներից: Կարծես՝ ինչ-որ ուժեր մարդուն անընդհատ տանում են դեպի թակարդներ, կաղապարներ: Երբեմն այդ մասին գիտակցում ենք, երբեմն՝ ոչ: Մենք անընդհատ փորձում ենք ազատվել դրանցից: Մեծ երանություն է առանց կաղապարների ապրելը: Ես ոչ մի ճանապարհ չեմ ընտրել: Ճանապարհն ի՛նքն է ընտրել ինձ: Դրա համար հաճելի է քայլել այդ ճանապարհով: ՈՒնեմ բանաստեղծական այսպիսի տողեր. «Երբ մարդը դուրս է գալիս ճանապարհից, ճանապարհը մահանում է»: Կա մարդը՝ կա ճանապարհը: Չկա մարդը՝ չկա այն: Չգիտեմ՝ ամեն օր քանի՜-քանի այդպիսի ճանապարհ է մահանում: Չգիտեմ՝ երբ է մահանալու իմ ճանապարհը, ինձանից հետո կլինի՞ այն, թե՞ ոչ: Հիմա այն կա՝ ցնծությամբ քայլում եմ ես: Չգիտեմ՝ ի՞նչ եմ փնտրում: Եթե ասեմ՝ բանաստեղծություն, անկեղծ կլինի և չի լինի: Թե ասեմ՝ փնտրում եմ հանելուկի պատասխանը՝ անկեղծ կլինի, բայց լիարժեք չի լինի: Միգուցե տանում է դեպի չբացահայտված տարածքնե՞ր: Աստվածաշունչն ասում է՝ «Մի՛ մտածիր վաղվա մասին»: Չգիտեմ: Եթե չկարողանայի մտածել վաղվա մասին՝ կլինեի, երևի, աշխարհի ամենաուրախ մարդը: Բայց, ցավոք սրտի, ամեն ոք մտածում է վաղվա մասին, այդ պատճառով էլ այսքան տխրություն կա կյանքում:

– Ո՞վ է Նորեկ Գասպարյանը՝ ըստ Ձեզ: Ո՞րն է մինչ օրս Ձեր կողմից չտրված հարցը:

– Նորեկ Գասպարյանը մարդ է, ում և՛ սիրում են և՝ ոչ, ում կամ մերժում են, կամ՝ ոչ: Հիշում եմ այսպիսի իրողություն. երբ Պոզները Շառլ Ազնավուրի հետ հարցազրույց է վարում, հարցնում է՝ «Եթե հանդիպեիք Աստծուն՝ ի՞նչ կասեիք»: Ազնավուրը պատասխանում է՝ կհարցնեի՝ ինչպե՞ս է, որովհետև Աստված էլ է մարդ: Եթե տարիներ հետո ես կարողանամ հանդիպել Աստծուն, ուղղակի կհարցնեմ ինչպե՞ս ես:

– Դուք բանաստեղծ-արձակագիր եք: Արձա՞կն է Ձեզ առավել հոգեհարազատ, թե՞ քնարերգությունը: Ո՞րն է կյանքում ստեղծած Ձեր ամենամեծ արժեքը:

-Չգիտեմ: Ոչ թե բանաստեղծությունը, արձակը, այլ՝ բառը, տողն է արժեք, այդ օրը ստեղծվող տարածքն է արժեք, որում ապրում եմ, բացահայտված ինչ-որ երևույթ է արժեք, որն ինձ ապրեցնում է: Գրել եմ, երբ չէի կարող չգրել: Հերթական գիրքս տպագրելուց հետո նվիրում եմ այն ու դրանից հաճույք ստանում: Իմ ուղեղի կառույցն է այդպիսին: Երբ չէի գրում մի քանի տարի, բավականին ձանձրալի անձնավորություն էի` անբույր, անհոտ: Ստույգ՝ ինքս ինձ համար: Խոսքիս մեջ թարմություն, արև, նորություն, լույս, բույր չկար: Երբ գրում եմ՝ ամեն ինչ փոխվում է, դառնում եմ շատ հետաքրքիր, նույնիսկ՝ սիրո արժան:

-Ռադիո, հեռուստատեսություն, տպագիր մամուլ: Որտե՞ղ է առավել լավ զգացել Նորեկ Գասպարյանը:

-Եթե չասեմ հեռուստատեսությունում՝ անկեղծ չեմ լինի: Այստեղ ապրել եմ մի ամբողջ կյանք: Այն ուրիշ, անբացատրելի երևույթ է: Շատերին ասել եմ, որ նախանձում եմ իրենց՝ այսօր հեռուստատեսությունում աշխատելու համար: Այժմ հեռուստատեսային նոր սերունդն ազատ է, համարձակ: Մենք ավելի զուսպ էինք, ամեն բառի համար դողում էինք, յուրաքանչյուր սխալի համար՝ օրերով անքուն մնում, ներողություն էինք խնդրում: Այժմ կարծես թե այդ ծանր պարտավորվածությունը, պատասխանատվությունը չկա: Հայոց լեզուն հաճախակի խեղաթյուրվում է, վերքոտվում: Մեր ժամանակներում հեռուստատեսությունն ավելի լուրջ էր, ավելի գեղեցիկ, և կարծես մարդուն ավելի անհրաժեշտ: Այն և՛ ցնծություն էր, և՝ տառապանք: Շնորհակալություն հեռուստատեսությանը, քանզի այն ինձ հնարավորություն տվեց ամբողջությամբ ճանաչել երկիրը: Առաջին անգամ էկրանի առջև հայտնվելով՝ դողում էի, բառերը՝ խառնում: Հետո ինձ արագ տիրապետեցի: Խոսում էի՝ հաստատ համոզված, որ ինձ լսում են: Երբե՛ք հեռուստադիտողին չեմ խաբել: Նա գիտեր և այդ պատճառով ինձ ընդունում էր: Իմ գործունեությունն սկսել եմ տպագիր մամուլից, բայց հեռուստատեսությունը սիրո մի ուրի՛շ արտահայտություն է:

– Թերթ և գեղեցիկ արդիական խոսքի ճշմարիտ մատուցում: Ո՞րն է արգելապատը:

– Բանականությունը: Ուղեղը: Խիղճը: Չեմ ընդունում այն արդարացումները, թե ազատություն չկա: Ազատությունը մեզանից սկսվում է, մեզանով՝ ավարտվում: Ապրել ենք բարդ տարիներ, և երբեմն մեր գրիչը եղել է ո՛չ անկաշկանդ: Երբ զգում էի՝ կա այդ պատը, չէի գրում ընդհանրապես: Երբ ասելիք կա և չես գրում՝ դա տառապանք է: Մեր ազատության սահմանները մենք ենք որոշում: Իհարկե, կային բաներ, որոնց մասին պետք էր լռել: Երբեմն վիրավորվում էր իմ արժանապատվությունը, և այդ պարագայում էին գծվում իմ ազատության սահմանները: Ես մտածում եմ, որ սխալ չեմ ապրել: Եվ եթե սխալներ գործել եմ` նույնիսկ` ճակատագրական նշանակության չեն եղել: Երբեք չի ոտնահարվել իմ գրչի, խոսքի, իմ պատկերացրած ազատությունը: Լրագրության մեջ որոշակի նահանջ, սահմանափակումներ կարելի է կատարել: Թե արվեստագետը մտածեց որևէ թույրի կամ բառի կիրառման թույլատրելիության մասին՝ իրավունք չունի ստեղծագործելու: Արվեստում մեր բանականությունն անընդհատ գործում է, բայց թելադրողը մենք չենք, գրականության, լրագրության մեջ թելադրողը մենք ենք:

–Վերջին ժամանակներս բուռն քննարկման թեմա է դարձել հայոց լեզվի ունեցած դերի, հայ ժողովրդի պատմության և կրոնի, կարելի է ասել, նսեմացման վերաբերյալ օրինագծերի մշակման հարցը: Ու՞ր ենք գնում մենք՝ համաշխարհայնացման այս անհասկանալի ժամանակաշրջանում: Արդյո՞ք չենք կորցնում մեր արժեքները:

– Կորցնում ենք, իհարկե: Նժդեհն ասում է` «Հայրենիքը սիրելը քիչ է: Փրկել երկիրը կարող է միայն հայրենապաշտությունը»: Լեզուն սիրելը քիչ է, այսօր այն փրկել կարող է միայն լեզվապաշտությունը: Օտարամոլությունը, ուրիշներին կրկնօրինակելը թուլության արտահայտություն է, որը ես երբեք չեմ ընդունել: Հեռուստատեսությունում աշխատելու տարիներին երբ մեկը փորձել է նմանակել իմ հաղորդումները, ես այդ հաղորդաշարից հրաժարվել եմ: Լեզուն մեր տարածքն է, մեր ապրելու իրավունքը: Երբ հայերը հայերեն չեն խոսում կամ ճիշտ չեն խոսում, ես վիրավորվում եմ: Մի՞թե մեր լեզուն այնքան բարդ է, որ հայերը չեն կարողանում խոսել անաղարտ: Մինչդեռ Սփյուռքից եկածները խոսում են մաքուր, ճիշտ, անարատ հայերենով, որովհետև զգում են լեզուն աղավաղելու անմիջական վտանգը: Սակայն այսօր մեր հայրենիքում են վտանգները շատ:

– Սոցիալական կայքերում այսօր իրենց մտքի արգասիքն են ներկայացնում բոլորը՝ անկախ նրանից՝ ունե՞ն պատշաճ գրագիտություն և գրելու շնորհ, թե՞ ոչ: Արդյունքում կիսագրագետ ասելիք է մատուցվում ընթերցողին, որը և որոշ անձանց կողմից ընդունվում է մեծ խանդավառությամբ: Այսպիսով լուրջ վտանգի տակ է դրվում ոսկեղենիկ մայրենին անաղարտ և իր բարձրության վրա պահելու խնդիրը: Որևէ լուծում տեսնու՞մ եք, արդյոք:

– Անկեղծ ասած, չեմ տեսնում: Տարածված է այդ ծանր «հիվանդությունը», որի բուժման համար ոչ ոք ընդհանրապես չի մտածում: Աղճատված լրատվությունը, ապատեղեկատվությունը, սրբությունների ոտնահարումը համատարած է, ամեն վայրկյան տեսանելի: Հիմա մոլորյալ մարդկանց թիվը շատ-շատ է: Ինձ մտահոգում են նաև այսօր հայկական աշխարհում տեղի ունեցող իրադարձությունները, հատկապես հայաստանցի-արցախցի տարբերակումը: Հիշում եմ պապիս և հպարտանում: 25 տարի կոլտնտեսություն էր ղեկավարել, հարյուր տարվա կոմունիստ էր, հիանալի պատմություններ էր պատմում: Հրաշալի թամադա էր, խոսքաշեն ու պատկառելի: Երբեք Երևանում չէր եղել: Բայց հիշում եմ՝ տատիս միշտ ասում էր՝ «Անահի՛տ, գյուդում չես է՜, ինչ քաղաք են սարքալ»: Այնքա՜ն հպարտությամբ էր ասում, ասես՝ մի հազար անգամ Երևանում եղել էր: Հիմա մտածում եմ՝ Երևանը պատկանո՞ւմ էր պապիս: Իհարկե՛, պատկանում էր: Ես երբեք Մուշը, Սասունը չեմ տեսել: Բայց իմն եմ համարում: Երբ այդտեղ ապրող ընկերներիս տեսնում եմ` խնդրում եմ խոսել իրե՛նց բարբառով, ես կարոտու՛մ եմ այն: Ստեղծել եմ ընկերական մեծ շրջապատ` Սասուն, Մուշ, մի մասը` Երևան: Ես չեմ ընտրել, ստեղծվե՛լ է այն: Նրանք իրենց մեջ կրում են այն Հայաստանը, ինչ որ՝ ես, ինչ կրել են մեր սուրբ նահատակները: Այս արժեհամակարգից հեռանալը ողբերգությո՛ւն է ծնում:

–Անգլիացի բանաստեղծ, դրամատուրգ Ուիլյամ Դևենանտն այսպիսի միտք է արտահայտել. «Գիրքը հավերժության գիրկն անցած մտածողներին նվիրված հուշարձան է»: Ունե՞ք, արդյոք, ավելացնելու որևէ բան: Ըստ Ձեզ, Ձեր գրքերը կդառնա՞ն Ձեր հուշարձանները:

-Ոչ, իհարկե:

–Շատ գեղեցիկ ընտանիք ունեք: Ի՞նչ է ընտանիքը Ձեզ համար:

-Անկեղծ զրույցի, մտերմության, նորանոր դրսևորումների տարածք է, ուր կարող ես խոսել ամեն ինչի մասին՝ առանց ներքին և արտաքին շպարի, անկաշկանդ: Ընտանիքս այն ապրեցնող օջախն է, ուր առկա է նաև առողջ քննադատություն: Դուստրերս երկուսն էլ հեռուստահաղորդումներից հետո հույսով իմ զանգին, մեղմ գնահատականին են սպասում: Եթե անկեղծ չեղա՝ իրենց կխանգարեմ: Այդպես է եղել նաև իմ՝ հեռուստատեսության ղեկավարման օրերին: Իսկ ես անաչառ եմ: Իմ առաջին քննադատն իմ կինն է: Երբեմն քննադատում է հերթական բանաստեղծությունս, ասելով՝ «Դա էն չի»: Սկզբում վիրավորվում եմ, հետո, որոշ ժամանակ անց, իսկապես զգում եմ, որ նա իրավացի է:

– Եթե Ձեզ աշխարհը փոխելու հնարավորություն տրվեր՝ ինչի՞ց կսկսեիք:

-Մարդուց: Մինչև մարդը չփոխվի՝ աշխարհը չի փոխվի: Աստված աշխարհը կատարյալ է ստեղծել: Մարդն ամեն ժամ ոչնչացնում է այդ կատարելությունը: Չի կարողանում ընկալել, հասկանալ ու գնահատել արժեքները: Մարդուն պետք է վերադարձնել մինչ այդ պտուղը՝ իր նախնական վիճակին՝ կրկին կողքին կին դնելով: Կին-տղամարդ հարաբերություններից ավելի կատարյալ և ավելի ոչ կատարյալ հարաբերություն ես չեմ տեսնում:

– Հետագա ի՞նչ ծրագրեր ունի Նորեկ Գասպարյանը:

– Երբեք ոչ մի ծրագիր չեմ ունեցել: Բայց սրանից մի 10 տարի առաջ՝ յոթ տարի շարունակ, երբ չէի գրում, անընդհատ ինձ համոզում էի, որ գրելու եմ երկու գիրք, մեկը՝ արձակ, մյուսը՝ պոեզիա: Բայց գրել եմ հինգը: Գրում եմ ևս մեկը: Չգիտեմ՝ էլ ինչ եմ գրելու: Եթե ուզում եմ ապրել՝ պիտի գրեմ: Եթե մի օր տեսնեք, որ չեմ գրում՝ ուրեմն՝ ես չկամ:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Լրացավ բանաստեղծ, արձակագիր, «Ազատ Արցախ» թերթի գլխավոր խմբագիր Նորեկ Գասպարյանի ծննդյան 60-ամյակը: Իմաստավորված տարիներ, որոնք լեցուն են եղել տքնանքով, ստեղծագործական պրպտումներով, պայքարի հաղթանակով, արժեքների ստեղծմամբ և մատուցմամբ: Ժամանակի ներկապնակին նոր շունչ ու երանգ հաղորդող անձ է մեր օրվա հերոսը: Առավել էականորե՛ն ծանոթանանք մեր ժամանակակցին: – Պարոն Գասպարյան, փոքրիկ շրջայց կատարեք, խնդրեմ, դեպի Ձեր մանկության ոլորաններ:

Read More


Հերմինե Ավագյան / Վազում եմ, սպասի՜ր…

Դուք կարո՞ղ եք հավաքել ամպերը ձեր ափերի մեջ. գիտեմ, չեք կարող, որովհետեւ ինձ երազումս ասել են, որ միայն ես եմ դա կարողանում: Ես ու պապս նախ աստիճաններ ենք շինում, հետո պապս օգնում է, որ բարձրանամ ու հարմար տեղավորվեմ ամենամեծ ամպի վրա: Մեծ ամպի վրա կան փոքրիկ-փոքրիկ ամպիկներ, ես դրանցից ձնագնդի եմ պատրաստում եւ առաջին ձնագունդը դիպչում է պապիս սառած քթին, պապս կոշտացած ձեռքերով բռնում է քթիցը եւ ասում.

-Վա՜յ, վա՜յ, քիթս ջարդվեց…

Երկինքը լցվում է հաճելի քրքիջով: Իսկ հետո, երբ աստղերը հիշեցնում են ամպերին, որ արդեն իրենց գալու ժամանակն է, պապս ինձ հետ է ճանապարհում եւ ականջիս փսփսում է.

-Նայիր հա՜, զգույշ եղիր…

Դուք գուցե չհավատաք այս հեքիաթին, բայց ես կպատմեմ այն, որովհետեւ ինձանից բացի այն ոչ ոք ձեզ չի պատմի, որովհետեւ դրա մասին իմանալու համար պետք է նախեւառաջ …ամպի վրա ձնագնդի խաղալ իմանալ…/այստեղ կարող եք ժպտալ/:

Արարատ պապս սարի պես մարդ էր, թեեւ ինչ նրան հիշում եմ՝ մեջքը կռացած եմ հիշում: Նրանից միշտ խնձորաչիրի հոտ էր գալիս, որովհետեւ ես ամենաշատը խնձորաչիրն էի սիրում, իսկ նրա աճեցրած խնձորնե՞րը… խնձոր, ի՞նչ խնձոր, որ չնայես էլ, կանչում էր, դեմքիդ ծիծաղում ու ասում՝ ինձ պոկիր ու կեր:

Հիմա, երբ նրա մասին գրում եմ, բերանս քաղցրանում է խնձորի համից ու կարոտս գնո՜ւմ, փախչո՜ւմ է հեռուները, թափառում պապիս մրգառատ այգում, վազում, կուչ գալիս տաք վառարանի տակ, շնչում նրա գրապահարանների հարյուրավոր գրքերի հոտը, ապա՝ գլուխը խցկում տան ամբարի խորքերը, որտեղ ցորենի ու գարու մեծ տարաներն են, իսկ տարաներից մեկում՝ հենց գարու մեջ, պապս իր հոգեպահուստն է փաթաթած պահում: Երբեմն ինձ կանչում էր դեպի ամբարը, հոգեպահուստից մի քանի հազար դրամանոց էր դուրս քաշում եւ դնում գրպանս.

-Վերցրո՛ւ, մի բանի պետք կգա:

-Պապի՛, հոգեպահուստն ինչի՞ համար ես պահում:

-Սեւ օրվա համար է, ա՛յ բալա:

-Սեւ օրվա՞:

-Հա՛, որ մեռնեմ՝ երեխեքս էսկողմ-էնկողմ չընկնեն, իմ խարջ-խուրջը դրանով անեն:

Ասում էր ու ժպտում: Ես էլ էի ժպտում, որովհետեւ չէի պատկերացնում, որ այդ օրը կգա:

Պապս շատ ջահել էր, երբ տատս մահացավ: Ամբողջ կյանքը ապրել է կնոջ հիշատակին հավատարիմ: Մի դեպք մնացել է հիշողությանս մեջ: 10 տարեկան էի, երբ մի օր մայրս եւ մորաքույրներս հավաքվում են մեր տանը եւ խորհուրդ անում, թե ամենաճիշտն էն է, որ պապիս նորից ամուսնացնեն, մի անող-թողող կնիկ բերեն, որպեսզի խեղճ մարդու կողքին մեկը լինի, ճաշ-մաշ պատրաստի, տան հոգսերը հոգա: Ես լսում էի նրանց խոսակցությունը եւ հոգուս խորքում արդեն չէի սիրում այդ կնոջը, ով էլ լիներ: Գիշերն այդ կնոջը տեսա երազումս եւ նրան ասացի, որ չեմ ուզում պապիս հետ ամուսնանա, որ մենք շատ լավ ենք պապիս նայում, ես ամեն օր նրա համար ուտելիք եմ տանում, կարիք չկա, որ ինքը գա: Նա էլ երազիս մեջ ծիծաղեց ու ասաց, որ մեկ է՝ գալու է: Ես լաց եղա երազումս…

Մի օր թխվածքի թարմ բույրը արթնացրեց ինձ :

-Մամ, ու՞մ ծնունդն է:

-Ոչ մեկի: Պապիկի տուն ենք գնալու, հյուրեր ունի:

-Ի՞նչ հյուրեր:

-Ուզում ենք, որ պապիկը էլ մենակ չլինի, նրա մոտ բարի, հոգատար մարդ լինի, նրան օգնի, հետը զրուցի:

-Հիմա՛ր չեմ, գիտեմ, պապի համար կի՞ն եք բերում, ես նրան «տատիկ» չեմ ասի…

-Լա՛վ, լա՛վ, մեծերի գործերին մի խառնվիր, ա՛յ, կգա ու կտեսնես, թե ոնց ես հետը ընկերություն անելու…

Ես ջղայնացած դուրս եկա բակ եւ երկար ու լուռ նստեցի բակի ընկուզենու տակ:

Երեկոյան պապիկենց տանը բացօթյա, խնձորների թարմ բույրերի մեջ մեծ սեղան բացեցին, համով-հոտով բաներ հայտնվեցին սեղանին, բայց, մեկ է, իմ ներսում մի անհամ զգացում էր բույր դրել, որից լացս գալիս էր:

Պապս, որ կարդացել էր աշխարհի բոլոր գրքերը (ինձ միշտ այդպես էր թվում), բերանի մի ծայրով հարցրեց մորաքրոջս.

-Գիրք կարդացած կա՞:

-Այ մարդ, ի՜նչ գիրք, քեզ անող-թողող կին է պետք:

-Է՜հ…

Այդ ամբողջ օրվա ընթացքում պապս ընդամենը մի քանի բառ արտասանեց, որից ամենակարճը, բայց իմաստավորը այդ Է՜հ-ն էր: Էհ-ի մեջ տառապանք կար, որ չես ասի բառերով, Էհ-ը հոմանիշ չուներ, այն միայն սրտի լեզվով էր թարգմանվում, ու շատերը այդպես էլ չհասկացան, թե ինչ էր նա ուզում ասել: Էհ-ից հետո պապս շրջվեց, մտավ տուն: Ես հետեւում էի նրա բոլոր շարժումներին, ուզում էի ինչ-որ կարևոր բան հասկանալ, բայց չէի հասկանում: Վազեցի դեպի պատուհանը եւ տեսա պապին. կանգնել էր կնոջ նկարի առաջ ու արագ-արագ արցունքներն էր սրբում, որպեսզի ոչ ոք չտեսի…Ես տեսնում էի, որովհետեւ սովոր էի գլուխս թաքուն խցկել ինձ չվերաբերող երեւույթների մեջ եւ հետո տանջվել դրանք վերծանելու համար… Պապին արտասվեց պատուհանից այնկողմ ու ոչ ոք չիմացավ, պատուհանից այսկողմ, ես լաց եղա պապիս համար, ու ոչ ոք չիմացավ…Հա, ես միշտ էլ բարդ երեխա եմ եղել,մի քիչ մենակյաց, մի քիչ լուռ, բայց ինձ սիրել են, որովհետեւ գաղտնիքներ պահել գիտեի…

Պապիս նոր կինը ներս մտավ ժպիտը դեմքին: Մենակ չէր, քույրերի հետ էր եկել: Սեւ, սպիտակ կետիկներով զգեստ էր հագել, բարի դեմքով, ճեփ-ճերմակ մազերը կոկիկ հավաքած: Նրան նստեցրին պապիս կողքին, պապիս կորացած մեջը հիշեցրեց, որ կինը շատ բոյով է նրանից, բայց դա չէր կարևորը, կարևորն այն էր, որ պապս ոչինչ չէր խոսում, չէր ժպտում: Կենացները խմում էր հարևան Սամվելը, իսկ բարեկամ-հարևան կանայք անընդհատ ժպտում էին եւ կնոջ ականջին գովեստի խոսքեր ասում պապիս մասին:

Կերան-խմեցին, հեռացան իրենց տները: Տունդարձի ճամփին ես զգում էի խնձորաչիրի թարմ բույրը, այդ բույրն այս անգամ տխրություն էր բերում, եւ ներսումս դարձյալ նույն անհամությունն էր տիրում…

Առավոտ կանուխ մեր ամենաթմբլիկ հավը մորթվեց, մայրս այն մաքրեց, վերցրեց եւ շտապեց պապիենց տուն: Ես քնաթաթախ վազեցի նրա հետեւից: Ճանապարհին գյուղի կանայք կանգնեցնում էին, հարցեր տալիս, աչքալուսանք անում:

-Լավ եք արել, շատ ճիշտ եք արել, մենակ մարդ է…

-Հա՜…,- ասում էր մայրս եւ շարունակում ճանապարհը:

Նախաճաշի սեղանի շուրջ նստած էին երկուսով: Կնոջ մազերը սիրուն փաթաթված էին, ասես՝ չէր էլ քանդել, հագին նույն զգեստն էր, բայց մի բան փոխվել էր՝ ժպիտի մեջ տխրություն կար: Մայրս ուրախ-ուրախ բարևեց: Այդ պահին դռան մոտ դռդռալով մի մեքենա կանգ առավ: Կինը կամաց վեր կացավ:

-Շնորհակալ եմ ամեն ինչի համար,-խոսեց,- պետք է գնամ…

-Ո՞ւր,-հարցրեց մայրս շվարած…

-Մենք այդպես որոշեցինք,- գլուխը կախ խոսեց պապս…

-Մենք այդպես որոշեցինք,-հաստատեց կինը եւ շարժվեց դեպի դուռը: Ինձ դռան մոտ կանգնած տեսնելով, հեռանալիս համբուրեց ճակատս եւ ասաց.

-Երբ գաս քաղաք, անպայման արի մեր տուն, ես լավ խաղեր կխաղամ քեզ հետ:

Ես ժպտացի: Նա ժպտաց: Ես ուզում էի ուրախանալ նրա գնալով, բայց չէր ստացվում: Պապս եւ մայրս լուռ նստեցին նախաճաշի սեղանի շուրջ: Ոչ ոք ոչինչ չկերավ, միայն ես մոտեցա սեղանին, մի մեծ խնձոր վերցրեցի ու սկսեցի ուտել: Պապս գրկեց ինձ, ես ուզում էի նրան ասել,որ շատ եմ սիրում նրան, բայց չասացի,գլուխս թաղեցի նրա թեւերի մեջ ու մնացի…

Աչքերի մեջ եկել-հավաքվել էին անցյալի հիշողությունները, մայրս դա հասկանում էր ու չէր ուզում խանգարել նրանց զրույցը…

Պապս վեր կացավ:

-Գնամ էշի խուրջինը դնեմ, հանդ գնալու ժամանակն է:

-Հա՛,-ասաց մայրս հուսահատ:

-Հա՜,-ասաց պապս թեթեւացած ու վեր կացավ:

Մայրս սրբեց արցունքները:

Ես վազեցի էշի վրա նստած պապիս հետեւից, ուզում էի հասնել,հետը հանդ գնալ, բայց մորս սաստող ձայնը ինձ կանգնեցրեց, հետ կանչեց…

Աշխարհը ծածկվեց հանելուկի վերմակով, եւ աստղերը սկսեցին կամաց-կամաց ծիկրակել վերմակի տակից: Ես ուզում էի, որ առավոտը շուտ բացվի, որպեսզի վազեմ պապիս մոտ…

-Պապի՛, ես կարո՞ղ եմ աշխարհի մի ծայրից մյուսը վազել:

-Եթե մտքիդ դնես՝ կարող ես: Միայն թե չմոռանաս վերադառնալ այստեղ՝ որտեղից սկսել ես վազքդ:

-Պապի՛, մի կյանքը հերի՞ք է վազելու համար:

Պապս ժպտաց.

-Միայն թե ճիշտ ուղղությամբ վազես…

Հետո խատուտիկներ պոկոտեցի, ու մենք միասին փչեցինք այն: Ամեն փչելուց երազանք էի պահում՝ չգիտեմ, թե ինչու: Պապս օգնում էր,որ լավ փչեմ: Նա ուժեղ էր փչում, ու երբ փչում էր, հավատում էի, որ երազանքներս շուտ տեղ կհասնեն…Ես փչում ու վազում էի ամեն մի հատիկի հետեւից, մոտենում ու նորից-նորից էի փչում… Ես վազում էի երազանքներիս հետեւից, իսկ պապս հետեւիցս կանչում էր.

-Վազի՜ր, վազի՜ր…

Պապիս գրապահարանի փոշին հուշում է տիրոջ բացակայությունը: Հատիկ-հատիկ սրբում եմ պահարանի փոշին եւ ուզում եմ մեկ-մեկ համբուրել նրա ձեռքերով թերթված գրքերը: Գրքերի միջից խնձորաչիրի հոտ է գալիս եւ շնչելիս՝ աչքիցս արտասուք է գլորվում. արտասուքներն այն բառերն են, որոնք այդպես էլ չե՜ն ծնվի…

Դուք սիրու՞մ եք ձնագնդի խաղալ ամպերի վրա… Վայ, ես մոռացել էի,որ դա ես եմ միայն կարողանում՝ երազիս մեջ… Ոչինչ, խոստանում եմ պատմել ամեն անգամ, եթե, իհարկե, ձեզ հետաքրքիր է…Իսկ հիմա պետք է վազեմ, որ չուշանամ, ժամանակը փախչում է.

-Վազում եմ, սպասի՜ր…

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Դուք կարո՞ղ եք հավաքել ամպերը ձեր ափերի մեջ. գիտեմ, չեք կարող, որովհետեւ ինձ երազումս ասել են, որ միայն ես եմ դա կարողանում: Ես ու պապս նախ աստիճաններ ենք շինում, հետո պապս օգնում է, որ բարձրանամ ու հարմար տեղավորվեմ ամենամեծ ամպի վրա: Մեծ ամպի վրա կան փոքրիկ-փոքրիկ ամպիկներ, ես դրանցից ձնագնդի եմ պատրաստում եւ առաջին ձնագունդը

Read More


Զոյա Հովհաննիսյան / Հույսի Ավետարան

Մոնթե Մելքոնյանին

Ավարայր էր մեր Արցախում

Նոր Վարդան էր մեզ հարկավոր,

Ճակատագիրն հայոց ազգի

Վթարվել էր, ինչո՞ւ, ովքե՞ր…

Եկավ հեռվից՝ այր մի արի,

Զինվեց, զինեց ու ելավ դաշտ,

Ասավ, ելե՛ք, ելե՛ք, տղերք,

Գոյամարտն է մեր ինքնության:

Ելան քաջեր, թիկունքվեցին,

Թիկունքվեցին և հաղթեցին,

Որ Արցախը՝ հայոց արծիվ.

Արթուն հսկե հայոց ազգին:

* * *

Արցախը սիրո բառարան է

Թարգմանիր, պոետ, նրա տողը թանկ,

Աշխարհը ունի հայացք սևեռած

Այս փոքրիկ ու մեծ երկրին սիրառատ:

Աստված է նրա թարգման հանճարը,

Աղոթքի ծնկած ժողովուրդ ունի,

Եվ բանակ ունի զգոն ու արի՝

Արցախը հույսի Ավետարան է…

* * *

Գնա՛նք զինվոր մենք թևանցուկ

Դադիվանքում մոմեր վառենք,

Ուխտի գնանք մենք Գանձասար

Աղոթք անենք ու խոնարհվենք.

Երդման խոսքեր շշնջանք մենք

Վառ հույս պահենք մեր հողու մեջ

Հետո ճամփենք քեզ դիրքապահ

Հսկելու մեր սահմանն անպարտ…

* * *

Հայաստան, հայոց հույսի տուն,

Ակունք կարոտի, հավատարմության,

Հայաստան, քարքարոտ, սարոտ,

Երկինքոտ մատուռ,

Համայն հայության խորան աղոթքի…

Իմ սպասումների հարարն իմաստ,

Տիեզերական ձգողության ուժ…

Հայաստան, ոգի անկոտրում,

Մայրական քնքուշ գիրկ գորովագութ.

Իմ շնչառություն, հոգի հարազատ,

Անդավ երազանք առասպելական՝

Ոգեղեն հեղեղ մեծ երազանքի…

Շրջեմ պատմությանդ էջերն արցունքոտ

Քարավաններիդ ոտնակոխ փոշին՝

Ամպով մթնածոր երկինք կպատե…

Հառաչանքներիդ համանվագը

Աղոթք կդառնա հավատացյալի…

Հայաստան, իմ կյանք,

Աստվածաշունչ երկիր,

Սերս՝ թող լինի անխոց պատմուճան,

Աղոթքս՝ պաշտպան երազանքներիդ…

* * *

Հող՝ հայացքդ ջերմ է:

Քայլերս ինձ տանում են

Լեռան արահետով,

Ուրցի բուրմունքով արբած

Իմ ունկերում,

Կարոտներ են բազում…

Մորս խմորթաթախ ձեռքերը

Գրկում են ինձ…

Երազ է՝ թե իրական.

Իմ կարոտներով սնվող

Անտառի հառաչանքը՝

Քամու երգն է…

Շուրջս աշխարհ է,

Ամեն ինչ բնական

Մայրս, այս կարոտը, անտառը,

Եվ սա իմ հողն է, իմ հայրենիքը

Պարուրված իմ տաք, ջերմ կարոտներով…

* * *

Երբ ինձ ծաղիկներ են նվիրում

Շրջապտույտ եմ կատարում տեղում՝

Չիմանալով որտեղ դնեմ՝

Զոհված որդուս նկարի մոտ,

Թե խաչված Հիսուսի…

Ծաղիկները թվանշաններ են՝

Մեկ, երկու, երեք, հազար ու 6000…

Ծաղիկները տարիներ են, դարեր,

Նրանց թերթերին եւ թերթերից

Կաթող արցունքները և վշտի

Եվ երջանկության ու կարոտի

Արցունքներ են…

Ծաղիկները տարվա եղանակի

Ծիծեռնակներ են,

Չասված ու ասված խոսքերի

Եվ խոստումների վկաներ…

Երբ ինձ ծաղիկներ են նվիրում

Ես մոլորվում և լրջանում եմ…

ՀԱՅՈՑ ԲԱՆԱԿ

Մեր հաղթական միասնության

Մեր հույս, հավատ

Վստահության

Հուժկու մեծ ուժ,

Անպարտելի ամրություն

Հայոց բանակ:

Մեր հավատի և մեր հույսի

Ապաստարան,

Անխոց վահան մեր թիկունքին,

Մեր փրկության

Նոյան տապան…

Հաղթանակով փառաբանված

Դու լուսաբաց և լուսատու՝

Լույսդ փարոս հայոց ազգին.

Իմ երգերի, ներշնչանքի

Սուրբ տաղարան,

Մեր ազգային հպարտության՝

Բուրվառ ու ջահ,

Մեր ինքնության ու հավատի

Աղոթարան…

Հայոց բանակ:

* * *

Հանկարծ չկասկածեք, որ ես

Ջահել չեմ եղել, չեմ սիրել,

Չեմ տառապել ու խենթ ծիծաղել…

Պատերազմը սև գլխաշոր է,

Որ ծածկում է աշխարհի կեսը

Կեսից ավելին…

Հոգու երկրաշարժ է,

Որ ցնցումից ավերվում է՝

Մարմինը երջանկության…

Մտքի քաոս է՝

Մայր ողբերգության,

Բայց ասեմ նաև

Եվ հայտարարեմ,

Որ նա թուլամորթ

Վախկոտի մեկն է

Երբ հայրենիքը

Սիրող զինվոր կա,

Երբ չի թուլանում

Տառապանք կրող՝

Ուսադիր, ինչպես

Մայրը զինվորի…

Եվ կանգնած ահա

Ձեր առաջ կրկին՝

Բանաստեղծում է

Հայոց զինվորի նաև մոր մասին՝

Ոդիսականը, գրված այս գիշեր…

Դե՛, բարի գիշեր…

* * *

Ո՛չ, այն չէ մեր երգը

Ո՛չ, այն չէ մեր ձայնը,

Ինչ-որ տեղ խուլ ենք դեռ

Ինչ-որ տեղ դեռ խենթ…

Ինչ-որ տեղ և կույր

Ինչ-որ տեղ դեռ թույլ…

Ո՛չ, այն չէ մեր ձայնը,

Ինչ-որ տեղ դեռ լուռ՝

Ոճրագործ ենք մենք…

Նայում ենք ահով

Խաղում են ոմանք՝

Մարդկանց ու մանկանց, աշխարհի բախտով.

Ո՛չ, թույլ է մեր երգը,

Որ դեռ չի հատել

Աշխարհը կործանող՝

Դավադիր ձեռքը…

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Մոնթե Մելքոնյանին Ավարայր էր մեր Արցախում Նոր Վարդան էր մեզ հարկավոր, Ճակատագիրն հայոց ազգի Վթարվել էր, ինչո՞ւ, ովքե՞ր… Եկավ հեռվից՝ այր մի արի, Զինվեց, զինեց ու ելավ դաշտ, Ասավ, ելե՛ք, ելե՛ք, տղերք, Գոյամարտն է մեր ինքնության: Ելան քաջեր, թիկունքվեցին, Թիկունքվեցին և հաղթեցին, Որ Արցախը՝ հայոց արծիվ. Արթուն հսկե հայոց ազգին: * * * Արցախը սիրո

Read More


Զոհրաբ Ըռքոյան / Աստված կերտել է,  հայը՝ լրացրել կիսատը

«Ես՝ Հասան՝ որդի Վախթանգա, տէր Հաթերո և Հանդաբերդո, Խաչինաբերդո և Հաւախաղացին, կացի յավագութեան ամս Խ(40) շատ պատերազմավ և յաղթեցի թշնամեաց իմոց…»

(«Դիվան հայ վիմագրության. Պրակ 5, Երևան, 1982թ.»)<img class="wp-image-3726 alignleft" src="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0006-627x470.jpg" alt="" width="308" height="231" srcset="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0006-627x470.jpg 627w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0006-768x576.jpg 768w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0006-1024x768.jpg 1024w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0006.jpg 1200w" sizes="(max-width: 308px) 100vw, 308px" />

Հայոց երկրի Արցախ աշխարհի Խաչենի տարածքում՝ թավ անտառներով պատված բարձունքներից վեր է քարակերտ հրաշքը՝ Կաչաղակաբերդը՝ ձգող, հմայող: Պատարա-Քոլատակ գյուղերի մեջտեղում է 50-60 մետր բարձրություն ունեցող ուղղաձիգ ժայռեղեն կղզին՝ տեղադրված ծովի մակերևույթից մոտ 1650 մ բարձությամբ սարի վրա: Հնում մեր պապերը նման դիրքերը միշտ օգտագործել են պաշտպանական նպատակներով՝ անընդհատ ենթարկվելով տարբեր թշնամիների ասպատակություններին: Կաչաղակաբերդը՝ որպես ամրոց կամ դիտակետ, ըստ պատմական տեղեկությունների, սկսել է գործել արաբական արշավանքների ժամանակ՝ Մեծառանք գավառի իշխանների կողմից: Ամրոցի կառուցման բուն ժամանակահատվածի մասին տեղեկություններ չկան մինչ արաբական արշավանքները: Ս. Ա. Սարգսյանը տեղեկացնում է, որ Խաչիկ վարդապետ Դադյանի կողմից մասնակի պեղումներ և ուսումնասիրություններ են կատարվել Խաչենագետի ափամերձ դամբարանադաշտերում, ամրոցի մոտակայքում: Հայտնաբերված բրոնզե իրերն ու զինամթերքը, խեցեղենը հուշում են, որ Կաչաղակաբերդը դեռևս Ք. Ա. երկրորդ հազարամյակում արդեն եղել է պաշտպանական կենտրոն, հետագայում վերակառուցվել է՝ դառնալով հզոր և անմատչելի ամրոց արաբական, սելջուկական, թաթարական արշավանքների շրջանում: Որոշ պատմական աղբյուրներում(Մ. Կաղանկատուացի, «Պատմութիւն Աղուանից աշխարհի»-1983թ. Երևան, էջ 340, Մ. Բարխուդարյան, «Արցախ», Բագու, 1895թ., էջ 425, Մ. Հովհաննիսյան- «Հայաստանի բերդերը», Վենետիկ, 1970թ. էջ 452, Մ. Չամչյան, «Հայոց պատմություն», Երևան, 1984թ. էջ 210 և այլն) այդ հնագույն պաշտպանական կենտրոնը մինչև 10-րդ դար հիշատակվել է Խաչենի ամրոց անունով: 13-րդ դարում Կաչաղակաբերդը կոչվել է նաև «Սխսաղան Հավքախաղաց» (Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ ԺԳ, Երևան, 1984թ., էջ 199): Ա. Բեկնազարյանցի «Գաղտնիք Ղարաբաղի» աշխատությունում (Ս. Պետերբուրգ, 1886թ. էջ 90): Ամրոցի տարածքի՝ Քոլատակ, Առաջաձոր, Պատարա, Խնձիրստան և այլ բնակավայրերի բնակիչները բերդը կոչում են նաև «Սղսղան» անունով, քանի որ բազմաթիվ դեպքեր են եղել, երբ մարդիկ սղացել են լեռան գագաթից՝ չհասնելով պարսպին: Հավքախաղաց անունով է կոչվել նաև մեկ այլ հզոր ու անմատչելի ամրոց տարածաշրջանում: Կիրակոս Գանձակեցին, խոսելով մոնղոլական արշավանքների մասին Խաչենի տարածքում, տեղեկացնում է՝ այդ ժամանակ Խաչենի բնակիչները պատսպարվում էին ապահով վայրերում. «…զոր վասն դժուարութեան տեղւոյն հավախաղաց կոչէին» (Կ. Գանձակեցի, «Պատմութիւն Հայոց, Երևան, 1961թ., էջ՝ 267): Սա խոսում է այն մասին, որ տարածքի բնակիչներն անմատչելի վայրերը կոչել են Հավքախաղաց, այսինքն՝ բարձր տեղ, որտեղ միայն թռչուններն են խաղում: Պատահական չէ, որ տարածքում Հավքախաղաց անունով լեռնաշղթա կա: 9-րդ դարի Հայոց թագավոր Համամ Արևելցին, ով խոշոր դեր է կատարել Արևելից Կողմանց պատմության մեջ, կառուցել է Հավքախաղաց բերդը Տրտուի աջ ափին, տիրացել ամբողջ Արցախ-Խաչեն աշխարհին: Ներքին Խաչենում՝ Կարկառ-Խաչեն ռազմավարական ճանապարհին վաղ միջնադարում Կաչաղակաբերդն առանձնանում է իր դիրքով: Այս ամրոցներում է գտնվել տարածքի իշխանի դղյակը, որը մեծ նշանակություն է ունեցել պաշտպանության գործում: Ամրոցը 15-րդ դարից կոչվում է Կաչաղակաբերդ: Ըստ ժողովրդական ավանդության՝ Հայոց հերթական թշնամիները պաշարում են Կաչաղակաբերդը, սակայն չեն կարողանում հարձակումով գրավել այն: Որոշում են սպասել մինչ պաշարվածները ինքնակամ կհանձնվեն: Անցնում է մի քանի ամիս, սննդի պաշարները բերդում սպառվում են, սակայն, ի զարմանս թշնամիների, պաշտպանությունից ոչ ոք դուրս չէր գալիս: Եվ ահա, երբ արդեն հնչում է նահանջի հրամանը, թշնամու հրամանատարին զարմացնում է մի տարօրինակ երևույթ… Այդ տեղանքում շատ են կաչաղակները, որոնց հաճախ կարելի է տեսնել բերդի մոտ թռչելիս: Սակայն այդ օրը, վաղ առավոտյան, գագաթի վրա հայտնվում է կաչաղակների և այլ գիշատիչ թռչունների մեծ բազմություն: Տեսնելով դա՝ հրամանատարն ամրոց է ուղարկում մի քանի զինվոր, որոնք դժվարությամբ են ներս մտնում: Պարզվում է, թռչունները նահատակների դիակներն էին հոշոտում: Պատսպարվելով ամրոցում և միաժամանակ պաշտպանելով այն՝ հայերը սովամահ են լինում, սակայն չեն հանձնվում:<img class=" wp-image-3727 alignright" src="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0081-627x470.jpg" alt="" width="341" height="255" srcset="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0081-627x470.jpg 627w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0081-768x576.jpg 768w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0081-1024x768.jpg 1024w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/DSCN0081.jpg 1200w" sizes="(max-width: 341px) 100vw, 341px" />

Այսպիսով կաչաղակները իմաց են տալիս թշնամուն այն մասին, որ գագաթում այլևս կենդանի պաշտպան չկա, և թշնամին առանց դիմադրության վերցնում է ամրոցը: Կաչաղակների անունով էլ ամրոցը մնաց ժողովրդի հիշողության մեջ: 7-15-րդ դարերի ընթացքում հաճախ են տարածքի բնակիչները պատսպարվել Կաչաղակաբերդում և պաշտպանվել թշնամու հարձակումներից: Մ. Կաղանկատվացին «Պատմութիւն Աղուանից աշխարհի» գրքում հիշատակում է 9-րդ դարում Հայոց Առանշահիկ և Պարսից Միհրական տոհմերիի ժառանգական մրցակցությունը: Ըստ հիշատակության՝ Ներսես անունով մի իշխան Դադիվանքի մոտ սպանում է Վարազ-Տրդատ իշխանին և նրա որդուն՝ Ստեփանոսին՝ ցանկանալով ոչնչացնել այդ տոհմի արական սեռի ներկայացուցիչներին: Կաղանկատվացին գրքում հավելում է՝ սպանվածի կինը զինվում է այրական քաջությամբ. «…առեալ զմնացեալ դուստրն իւր Սպրամ գիշերահեն տաժանելի ուղեւորմամր մտանէ ի բերդն Խաչենայ՝ բարուրս խորհեալ տան իւրում ամուսնացուցանէ զՍպրամ Ատրներսեհի՝ Սահլի որդւոյ» (1983թ. Երևան, էջ 340): Ամրոցի անառիկության դժվարությունն զգացինք վերջերս: Քաշաթաղի շրջվարչակազմի աշխատակազմի մշակույթի և երիտասարդության հարցերի բաժնի նախաձեռնությամբ կայացավ արշավ դեպի Կաչաղակաբերդ: Նույն բաժնի վարիչի տեղակալ Էդգար Էլբակյանի գլխավորությամբ 20-ից ավելի մասնակիցներ Քաշաթաղի, Շուշիի, Ասկերանի շրջաններից, մայրաքաղաք Ստըեփանակերտից, չնայած ճանապարհի և ամրոցի բարձունքը հաղթահարելու դժվարությանը, կարողացան մուտք գործել հնադարյան ամրոց: Ուրախությամբ նշեմ՝ տոկունություն ու կամք դրսևորեցին կանայք ու աղջիկները՝ անցնելով մոտ 25կմ ճանապարհ՝ Խնձիրստան գյուղից հասնելով ամրոց, բարձրանալով կատար, այնուհետև անտառով հասան Քոլատակ գետ ու գյուղ: Ամրոցը 3 կողմից անմատչելի է՝ շնորհիվ ուղղաձիգ ժայռերի: Հարավային կողմից է հնարավոր բարձրանալ ժայռեղեն կղզու գագաթ: Այս մասում և արևելյան կողմում հնարավոր թույլ մասերն ամրացված են պարսպապատերով: Մուտքը միայն ժայռը մագլցելով է հնարավոր: Ժամանակին ամրոցի ներսում եղել են բազմաթիվ կացարաններ, ժայռափոր գաղտնուղիներ, հրակնատներ` քար նետելու համար: Կենտրոնական մասում է 5, 54-3,42մ չափերով ջրամբարը, որը հիմնականում լցվում էր ձնհալքի ժամանակ և անձրևաջրով: Ամրոցի տարածքում մեծ աղբյուր չկա: Ամենամոտը՝ «Սխսաղանի ջուր»-ը, գտնվում է ժայռաբլուրից մոտ 1,5կմ հեռու: Երբ բարձրանում եինք ամրոցի արևմտյան կողմի ժայռերի տակով, մի քանի աղբյուրներ երևացին՝ գրեթե ցամաքած: Եթե այս տարվա շոգ ու ոչ տեղումնային եղանակին դեռ ջուր կա ժայռերի տակ, պետք է կարծել, որ մնացած եղանակներին դրանք հորդառատ կարող են լինել: Նույն աղբյուրների ջրերը նույնպես օգտագործած կլինեն ամրոցում պատսպարվածները՝ ցած իջնելով գաղտնի ուղիներով: Մոտ 1,5 հա տարածք զբաղեցնող ամրոցը ժամանակին ունեցել է բազում շինություններ, որոնց մի մասի հետքերը դեռ կան, որոշների տեղը փոսորակներ են: Ըստ հետազոտողների՝ 20-ից ավելի շինություն է եղել ամրոցում, որոնց թվում է իշխանի դղյակը: Բոլոր շինությունների պատերն ունեցել են 1 մետրից ավելի լայնություն: Ամրոցի հարավարևելյան կողմում է ձգվում մոտ 40մ երկարությամբ պարսպապատը՝ կառուցված տեղի քարերով ու կրաշաղախով: Տարբեր մասերում պարիսպների լայնությունը 1,2-ից հասնում է 3,25մ: Դրանք կառուցվել են ժայռերի վրա և բավականին լավ վիճակում են այժմ: Խաչենագետի այս հատվածում գտնվող բնակավայրերի, միջնադարյան վանական համալիրների (Գանձասար, Մեծիրանց վանք, Կոշիկ Անապատ, Հավապտուկ վանք, Սուրբ Հակոբա վանք և այլն) համար Կաչաղակաբերդը եղել է կարևոր ամրոց և թշնամիների ասպատակության ժամանակ պատսպարել նրանց: Ամրոցի բարձունքից հիանում եմ Հայոց երկրի այս հատվածով՝ համատարած անտառապատ լեռներ, Խաչենագետ, հայոց բնակավայրեր: Վերջերս հնագետ Գագիկ Սարգսյանը Կաչաղակաբերդի մոտակայքում եկեղեցու ավերակ է գտել: Տեղեկացրեց՝ եկեղեցում չկա ոչ արձանագրություն, ոչ պարզ զարդաքանդակ: Սա, ամենայն հավանականությամբ, 9-10-րդ դարերի կառույց է, գտնվում է ծովի մակերևույթից 1408մ բարձրության վրա, Քոլատակից 3,1 կմ հարավ-արևելք, Կաչաղակաբերդից ուղիղ գծով 1000մ հյուսիս-արևելք: Ճարտարապետական հորինվածքով միանավ բազիլիկ է` սրահի մեջ բացվող երկու խորաններով:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

«Ես՝ Հասան՝ որդի Վախթանգա, տէր Հաթերո և Հանդաբերդո, Խաչինաբերդո և Հաւախաղացին, կացի յավագութեան ամս Խ(40) շատ պատերազմավ և յաղթեցի թշնամեաց իմոց…» («Դիվան հայ վիմագրության. Պրակ 5, Երևան, 1982թ.») Հայոց երկրի Արցախ աշխարհի Խաչենի տարածքում՝ թավ անտառներով պատված բարձունքներից վեր է քարակերտ հրաշքը՝ Կաչաղակաբերդը՝ ձգող, հմայող: Պատարա-Քոլատակ գյուղերի մեջտեղում է 50-60 մետր բարձրություն ունեցող ուղղաձիգ ժայռեղեն

Read More


Սոֆյա Սարգսյան / «Բարձունք տանող արահետով». Հետաքրքրական և պահանջված

Լույս է տեսել Արիս Արսենիի «Բարձունք տանող արահետով» բանաստեղծությունների ընտրանին՝ Կիմ Գաբրիելյանի խմբագրությամբ: Այն հրատարակվել է հեղինակի ծննդյան 60-ամյակի կապակցությամբ: Գրքի էջերում հայրենասիրության, սիրո, մարդկայնության, խաղաղության հիմնահարցերն են արծարծվում, տեղ են գտել նաև հեղինակի երգիծական ու մանկական ստեղծագործությունները: Ընտրանիում ներառված գործերը վերցված են հեղինակի՝ տարբեր տարիներին գրած բանաստեղծական շարքերից, և ասելիքը ներկայացված է ժամանակագրորեն:

Գրքի հենց առաջին էջերում բացահայտվում է հեղինակի հիմնական ասելիքը, նկատվում են նրա մարդասիրական նկրտումները: «Լույսը բացվում է…» բանաստեղծության մեջ հեղինակն ազդարարում է.

–Լույսը բացվում է,

Վե՛ր կենամ գնամ:

Դեռ երկար ճամփա՛ ունեմ գնալու:

Ես կարո՛տ ունեմ,

Սե՛ր ունեմ անհուն,

Ես խոհե՛ր ունեմ աշխարհին տալու…

Լույսը բացվում է,

Գնամ ու սիրտս բացե՛մ աշխարհին,

Մարդկանց նվիրեմ իմ ապրումները,

Կարո՛տը, սե՛րը,

Նրանց նվիրեմ և՛ երազ, և՛ հույզ,

Հու՛յս տամ անհույսին,

Անօգին օգնե՛մ,

Ջու՛ր դառնամ ճամփիդ, հայրենի՛ իմ տուն,

Հո՜ղդ ոռոգեմ…

Այսպիսով, բացահայտվում է հեղինակի առաքելությունը՝ բացահայտելով նաև նրա Մարդ-կերպարը:

Նուրբ է բանաստեղծի հոգին, հույզերով ու ապրեցնող տրամադրությամբ լի: Այդ մասին է վկայում նրա «Կարոտներիս կանաչ հովտում» բանաստեղծությունը.

–Կարոտներիս կանաչ հովտում թափառում եմ մեն-մենակ,

Աշխարհի չափ բարությամբ լի, հուր բաղձանքով մի համակ:

Թափառում եմ, շրջում երկար՝ հովտի լայնքով, երկայնքով,

Ու դյութվում եմ ծաղիկների անուշաբույր հմայքով:

Կանաչ հովտում շրջում եմ ու… հույզերեն եմ ես երգում,

Իսկ քո սերը ծաղկանց տեսքով բուրվառում է իմ հոգում:

Ու երգում եմ քո աչքերը՝ ճաճանչներով արևի…

Երազներիս կանաչ հովտում որոնում եմ քեզ էլի:

Ու ընթանում է բանաստեղծի մարդասիրական և լուսավոր շարքը՝ ընկերոջը, հորը, պապիկին, տատիկին, հայրենի եզերքին, նահատակ մարտիկին, հողի աշխատավորին նվիրված: Որպես արցախցու կուռ բնավորության մարմնացում՝ բանաստեղծն ի լուր աշխարհի հայտարարում է.

– Լեռները չեն խոնարհվում,

Լեռները խոնարհվել չգիտեն:

«Մեկ-երկու տողով» խորագրի ներքո բանաստեղծն անկեղծանում է.

-Ինչքա՜ն դժվար է լավ երգը գրվում՝

Չգիտեի՞ ես:

…Բանաստեղծությունն իմ էությունն է,

Ես առանց դրա՝ չեմ կարող ապրել,

Սա է իմ միակ խոստովանությունը:

«Ես չեմ մոռացել» շարքում առկա են հուզախառն բանաստեղծություններ, որոնցից սեր է ծորում: Նուրբ ստեղծագործություն է «Վերհուշ»-ը:

–Դու հիշու՞մ ես, որ երկուսով

Իջանք ձորի աղբյուրը…

Ջու՛ր խմեցի քո կուլայից

Եվ զգացի քո բու՜յրը:

Ես խնդրեցի, սակայն դու ինձ

Չտվիր քո համբույրը:

… Դու՛ իմ սիրտը պղտորեցիր,

Իսկ քո կուլան՝ աղբյուրը:

Գեղեցիկ են բանաստեղծի տրիոլետները, իրատեսական, խորքային.

-Իրար համար տենչանք էինք,

Իրար համար՝ երազ,

Երկու աստղ մի երկնքում

Ու միշտ իրար… անհաս:

…Դու ատելով ատում ես ինձ,

Ես՝ սիրելով սիրում քեզ,

Եվ թախծում է քո կարոտից

Սիրտս՝ դառն ու վշտակեզ…

Եվ նման բովանդակությամբ, ընթանում է բանաստեղծությունների մի շարք՝ հուզական, հոգեխռով, տվայտալից, նաև՝ կենսասիրությամբ լի:

Ապա ելք է փնտրում սիրակարոտ բանաստեղծը՝ անպատասխան առաջին սիրո համապատկերին.

-Ի՞նչ անեմ,

Ծո՛վ է սիրտս, ի՞նչ անեմ,

Ծովածավալ մի սիրո

Սո՛վ է սիրտս, ի՞նչ անեմ…

«Ես ու դու» շարքը հագեցած է անեղծ հույզեր արտացոլող պատկերներով.

… Սե՛ր իմ, իմ հույսն ես ու իմ արևը,

Իմ տիեզերքն ես ու իմ… բարև՜ը:

Իսկ «Ես» բանաստեղծությունն իրականության արտացոլանքն է՝ ինչպես որ է.

-Ես քո շրթու՛նքն եմ,

Դու՝ իմ համբույրը,

Ես քո ակու՛նքն եմ,

Դու՝ իմ աղբյուրը:

Ես քո մաքրության

Վկա՜ն եմ միակ…

Այնուհետև…

-Ես քեզ տեսա՛,

Քեզ տեսա,՝

Դու ուրիշի հետ էիր:

Սիրտս արագ բաբախեց,

ՈՒ ես մի խենթ… գետ էի…

Կարծես թե ամեն ինչ ասված է:

Մինչդեռ «Դու» բանաստեղծության մեջ հեղինակն աղերս ունի խորունկ՝ հավատալով անեղծ զգացմունքների հաղթանակին.

Դու ինձ աչքերիդ կապույտու՛մ թաղիր,

Թաղի՛ր շուրթերիդ ադամանդ ծովում,

Քո երազները ինձ համա՛ր պահիր,

Քո երազները ինձ շա՜տ են թովում…

«Պահի վկայումներ» շարքը գեղեցիկ երկխոսություն է բնության հետ՝ պարզ, անպաճույճ, իրեղեն: Արդյունքում ստեղծվում են տեսանելի պատկերներ, որոնք բոլորի՛ն են հոգեհարազատ:

–Ամպը սարին թիկնել է,

Սարը՝ սար է, չի՛ ճկվել…

… Սարը ամպին սիրել է՝

Սիրով մաքուր ու անբիծ,

Ու երբ սերն է իր հայտնել՝

Ամպը սարին մերժել է:

Սարը վշտից ծերացել,

Ամպը թողել՝ չքվել է:

«Ճաքած լռություն» շարքի հենց առաջին բանաստեղծությունը՝ «Արցախի հավերժությունը», ուրույն էքսպրոմտ է՝ կյանքի հավերժության վերաբերյալ:

-Մեր տան պատի տակ, մեջքս ժեռ քարին՝

Նստել, նայում եմ ծնվող աշխարհին:

Մեր տան պատի տակ, մեջքս ժեռ քարին՝

Նստել, նայում եմ ապրող աշխարհին:

Մեր տան պատի տակ, մեջքս ժեռ քարին՝

Նստել, նայում եմ… անցնող աշխարհին:

Բանաստեղծություններ՝ հայրենասիրական թեմաներով, Շիրազին նվիրված շարք, Արցախյան պատերազմի նահատակներին նվիրված եղերերգեր, հայրական պատգամ որդուն, հիշողություններ՝ այն արյունոտ օրերից… յուրաքանչյուր տողում զգացվում է բանաստեղծի ուրույն դիմագիծը, որ միայն իրենն է, ինքնատիպ ու լույսով լի:

Հետաքրքիր սիրային շարք ունի բանաստեղծը՝ նվիրված իր շնորհալի և հմայիչ կնոջը` Ռուզանին.

-Ա՛յ աղջիկ, անու՛շ աղջիկ,

Իմ քնքուշ-մանու՛շ աղջիկ,

Գնում եմ, իմ սեր-սրտից

Դու պահիր մի հու՛շ, աղջի՛կ…

Ուրույն խոստովանություն ունի բանաստեղծը՝ իր ներշնչանքի նկատմամբ:

–Բանաստեղծություն գրելուց առաջ

Ով իմ կրակին ոչ թե ջուր,

Այլ ածուխ է լցնում՝

Նրա դռանն եմ,

Նրա գերին ու խոնարհ ծառան եմ:

Բանաստեղծություն գրելուց հետո

Մարած կրակ եմ:

…Իսկ թե ինչ-որ տեղ

Ինձ չեն ենթարկվում խոհերս հոգնած՝

Ես… բռնակալ եմ:

Մի խորին ցավով «1988, փետրվար 27-29» պոեմում հեղինակը հոգու մորմոքն է արտահայտում.

...Բոլոր դարերում հրդեհվել-վառվել

Ու ավերվել են քարե՜րը հայոց:

Բոլոր դարերում հրդեհվել-վառվել

Ու ավերվել են… դարե՜րը հայոց:

Բոլոր դարերում հայ շինականը

Զոհել է իրեն՝ գի՜րքը փրկելով,

Որ հարատևեն տառե՛րը հայոց…

«Գազելների պսակ» շարքը ներառում է տարաբնույթ բովանդակությամբ գազելներ: «Ծովածաղկի աչքեր» շարքն աչքի է ընկնում բանաստեղծությունների քնարականությամբ: Գեղեցիկ առաջաբան է «Նախերգը»:

–Այնպես լա՜վ ես ինձ ժպտում,

Ասես… կի՛նս դու լինես,

Ես կկորչե՛մ քո գրկում,

Թե գրկի՛նս դու լինես,

Համակ սեր ես ու հուզո՛ւմ,

Սիրո կարոտ, սիրո ցավ…

…Ու այնպե՜ս եմ ես ուզում՝

Միշտ մտքի՛նս դու լինես:

Այնուհետև, ընթանում են բանաստեղծական շարքերը. «Հայրենի կարգավ», «Մատս՝ ձգանին», «40-ից հետո», «Ծաղկած տխրություն», «Չափածո երգիծանք», «Փոքրիկների մոլորակում», «Շարքերից դուրս»՝ մեկը մեկից իմաստալից, գեղեցիկ, գեղարվեստորեն հագեցած և ընթերցողին հարկավոր:

Շնորհավորե՛նք Արիս Արսենիի ծննդյան 60-ամյակը՝ բարեմաղթելով առավել եռանդուն ստեղծագործական աշխատանք և քաջառողջություն:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Լույս է տեսել Արիս Արսենիի «Բարձունք տանող արահետով» բանաստեղծությունների ընտրանին՝ Կիմ Գաբրիելյանի խմբագրությամբ: Այն հրատարակվել է հեղինակի ծննդյան 60-ամյակի կապակցությամբ: Գրքի էջերում հայրենասիրության, սիրո, մարդկայնության, խաղաղության հիմնահարցերն են արծարծվում, տեղ են գտել նաև հեղինակի երգիծական ու մանկական ստեղծագործությունները: Ընտրանիում ներառված գործերը վերցված են հեղինակի՝ տարբեր տարիներին գրած բանաստեղծական շարքերից, և ասելիքը ներկայացված է ժամանակագրորեն: Գրքի

Read More


Արիս Արսենի / Մեր հին, հնամյա…

Մեր հի՜ն, հնամյա՜, մեր երկի՜ր հայոց,

Չես դառնա երբեք այլևս վայոց:

Չե՜ս անթեղվի էլ մոխիրների տակ,

Չե՜ս եղեռնվի էլ՝ կարմիր թե ճերմակ:

Էլ զոհ չե՜ս գնա նախճիրին վայրի,

Էլ կուլ չե՜ս գնա երախում գայլի:

Ոսոխն էլ հազի՛վ կգա քեզ վրա,-

Ջարդեցի՜նք մարտում մռութը նրա:

…Մեր հի՜ն, հնամյա՜, երկի՜ր մեր հայոց,

Էլ չե՜ս կորչի դու ոտքի տակ այլոց:

ՏԽՈՒՐ ՆՈՐ ՏԱՐԻ

Եղբորս՝ Անդրանիկին

Պատել է սիրտս մի հի՜ն դառնություն ու քե՛ն,

Եկել չոքել է բակում Նոր տարին արդեն:

Եկել՝ չոքել, ուր-որ է՝ դուռս կբախի,

Սամվել տղաս կբացի դուռն առանց վախի:

Եկել՝ չոքել է, սակայն եղբայրս չկա:

Բայց թվում է՝ ուր-որ է, հենց հիմա կգա:

Կգա ու ճիշտ վայրկյանին դուռս կբացի,

Եվ կարոտած տանս հետ կնստի հացի:

Կգա: Սակայն անցնում է վայրկյանը նշված,

Հին է դառնում նոր տարին, տխո՜ւր ու… անցա՛ծ:

Ու չի գալիս եղբայրս, դառնությո՜ւն է ծով:

Լուռ անցնո՜ւմ են օրերս՝ տխուր ու մոլոր:

Լուռ անցնո՜ւմ են օրերս… Սիրտս ցա՛վ է զուր,

Ուրախանալ չի՝ թողնում տխրությունս լուռ:

ՊԱՏԳԱՄ ՀԱՅՐԱԿԱՆ

Սամվել որդուս

Այրվում է այտս՝ քո տղայական համբույրից այս

տաք,

Ողջագուրման պահն անցած է, իսկ ես՝ տխուր

եմ, հպարտ:

Գիտե՛մ սոսկ պիտի չընկրկես, լինես աննահանջ,

արի՛,

Որ ընտրած ուղիդ միշտ կանաչ լինի, միշտ լինի

բարի:

Այսօր սանիկ ես դու վարժարանի, իսկ վաղը՝ զինվո՛ր,

Քո վաղվա օրը իմաստավորիր այստե՛ղ ու այսօ՛ր:

Երբեք մի՛ ցանկա հարթված-տրորված ուղիով քայլել,

Հույսդ դո՛ւ եղիր, դու սովորիր քո՝ ամրությամբ փայլել:

Թույլ չե՛ս եղել դու, գիտե՛մ ես, ոգին քո չի՛

թուլանա,

Բայց այնպես արա՝ քունը քեզ հաղթել չկարողանա՛:

Ամո՛ւր եղիր միշտ, ինչպես պողպատը, որ ինչքան

ծեծվում,

Այնքան ավելի կարծրանում է նա, ու այնքան թրծվում:

Իմաստություն և ուսում ձեռք բեր, ու՝ կկարողանա՛ս,

Դու պարտավո՛ր ես այս թոհուբոհում դիմանալ, տղա՛ս:

Իսկ թե թույլ եղար՝ վատ սովորույթ է գութ

աղերսելը,

Սիրիր քո գործն ու պատի՛վ համարիր զինվոր լինելը:

Մատս՝ ձգանին, կսպասեմ մինչև առնականանաս,

Հերթս կփոխեմ այնժամ, երբ որ դո՛ւ հերթափոխի գաս:

Հայրենյաց պաշտպան զինվորը դառնաս՝

ապավինենք քե՛զ,

Բայց ինչ էլ լինի՝ թշնամու առաջ երբեք չընկրկե՛ս:

Եվ հիշի՛ր քո քաջ հորեղբոր կամքը ու ոգին տոկուն,

Որ ոսոխի դեմ երբեք չծնկեց, ընկավ թեժ

մարտում:

Գումարի՛ր դու դա քո ոգուն, տղա՛ս, եղի՛ր

աննահանջ,

Հաղթության կանաչ ճանապարհներով քայլի՛ր

միշտ առաջ:

…Աղոթո՜ւմ եմ ես Աստծո ամեն օր քեզ համար,

տղա՜ս,

Որ այնպես ապրես՝ մահին էլ հաղթե՛լ դու

կարողանաս…

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Մեր հի՜ն, հնամյա՜, մեր երկի՜ր հայոց, Չես դառնա երբեք այլևս վայոց: Չե՜ս անթեղվի էլ մոխիրների տակ, Չե՜ս եղեռնվի էլ՝ կարմիր թե ճերմակ: Էլ զոհ չե՜ս գնա նախճիրին վայրի, Էլ կուլ չե՜ս գնա երախում գայլի: Ոսոխն էլ հազի՛վ կգա քեզ վրա,- Ջարդեցի՜նք մարտում մռութը նրա: …Մեր հի՜ն, հնամյա՜, երկի՜ր մեր հայոց, Էլ չե՜ս կորչի դու ոտքի

Read More


Ստեղծագործում են երիտասարդները…

<img class="wp-image-3736 alignleft" src="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Sergey-Safaryan-690x461.jpg" alt="" width="272" height="182" srcset="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Sergey-Safaryan-690x461.jpg 690w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Sergey-Safaryan-768x513.jpg 768w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Sergey-Safaryan-1024x684.jpg 1024w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Sergey-Safaryan.jpg 1438w" sizes="(max-width: 272px) 100vw, 272px" />

Սերգեյ ՍԱՖԱՐՅԱՆ

ՆԵՄՐՈՒԹ

* * *

Խարույկի վրա ձեռքեր են տաքացնում և ոչ հոգի,

Բաց թողեք հորիզոնները, արևը մեռնելու սովորություն ունի,

Լուսինը` անվերջ ծնվելու…

Տվեք երկինքը, ամպերից պահանջ ունեմ:

Կամենում եմ դառնալ պահի ազատության մարտիկը:

Ես Կիկերոնը չեմ, բայց կքանդակեմ

ամեն ինչ ամպերի վրա,

Միայն թե ամպերը կեղտոտված չլինեն …

Սիրում եմ երկնքի գույնը,

Այն խոսում է իմ հոգու հետ:

* * *

Չէ …

Սա ամենևին էլ

ճակատագրի թելադրանք չէր,

Ոչ ոք քեզ չի ստիպել պատերազմ

հայտարարել

զույգ-զույգ տասնյակ աչքերի:

Սերը, իհարկե, պատերազմներ շատ է

սիրում,

բայց քո պարագայում այն արդեն թատերաբեմի է վերածվում.

բոլորս մեկի համար սկզբունքը՝

սիրո հետ կապ չունի,

կանգ առ և նայիր ետ…

Վերջապես միշտ չէ, որ Ռուբիկոնն անցնելով

Կեսար ես հռչակվում:

Սերը խաղաքարտերի կանոններով է շարժվում,

այնտեղ հստակ կանոններ չկան

պարզապես լավ խաղացող է պետք,

ազնիվ խաղացող:

Սիրո աչքերն ավելի հզոր են քան մերը

մենք տեսնում ենք այն, ինչը տեսնում են բոլորը,

բայց նրանք

նրանք տեսնում ու զգում են ամեն ինչ,

նույնիսկ այն, ինչը դեռ պիտի լինի:

Հիմա հեռվից նայում եմ քեզ ու խղճում,

հազար սիրող ունես, բայց քեզ

փաթաթված սերը

մի տեսակ կնճռոտ ու ինքնամփոփ է:

Ընտրության համար տեսականիդ մեծ է,

ընտրելու կարողությունդ զրո…

Թեև սերը թվերի չեն վերածում:

Սերն իր տեսակով բազմազանություն չի սիրում

բազմազանությունը գրեթե կրկնողություն է,

իսկ կրկնված սերը հաճախ է հանդերձանքը փոխում:

Չէ…

Սա ամենևին էլ

ճակատագրի թելադրանք չէր.

ճակատագիր ասվածը վաղուց հոգնել է

քեզ ճանապարհ բացելուց…

Անգելինա  ԱՌՍՏԱՄՅԱՆ

***

Ամենուրեք պատերազմ է.

Մեկը հողի կռիվ է տալիս,

մյուսը՝ փողի,

թագավորական ջարդված աթոռի:

Անվերջ պատերազմ,

պայթյուն,

արյան հեղեղ…

Աշխարհ, թույլ տուր ապրենք.

ստվերում անմեղ

երեխա է լալիս:

***

Կզարմացնե՞մ քեզ,

եթե խոստովանեմ,

որ սիրում եմ աշունը:

Ես այնպիսի

անհամբերությամբ եմ

սպասում աշնանը,

որ կարող եմ զոհաբերել

մնացած բոլոր եղանակները:

Ու ամեն աշնան ես ծաղկում եմ յուրովի:

***

Նայում եմ հորիզոնին,

ու բառերը չեն հերիքում…

քամուց քշված եմ,

երկնքից՝ հեռու:

Տե՛ս հոգիս ցավում է:

Այնտեղը, որ դու կտրեցիր

սպին սիրեց անմնացորդ:

***

Վայրկյանները գլորվում են:

Ու գողանում մեզնից կյանք

կոչվածը,

որի ետևից արագ վազում

ենք մենք:

Ամեն վայրկյանը ծնունդ ու

մահ,

հանդիպում ու բաժանում,

ամեն վայրկյանը մի

գաղտնիք,

ժպիտ ու լաց:

Վայրկյանը՝ կյանք:

Նանար ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Մեր քաջ Մոնթեն

Մոնթեն մեր քաջարի

Ահեղ դաս տվեց դաժան թշնամուն,

Մեր նենգ թշնամուն, որ որոշել էր

Արցախը դարձնել ազերական բույն:

Նա եկավ ասաց` մահ չկա հային

Սպանել չի լինի մեր ազգի ոգին,

Կռվեց մինչև մահ, հաղթեց թշնամուն,

Պատմության համար թողեց մեծ անուն:

Վկա է Աստված, ազգիս մահ չկա,

Այս կռվից էլ նա պատվով դուրս կգա,

Պատմության էջը չենք գոցի երբեք,

Նոր հաղթանակով մատյան կծաղկենք:

***

Ուզում եմ գրկել քեզ,

բայց համեստորեն հետ եմ քաշվում,

որ չնեղացնեմ ինձ,

որ հետո չքննարկվեմ ու չնմանվեմ այն տակառին, որ ի ծնե արբած է,

բայց այնքա՜ն երջանիկ…

Ուզում եմ լինել համակարգիչդ, որ մխրճվես ներսս ու չնկատես էլ,

թե ինչ ներկով է շպարված ժպիտս:

Կոստյումդ, որ մանրակրկիտ հարթուկված է,

ուզում է ճմրթվել ու դեն նետվել,

Իսկ դու պատյանի մեջ շարունակում ես ձևանալ…

ու ինձ հաճելի է…

Ես սուրճ չեմ սիրում,

բայց իմ խմած սուրճերի մեջ դա ամենալավն էր…

Ես ծիծաղում եմ,

Դու նույնպես…

Օդը պարում է զարկելով մեկ իմ քթին,

մեկ քո,

Խեղդվում ենք…,

պատուհանն ես բացում, որ օդը սիրտ մտնի,

իսկ մենք անօդ էլ կարող ենք շնչել,

Ոչ, քեզ չեմ կարոտում…,

Կարոտը դանդաղ մահ է,

Իսկ ես վաղուց եմ մահացած:

Վովա ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆ

ՍՏՎԵՐՎԱԾ ՍԼԱՔ

Լույսը գամվում է

Ստվերված հույսիս

Եվ ժամացույցի սլաք է դառնում,

Աչքերիս առաջ դառնությամբ մի սին,

Անշարժանում է կյանքը, վերանում:

Բայց քամին նորից փորձում է լռել,

Այնքան լռել, որ հույսս ձայն հանի,

Դժգոհեմ պիտի, պետք է

ապստամբել

անտուն ու լռված այս կենսաժամին:

Ամեն ծառի պես՝ ամայի, հատված,

Լվանում եմ դառն արցունքներս ու

Նայում հեռավոր բարդուն, ուր բեկված

Լույսը թրջվում է անուրջներիս մեջ:

ԽՃԱՆԿԱՐ

Աչքերիս թախիծը

Հոգուդ խառնվել ու երգերիդ մեջ

Լռած ժպտում է:

Ամեն մի խոսքդ բուրում է կարծես,

Բայց երազների կանչով գունեղեն

Զարդարվում ես դու իմ աչքերի մեջ:

Կարծես խոսքերս շատերի համար

Պարզ ու հստակ են

Եվ սովորական,

Բայց մտածածս, թղթին գրածս

Շատ են իրական:

Գուցե մտածես, որ աչքերիդ մեջ

Ցոլող ժպիտը

Մի օր կթաքցնես,

Ճամփադ թեքվել է,

Բեկվել կամ լռել իմ ճանապարհին.

Դժվար է գրել հիմա քո մասին:

Դժվար է գրել արդեն սպիացած խոսքերի մասին:

Դժվար է խոսել մեր ջինջ երկնքում

Երկու թռչունի

Երազի մասին:

Գիտես, որ մի օր

Ծառերը բոլոր

Իրենց օրհնանքը

Կտան աշխարհին,

Ու բարին կասեն, բարին կավետեն:

Մերկացած բարդին լուռ արտասվում է

Երանի տալով մյուս ծառերին:

Եվ այդ բարդին է,

Որ շուք է գցել

իմ ճանապարհին,

Որ ես աղաչեմ

Անողոք մարդկանց

Ծառը չհատել…

Ցորենի հասկով օրերս կանգուն,

Հայեցի շունչ են տալիս իմ հոգուն:

Աղավնիներ են ամբո՜ղջ աշխարհում,

Այնքան երազած, այնքան գեղեցիկ…

Բորիկ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

***

Տարիքը, որ իր մեջ առել ու պահել, սքողել է ծածուկ

Անթիվ-անհամար հոգսեր ու ցավեր, վիշտ ու կարոտներ,

Սպանել իրենում վախ ու թուլություն,

Սուտ ու ծուլություն, բազում չարիքներ,

Իր մեջ ապրեցրել հույս, հավատ ու սեր,

Ուժ, համբերություն, խիղճ ու բարություն, ծնել բարիքներ,

Վանդակել իր մեջ սրտմաշուկ հուշեր,

Մոխրացրել դաժան, տանջալից օրեր,

Հաճախ և խոցվել,

Ժամանակի մեջ թեկուզ և բովվել,

Բայց մնացել է միշտ անխախտ, աներեր,

Բախվել իր ճամփին անանց պատնեշի, երաշտ ու հողմի,

Ձյան, փոթորիկի ու արհավիրքի,

Երբեմն, ի՜նչ խոսք, նա նույնպես ունի հանգստի կարիք…

Մայրս`դարձած հալվող մի մոմ

Կեսգիշեր էր. աչքերս բացի

Ու մորս տեսա մութ խավարի մեջ:

Գունատված դեմքով կանգնել էր կողքիս

Ու մի այրվող մոմ բռնել ձեռքում մեջ:

Մերթ նայում էր ինձ`արցունքն աչքերին,

Մերթ աչքերն գոցում, սլանում հեռուն.

Արցունքն էր հոսում նրբին այտերին,

Ու մոմը՝ կաթում մաշված ձեռքերին:

Լալիս էր անձայն, որ հոգնած որդին

Իր հեծկլտոցից չզարթնի հանկարծ,

Լալիս էր`դողը պապակ շուրթերին,

Ու հալվող մոմը ձեռքերում սեղմած:

Արցունքը իջնում, խառնվում էր մոմին.

Հոսում էր մոմից ոսկեծիր արցունք.

Կարծես մայրս էր մի կենդանի մոմ,

Հալվում, գնում էր:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

  Սերգեյ ՍԱՖԱՐՅԱՆ ՆԵՄՐՈՒԹ   * * * Խարույկի վրա ձեռքեր են տաքացնում և ոչ հոգի, Բաց թողեք հորիզոնները, արևը մեռնելու սովորություն ունի, Լուսինը` անվերջ ծնվելու… Տվեք երկինքը, ամպերից պահանջ ունեմ: Կամենում եմ դառնալ պահի ազատության մարտիկը: Ես Կիկերոնը չեմ, բայց կքանդակեմ ամեն ինչ ամպերի վրա, Միայն թե ամպերը կեղտոտված չլինեն … Սիրում եմ երկնքի

Read More


Դավիթ Միքայելյան / Հեռախոսազրույց՝ ամանորի գիշերը

Հարյուր տարի երևի բջջային հեռախոս չունենայինք, եթե իր նոր պլաններով հանդես չգար «նախահարձակ» կինս…

– Ես քո փոխարեն ամաչում եմ,- ճչում էր նա: – Դու ի՞նչ տղամարդ ես, որ մինչև հիմա բջջային հեռախոս չունես: Մի նայիր չորս կողմդ, համարյա բոլոր ընկերներդ ու հարևաններդ էլ ունեն: – Եվ նա հերթով մեկ-մեկ թվարկում էր այդ չարաբաստիկ գլխացավանքն ունեցողների անունները: – Ղասաբ Համոն ունի, թոփալ Սեդրակն ունի, Մաշինկան ունի, չոփուռ Բագրատն ունի, Կարապետը, Վարդանուշը, Սանթուրը, Հայկուշը, Դեզդեմոնան…

Այս բոլորը դատարկ բաներ են ինձ համար: Չէ՞ որ մենք արդեն 20 տարվա ամուսիններ ենք, ու հետո՝ նրա հորդորանքի խոսքերին այնքան էլ ուշադրություն չէի դարձնում…

Դե, հավանաբար, կհարցնեք՝ բայց ինպե՞ս պատահեց, որ բջջային հեռախոս գնեցիր: Անհոգ եղեք, ամեն ինչի մասին տեղյակ կպահեմ: Դուք մի փոքր համբերությամբ զինվեք, ու ես մեկի՜կ-մեկիկ կպատմեմ գլուխս եկածը…

Կինս ամենևին ինձ հանգիստ չէր թողնում: Թե՛ լույսը բացվելուն պես էր խոսում բջջային հեռախոս գնելու մասին, թե՛ կեսօրին, և թե… գիշերվա ժամերին:

– Հասկանո՞ւմ ես, առանց բջջայինի իմ կյանքը չեմ պատկերացնում: Մի՞թե դու կնոջդ չես սիրում, որ գիշեր-ցերեկ միայն ու միայն քո երջանիկ կյանքի համար է երազում: Դե, ասա, սիրելիս, մինչև ե՞րբ պիտի հարևանի տուն մտնեմ՝ վիզս ծուռ…: Բա, դա ինձ նման կնոջը սազակա՞ն է: Խնդրում եմ, ասա, մենք ե՞րբ ենք սեփական բջջային ունենալու: Սեփակա՜ն…

…Ու մի օր էլ, երբ աշխատանքից վերադարձա տուն, մեծ եղավ իմ զարմանքը: Կինս ականջին էր դրել թոռան համար գնած խաղալիք-բջջայինն ու ինքն իրեն մտմտում էր…

– Այդ ո՞ւմ հետ ես խոսում, Սիրուշ,- կատակով նկատեցի ես:

– Քեզ հետ, քեզ հետ եմ խոսում,- ծաղրական տոնով պայթեց նա ու սկսեց հիրսոտ արտասվել: – Դու պարզապես ինձ արհամարհում ես, դու ստախոս ես, դու ինձ չես սիրում, դու…

Մեկ շաբաթ չանցած, ծննդյան տարեդարձի կապակցությամբ, բջջային հեռախոս գնեցի ու նվիրեցի կնոջս: Նա տարերքի մեջ էր, հերթով զանգեց իր բոլոր ընկերուհիներին և ծանոթներին ու ասաց, որ ինքը արդեն բջջային ունի և օրվա ցանկացած ժամին կարող են զանգել…

Նա չմոռացավ, իհարկե, ուրախացնել նաև զոքանչիս, այսինքն՝ իր մորը:

– Բարև, մամաշա, Սիրուշն է խոսում: Ա՛յո՜, ա՛յո՜, կարող ես շնորհավորել, վերջապես ես էլ բջջային ունեցա: Էնպես որ, սիրտս ուզած ժամին կարող եմ ցանկացած տեղ զանգել: Դե, իհարկե, մամ ջան…համոզված եղիր… Հարսդ եթե քեֆիդ մի փոքր դիպչի՝ անմիջապես զանգիր ինձ ու էլ գործ չունես՝ կգամ և մազերը մեկ-մեկ կքանդեմ…

Ճիշտն ասած, այդ օրը բավականին բարձր էր և իմ տրամադրությունը: Ուրախ էի ոչ թե բջջային հեռախոս ունենալու, այլ այն բանի համար, որ մեր ամուսնության ամբողջ 20 տարվա ընթացքում կինս առաջին անգամ շուկա գնաց, ճաշ պատրաստեց և ամենագլխավորը՝ ինձ ազատեց պարկետը փայլեցնելու, ամանեղենը լվանալու պարտականությունից…

Բայց ահա թե ինչ եղավ, երբ նա ինձ ուղղակի հրամայեց ոչնչացնել կամ «այդ սատանան» դուրս տանել տնից…:

Ամանորի գիշերը երկար հնչող զանգերը ստիպեցին ինձ վերցնել բջջայինը:

– Այո, այո, լսում եմ…

– Ոնց որ Երևանից են խոսում, Սիրուշ,- բարձրաձայն այնպես գոռացի ես, որ կինս քնաթաթախ անկողնուց վեր թռավ և անմիջապես ձեռքն առավ բջջային հեռախոսը:

– Տո՛ւր, տուր, տեսնեմ ո՞վ է…

– Ալո, դա Մանուկյանի հեռախոսահամարը չէ՞,- լսափողի մեջ ինչ-որ խռպոտ ձայն լսվեց:

– Հա՜, հա՜,- ծոր տվեց կինս,- խոսիր, ես եմ՝ Սիրուշը, լսում եմ…

– Բարի իրիկուն, Սաշան է խոսում, է՜, Սաշան: Ո՞նց եք, ազիզ, Ձեր Ամանորը շնորհավոր…

– Վա՜, մեր Շաշան է՜, քրոջս ամուսինը,- ուրախ բացականչեց Սիրուշն ու հայացքով իմ կողմը շրջվելով՝ ցածրաձայն սաստեց ինձ,- անամոթ, բաջանաղիդ էլ չես ճանաչո՞ւմ…

– Սաշա ջան, ոչինչ, լավ ենք, դուք ո՞նց եք յոլա գնում: Մեր կողմից ես էլ եմ բոլորիդ Նոր տարին ու Սուրբ Ծնունդը շնորհավորում: Էն ճղուպուրը, որ խաշի մատերյալի հետ ուղարկել ենք, ստացա՞ք: Վերջապես կարողացա՞ր Հարութի գործերը դասավորել: Ե՞րբ եք Լոս Անջելես թռնում…

– Չէ, ազիզ, դեռ էդպիսի մտադրություն չունենք: Հա, մոռացա աչքալուսանք տամ: Կարող ես շնորհավորել, Ամանորի նախօրյակին քույրդ մի զույգ տղա է բերել, տղա…

– Չհասկացա, էդ տնաշենը տարվա մեջ քանի՞ երեխա է ծնում…

Կինս հարցական ինձ նայեց ու մի պահ դեմքը խոժոռեց:

– Ալո, ալո, ինչո՞ւ լռեցիր, Սիրուշ ջան, ուզում եմ արտասահմանյան նոր ավտո առնել: Էն փողերն ի՞նչ դառան… Բա լավ, ե՞րբ եք ուղարկում…

Սիրուշի սիրտը դող ընկավ:

– Վա՜հ,- չհասկացա, ո՞ր փողերի մասին է խոսքը:

– Այ տնաշեն, ի՞նչ ես գլուխդ կորցրել, էն քսան հազար դոլարն, էլի՜, որ խանութ բացելու համար բաջանաղս ինձնից վերցրել էր…

Սիրուշի դեմքին գույն չէր մնացել…Նա, որ մինչ այդ ուշադիր լսում էր իր զրուցակցին, հանկարծ մթնեց և դառնալով ինձ հազիվ շշնջաց.

– Լսիր, կարծես թե մեր Սաշայի ձայնը չլինի, հը՞…

– Եսիմ,- մեղավորի պես ուսերս վեր քաշեցի ես:

– Ալո,- բջջայինը նորից ականջին դրեց Սիրուշը,- դու հո սխալ չե՞ս զանգել… Ախր մեր Շաշայի ձայնը ուրիշ է, ու հետո… Ես դոլարի երես տեսած չկամ, ի՞նչ ես շանտաժ անում: Ասա, տեսնեմ, դու ո՞ւմ ես զանգել…

– Մանուկյանին, Գերասիմ Ռուբենիչին…

– Չոռ ու ցավ, քեզ էլ, քո Ռուբենիչին էլ,- ճչաց կինս ու ձեռքը տարավ դեպի սիրտը,- վայ, անտերը տեղից ելավ, մեռնի արևդ, հա՜…

Ամբողջ գիշեր քնել չկարողացանք: Կինս երազի մեջ շարունակ հեռախոսային զրույցներ էր վարում Սաշայի հետ: Նա մեկ գոռում էր, մեկ՝ ճչում, մեկ՝ արտասվում:

– Սիրուշ, քեզ ի՞նչ է պատահել: Արթնացիր, սթափվիր, սիրելիս…

Կինս, իրոք, ձեռքից ընկնում էր…

<img class=" wp-image-3745 alignleft" style="font-family: 'Open Sans', Arial, sans-serif;" src="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Puxi-nkar-1-575x470.jpg" alt="" width="362" height="296" srcset="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Puxi-nkar-1-575x470.jpg 575w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Puxi-nkar-1-768x628.jpg 768w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Puxi-nkar-1-1024x837.jpg 1024w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/Puxi-nkar-1-168x137.jpg 168w" sizes="(max-width: 362px) 100vw, 362px" />– Ա՜խ,- երկու ձեռքով գլխին զարկելով՝ փղձկաց նա: -Դարձյալ այդ անիծված Շաշան, պարտքով տված դոլարները… Ո՛չ, ո՛չ, այսպես ապրել չեմ ուզում: Ինձ բջջային պետք չէ: Կամ հենց հիմա ոչնչացրու այդ անիծվածը, կամ էլ կտանես էնտեղ, որտեղից բերել ես: Լսո՞ւմ ես, լույսը ծագելուն պես տանում ու աչքիցս կորցնում ես այդ սատանան, եթե չես ուզում կինդ հանկարծամահ լինի…

Սարսափից սառը քրտինքը պատել էր ինձ: Ամբողջ գիշեր ստիպված էի արթուն մնալ ու հերթապահել:

– Ծուղուրուղո՜ւ…

Հարևանիս աքաղաղն ազդարարեց լուսաբացը, իմ և Սիրուշի այնքան բաղձալի լուսաբացը…

2. ԿԾԱՆ ՇՈՒՆԸ` ԱՌՆԵՏԻ ՏԱՐՈՒՄ

Չնայած հրաժեշտ ենք տալիս վարդագույն խոզի տարուն, սակայն նա դժկամությամբ է զիջում իր դիրքերը: Զարմանալիորեն կծան շունն էլ իր հալին չէ: Օրինակ, ո՞ւմ մտքով կանցներ, թե նոր տարվա առաջին օրը մայրաքաղաքի կենտրոնական փողոցներից մեկը միամիտ հատելու ժամանակ, երբ փորձում էի շրջանցել մայթին հայտնված չորքոտանուն, հանկարծ կարող էի շան բաժին դառնալ և անգամ չարժանանալ «հպարտ» կեցվածքով» շնատիրոջ գութին: Կարծես ոչինչ չէր էլ եղել ու ձեռքի շղթան թուլացնելով, նա շարունակում էր հանգիստ վայելել իր հավատարիմ բարեկամի հերթական «չարաճճիությունը»:

Ու երբ շրջապատում գտնվող մարդիկ նրան նախատում էին անտարբերության համար, թե ինչ իրավունքով է առանց շղթայի կենդանուն հասարակական վայր դուրս բերել, նա հանգիստ պատասխանեց. «Շունը կկծի, էլի»… Տարեց կանանցից մեկը, որ ականատեսն էր պատահարի, չհամբերեց. «Բա քո փեշակը ո՞րն է, անամոթ, որպեսզի շներին մարդկանց վրա քսի տա՞ս…»:

Ինչևիցե, արյունոտված, պատառոտված մի կերպ ինձ գցեցի պատահական տաքսու մեջ ու հայտնվեցի համեմատաբար առավել մոտիկ բուժհիմնարկներից մեկում` ակնկալելով, որ այնտեղ առաջին բուժօգնությունը ցույց կտրվի: Ավա՜ղ, պահանջվող դեղորայքը չունենալու պատճառով, ստիպված էի «շտապ օգնություն» դիմել: Ցավոք, այնտեղ նույն պատասխանը ստացա: Որոշեցի հուսահատ տուն գնալ, ու մեկ էլ տաքսու վարորդը հորդորեց նման բան չանել, քանի որ «շան կծածը անկանխատեսելի հետևանքներով է հղի»: Ու նա մեքենան քշեց հանրապետական հիվանդանոց: Փառք աստծո, չնայած այստեղ էլ անհրաժեշտ դեղորայքը բացակայում էր, այնուամենայնիվ, չզլացան լվանալ վերքերը և վիրակապ դնել:

Հաջորդ օրը վերջապես շտապօգնության կայանից տեղեկացրին, որ «փայտացման դեմ» նյութը արդեն ստացել են, պիտի սրսկվեմ… Չնայած իմ «կամակորությանը», տնեցիները մի կերպ ինձ համոզեցին համաձայնել: Եվ ես հերթական «պրոֆիլակտիկան» ընդունեցի…

Պատահարի չորրորդ օրը հազիվ էի ձերբազատվել հոգեկան ցնցումներից, երբ հեռախոսային զանգեր հնչեցին հանրապետական հակահամաճարակային կայանից ու քիչ հետո նաև` ոստիկանությունից: Առաջին հեռախոսազանգողը մեկ շաբաթ շարունակ ինձ զգուշացնում էր, թե կատաղության դեմ անպայման սրսկումներ պիտի ստանան, որովհետև «կատաղությունից» հասարակությանը և, մասնավորապես, իմ կյանքին «վտանգ կարող է սպառնալ անկանխատեսելի հետևանքներով»: Իսկ ոստիկանության տեսուչը համառորեն շնատիրոջ հասցեն էր պահանջում ինձնից…

Ինչ խոսք, վախից «Կատաղության դեմ» սրսկումներն էլ ընդունեցի: Սակայն «բացատրություն» վերցնելուց հետո ոստիկանության թաղամասային տեսուչը թեկուզ մխիթարելու համար, տուժածիս այևս ոչ այցելեց, և ոչ էլ զանգեց: Չնայած խոստացել էր պատասխանատվության ենթարկել կարգազանցին (այդպես էլ չիմացա` նա ում ի նկատի ուներ` շա՞նը, թե՞ տիրոջը):<img class="wp-image-3749 alignleft" src="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/5-690x433.jpg" alt="" width="397" height="249" srcset="http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/5-690x433.jpg 690w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/5-768x482.jpg 768w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/5-1024x643.jpg 1024w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/5-343x215.jpg 343w, http://artsakhwriters.com/wp-content/uploads/2020/01/5-326x205.jpg 326w" sizes="(max-width: 397px) 100vw, 397px" /> Դե, նրան էլ հասկանալ կարելի է: Նոր տարի է, չէ՞, հազարումի հոգսերով ծանրաբեռնված… Եթե հաջողվի շանը սաստել, որպեսզի այևս ուրիշների վրա չհարձակվի ու չկծի, դա էլ մեծ գործ է…

Նկարները՝ Վադիմ ԲԱԲԱՅԱՆԻ

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

      Հարյուր տարի երևի բջջային հեռախոս չունենայինք, եթե իր նոր պլաններով հանդես չգար «նախահարձակ» կինս… – Ես քո փոխարեն ամաչում եմ,- ճչում էր նա: – Դու ի՞նչ տղամարդ ես, որ մինչև հիմա բջջային հեռախոս չունես: Մի նայիր չորս կողմդ, համարյա բոլոր ընկերներդ ու հարևաններդ էլ ունեն: – Եվ նա հերթով մեկ-մեկ թվարկում էր

Read More


Թովիկ Հայրապետյան / Թոռներիս

Ինը տղա

Թոռան պապ եմ,

Գարնան շունչ եմ,

Ամռան տապ եմ,

Աշնան բարիք,

Ձմռան չարիք`

Ձնաբուք եմ….

Յոթ թոռներս

Արցախում են`

Ղարաբաղցի,

Եվ ինձ համար

Կյանքը ախ չի,

Տագնապ-վախ չի…

Խինդ-բերկրանքս

Վարարում են,

Միտքս,ձեռքս

Արարում են…

Շուրջս պարեր,

Երգեր, հանաք…

Զույգ թոռներիս

Ուղարկել եմ բանակ,

Եվ դեռ ես միշտ

Զորանում եմ,

Ջահելանում,

Երբ յոթ թոռս

Ճարտարում են,

Նրանք ինձ հետ

Լավ պարում են,

Միշտ ինձ հետ են,

Ոչ թե առու,

Վարար գետ են,

Նրանք են իմ

Կյանքի մուսան,

Նրանցով եմ

Երգիչ-գուսան,

Բայց կուզեի,

Որ գումարվի

Թոռնիկներիս

Հասմիկ, Սուսան…

Շեն օջախով

Նստենք հացի

Երկու թոռս`

Գոռս, Վանս,

Դառնան տուն`

Հայաստանս,

Ու լայն սեղան

Բացենք մենք

Օջախ-տանս…

ԿՐՏՍԵՐ ԹՈՌՆԻԿԻՍ` ՎԱՆԻՆ

Իմ փոքրիկ Վան,

Խանդաղատանք

Մեր օջախ տան:

Գերում են ինձ

Ճռվողյունդ,

Խաղ-վազքերդ,

Երգ-ասքերդ,

Անթերի ես

Խաղում դերդ…

Երբ ջերմորեն

Ինձ գրկում ես,

Ծերությունից

Ինձ փրկում ես,

Քեզ հետ մի պահ

Մանկանում եմ,

«Պահանջներդ»

Հասկանում եմ,

Հաճույք, բերկրանք

Քեզնից ստանում,

Հոգով-սրտով

Հարստանում,

Միայն ափսոս,

Որ չես ապրում

Դու մշտապես

Հայաստանում,

Եվ ամեն պահ

Դուռս բախում,

Որ մոռանամ

Ես ավագի

Իմ տարիքը,

Դառնաս կյանքիս

Ծով բարիքը,

Երջանկության

Իմ ալիքը,

Եվ կատարյալ

Դառնա երգս,

Բռնես ձեռքս,

Բուժես վերքս…

Մեկտեղ ելնենք

Մեր Բերդասարը,

Կարմիր քարը…

Միշտ տեսնեմ քո

Խաղը,պարը,

Դեմք-ժպիտը,

Ախր,բալիկ,

Դու թովել ես

Իմ ողջ սիրտը…

«Եղիցի լույս»

Թիվ 05 (194) 2019

Ինը տղա Թոռան պապ եմ, Գարնան շունչ եմ, Ամռան տապ եմ, Աշնան բարիք, Ձմռան չարիք` Ձնաբուք եմ…. Յոթ թոռներս Արցախում են` Ղարաբաղցի, Եվ ինձ համար Կյանքը ախ չի, Տագնապ-վախ չի… Խինդ-բերկրանքս Վարարում են, Միտքս,ձեռքս Արարում են… Շուրջս պարեր, Երգեր, հանաք… Զույգ թոռներիս Ուղարկել եմ բանակ, Եվ դեռ ես միշտ Զորանում եմ, Ջահելանում, Երբ յոթ թոռս

Read More


Պարգևատրվել են ՆԱՐԵԿԱՑԻ մեդալով

Արցախի գրողների միության եւ Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» պետական հավատարմագրված համալսարանի համագործակցությունը տալիս է իր արդյունքները, որոնցից մեկն էլ ՆԱՐԵԿԱՑԻ մեդալի ստեղծումն է՝ մեծ գրողի դիմաքանդակով ու Արցախի դրոշով: Համապատասխան հանձնաժողովի կողմից այն շնորհվում է մեր գրականության ու գիտության, մշակույթի,հոգեւոր կյանքում նշանակալի ավանդ ներդրած արվեստի, գիտության, մշակույթի ու հոգեւոր ոլորտի անվանի գործիչներին:

Եվ այսպես՝ Գրողների միջազգային օրվա կապակցությամբ, ՆԱՐԵԿԱՑԻ մեդալով պարգեւատրվել են գրողներ Մաքսիմ Հովհաննիսյանը, Սոկրատ Խանյանը, Յակոբ Այնթապլեանը, Արտաշես Ղահրիյանը, Նվարդ Ավագյանը, Վլադիմիր Զախարովը, Արկադի Թովմասյանը եւ Ստեփանակերտի ԳՆՀ դասախոս, նարեկագետ Վահրամ Լալայանը: Բանաստեղծներ Հովհաննես Գրիգորյանին եւ Հրաչյա Բեգլարյանին մեդալը շնորհվել է հետմահու:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01 (195) 2020

Արցախի գրողների միության եւ Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» պետական հավատարմագրված համալսարանի համագործակցությունը տալիս է իր արդյունքները, որոնցից մեկն էլ ՆԱՐԵԿԱՑԻ մեդալի ստեղծումն է՝ մեծ գրողի դիմաքանդակով ու Արցախի դրոշով: Համապատասխան հանձնաժողովի կողմից այն շնորհվում է մեր գրականության ու գիտության, մշակույթի,հոգեւոր կյանքում նշանակալի ավանդ ներդրած արվեստի, գիտության, մշակույթի ու հոգեւոր ոլորտի անվանի գործիչներին: Եվ այսպես՝ Գրողների միջազգային

Read More


Արցախի գրողների միության նախագահ, Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի ռեկտոր Վարդան Հակոբյանի շնորհավորական ուղերձն՝ Արայիկ Հարությունյանին,  նրա՝ ԱՀ նախագահ ընտրվելու կապակցությամբ

Մեծարգո՝ Արայիկ Վլադիմիրի

Ընդունեցեք, խնդրեմ, Արցախի գրողների միության, Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմի, ուսանողության, ստեղծագործական մեր մտավորականության եւ անձամբ իմ ջերմագին շնորհավորանքները՝ Արցախի Հանրապետության նախագահ ընտրվելու առթիվ:

Արցախի ժողովուրդը, ով մեծ վստահությամբ կատարել է իր ընտրությունը, գերդժվարին արդի ժամանակներում Ձեր անվան հետ է կապել ապագա ծաղկումն ու բարգավաճումը մեր չքնաղ ու անկրկնելի, հազար ու մի արհավիրքներ հաղթահարած, անհաղթ ու հպարտ Արցախ աշխարհի: Դրանում, անշուշտ, հզոր կամքն ու ցանկությունն են արտահայտված մեր հող ու ջրի, բոլորիս: Չէ որ ժողովուրդը Ձեզ խորապես ճանաչում է ոչ միայն երկար տարիների ամենապատասխանատու եւ նվիրական աշխատանքներից, մեր սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական ու հասարակական կյանքի ձեռքբերումներից, որոնց Արցախը հասել է տարիների ընթացքում, այլ նաեւ ազատության եւ անկախության համար տարվող մեր ազգային պայքարից: Այսինքն՝ Ձեր ճանապարհը միաձուլված է հանրության, ամբողջ հայ ժողովրդի հերոսական ընթացքին:

Կրկին անգամ շնորհավորելով Ձեզ, պարոն Հարությունյան, մաղթում ենք անհուն եռանդ, քաջառողջություն, մեծամեծ ու նոր սխրանքներ մեր ժողովրդի նվիրական երազանքների իրականացման, հինավուրց հայկական Արցախի պետականության առավել ամրապնդման, տերությունների կողմից նրա ճանաչման, խաղաղության եւ բարեկեցիկ կյանքի ապահովման գործում՝ ի փառս մեր ժողովրդի միասնական ու միաբան ապագայի:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01(195) 2020

Մեծարգո՝ Արայիկ Վլադիմիրի Ընդունեցեք, խնդրեմ, Արցախի գրողների միության, Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմի, ուսանողության, ստեղծագործական մեր մտավորականության եւ անձամբ իմ ջերմագին շնորհավորանքները՝ Արցախի Հանրապետության նախագահ ընտրվելու առթիվ: Արցախի ժողովուրդը, ով մեծ վստահությամբ կատարել է իր ընտրությունը, գերդժվարին արդի ժամանակներում Ձեր անվան հետ է կապել ապագա ծաղկումն ու բարգավաճումը մեր չքնաղ ու անկրկնելի, հազար ու

Read More


Ալեքսանդր Մանասյան /«Սիրո  աղետ» շարքից

ՄԵՆՔ ԱՅԼԵՎՍ ԱՆԿԱՐՈՂ ԵՆՔ ԱՌԱՋՎԱՆԸ ԼԻՆԵԼ…

Ես բռնացա կամքիս

Եվ ներեցի քեզ,

Եվ դու կարծես նորից նույնը դարձար,

Բայց դառնացավ ընդմիշտ ժպիտն իմ դեմքի վրա,

Եվ հավատն իմ, ավաղ, դարձավ կասկածամիտ…

Իզուր ինձ մի համոզիր,

Դու այլևս անկարող ես առաջվանը լինել…

Սիրո շրջված կառքից

Հազիվ փրկվել էի ես,

Ու մտածում էի` աղետն արդեն անցավ,

Սակայն սառը մի ստվեր իջավ երգիիս վրա,

Եվ նա դարձավ անհոգ ու անհաղորդ ցավիդ…

Իզուր քեզ մի համոզիր,

Ես այլևս անկարող եմ առաջվանը լինել…

Եվ դառնացած կյանքից

Նորից դարձա ես քեզ,

Ու դու նորից կարծես բախտիս հլու դարձար,

Սերս փշով ծաղկեց սրտիս վերքի վրա,

Եվ արցունքս շողաց ոսկեծամիդ..

Ինձնից սեր մի ուզիր,

Մենք այլևս անկարող ենք առաջվանը լինել:

ՉԷ, ԴՈւ ԻՆՁ ԵՐԲԵՔ, ԵՐԲԵՔ ՉԵՍ ՍԻՐԵԼ…

Չէ, դու ինձ երբեք, երբեք չես սիրել,

Սիրո կարոտից չես տանջվել ինձ պես,

Սիրո ծաղիկներ չես բերել երբեք…

Ախ, այդ ես եմ, ես պարտեզիս հրկեզ

վարդերը վառման նվիրել լոկ քեզ:

Չէ, դու ինձ երբեք, երբեք չես սիրել,

Չես եղել ինձ պես սիրուց վիրավոր,

Սրտից վիրավոր չես եղել մի օր…

Ախ, այդ ես եմ, որ մեն ու մենավոր

սիրուդ ճամփեքին մնում եմ մոլոր:

Չէ, դու ինձ երբեք, երբեք չես սիրել,

ԴՈՒ ՀԻՇՈՒ՞Մ ԵՍ ԱՅՆ ԵՐԵԿՈՆ

Դու հիշու՞մ ես այն երեկոն…

Դու հիշու՞մ ես, երբ պատահմամբ

Քեզ ուրիշի գրկում տեսա,

Քեզ` ուրիշի համբյուրի տակ կոպերդ փակ…

Ախ, երանի տեսիլք լիներ,

Ցնորք լիներ, ախ երանի

Կամ երանի չտեսնեի…

Ամբողջ գիշեր շրջում էի ես անիծված այս քաղաքով,

Աստծո կողմից և իմ կողմից այս

անիծված փողոցներով

Եվ բողոքում էի…

Աստծուն…

Ես բողոքում էի

Աստծուն,

Թե նա ինչու բարի ժպտաց,

Երբ լափլիզող քո կրքերի թեժ կրակից

Ծառն իմ սիրո ծաղիկ հագավ…

Դու կարծում ես` նա չգիտե՞ր, թե ով ես դու,

Դու կարծում ես` նա չգիտե՞ր,

Թե քանիսի շրթունքներին նվաղել է անունը քո

Քեզ հետ մեկտեղ…

Տերն այդ գիտեր,

Բայց դու, օ, կին,

Օ, սատանա,

Դու խաբեցիր նաև Աստծուն…

Դու գերեցիր Բարձրյալին հմայքներով քո կանացի

/Չե՞ որ նա ել տղամարդ է ու չունի կին/,

Ու խնդրեցիր…

Նա չէր կարող չկատարել խնդրանքը քո

Եվ չնետել հունտը սիրո խորքը հոգուս…

Այդպես եղավ`

Անկոչ գարնան հրամանով

Ծաղիկ հագավ ծառն իմ սիրո,

Եվ բաց եղան քո մուտքի դեմ դռներն իմ տան,

Ուր գալիս են ոնց սիրուհի,

Գիշերում ես տիրուհու պես

ՈՒ հեռանում… գողի նման…

Վախենում ես, որ անունս գետնովը տաս…

Դու հիշու՞մ ես այն երեկոն,

Թաքուն սիրուս ստրուկիհիս,

Իմ թրքուհիս…

ԵՎ ԿԱՄԱՑ-ԿԱՄԱՑ ՍԻՐՏՍ ԴԱՌՆՈւՄ Է ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՔԱՐ…

Գերեզմանատան պես տխուր է հոգիս…

Երեկ ես այնտեղ թաղեցի նրան,

ում անունը տալ այսօր չեմ կարող,

ում հավատն էի տվել իմ խորունկ ու դյուրահավատ,

ում հայացքն էր ըմպել անհագուրդ

ու հարբել էի, օ, առանց գինի ու առանց գավաթ:

Երեկ ես այնտեղ թաղեցի նրան,

ու ոչ ոք չկար,

որ անարտասուք իմ լացը տեսներ

կամ ինձ սփոփեր:

Ես մենակ էի:

Ամպով պատել էր

մռայլված հոգուս երկինքը անծայր,

և անձրևում էր թախիծը անձայն

խաբված իմ հոգու երկնակամարից…

Գերեզմանատան պես տխուր է հոգիս,

և կակաց-կամաց սիրտս դառնում է գերեզմանաքար…

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01(195) 2020

ՄԵՆՔ ԱՅԼԵՎՍ ԱՆԿԱՐՈՂ ԵՆՔ ԱՌԱՋՎԱՆԸ ԼԻՆԵԼ… Ես բռնացա կամքիս Եվ ներեցի քեզ, Եվ դու կարծես նորից նույնը դարձար, Բայց դառնացավ ընդմիշտ ժպիտն իմ դեմքի վրա, Եվ հավատն իմ, ավաղ, դարձավ կասկածամիտ… Իզուր ինձ մի համոզիր, Դու այլևս անկարող ես առաջվանը լինել… Սիրո շրջված կառքից Հազիվ փրկվել էի ես, Ու մտածում էի` աղետն արդեն անցավ, Սակայն

Read More


Վան Նովիկով / Վահան Տերյան 135

Վահան Տերյան բանաստեղծն իր պոեզիայով նոր աստիճանի բարձրացրեց հայ գեղարվեստական լեզվամտածողությունը: Մեծ քնարերգուի ծննդյան 135-րդ տարեդարձի առթիվ Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանում կազմակերպված գրական ցերեկույթի բացման խոսքում ասաց համալսարանի ռեկտոր, Արցախի գրողների միության նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանը: Նրա խոսքով՝ Տերյանը կարողացավ բացառիկ լինել, բացառիկ պոետներով աչքի ընկնող՝ իր ժամանակներում:

«Այդ բացառիկությունը դրսևորվեց մի շարք առումներով: Հնարավոր չէ խոսել հայ քնարերգության զարգացմանը՝ Տերյանի մեծ ավանդից և չնշել նրա ավանդը ազգային քնարականության մեջ»,-նշեց Վ. Հակոբյանը՝ հավելելով, որ տերյանական պոեզիան սիրելի է նաև բառերի հոգեբանական իմաստների խորությամբ: Տերյանն իր բանաստեղծություններում գերադրական նոր աստիճաններ հաղորդեց բառերի իմաստներին: Որպես օրինակ, Վ. Հակոբյանը նշեց և ասմունքեց նրա «Տխրություն»-ը:

«Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանի պատվավոր դոկտոր, բանաստեղծ Ռոբերտ Եսայանն իր խոսքում ասաց, որ Վահան Տերյանը պոետական հարուստ ժառանգությանը զուգահեռ, ըստ էության, բյուրեղացրել ու ավանդել է նաև այն գրական լեզուն, որից այնուհետև ազդեցություն են կրել բազմաթիվ հայ բանաստեղծներ:

«Գրական ասպարեզում Վահան Տերյանի հայտնությունը նշանավորվում է նաև նրանով, որ նա իր բարերար ազդեցությամբ վերափոխեց հայ պոզիայի դիմագիծը՝ ստեղծելով լիովին նոր լեզվամտածողություն»,- համոզմունք հայտնեց Ռ. Եսայանը՝ նշելով, որ տերյանական պոեզիայի առանձնահատկությունը պայմանավորված է նաև մարդուն հոգեհարազատ հուզական երանգների բազմաշերտությամբ՝ որպես, թերևս միայն բնությանը զորու անձեռակերտ ստեղծագործություններ:

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, գրականագետ Ամալյա Գրիգորյանն անդրադարձավ Տերյանի նամականուն, որն, ըստ նրա, ամբողջացնում է պոետի գրական ժառանգության ընկալումն ու կյանքի դրվագների համատեքստում նոր լույսի ներքո բացահայտում բանաստեղծին: Հատկանշական է, ո՞ր ըստ գրականագետների` Տերյանի նամականին առայժմ ինչպես հարկն է չի ներկայացվել ընթերցողին:

Տերյանի բանաստեղծական աշխարհի և անհատականության առանձնահատկություններին անդրադարձան նաև բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԳՆՀ ՀլԳ ամբիոնի դասախոս Նանար Սիմոնյանը, բանաստեղծուհի, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀլԳ ամբիոնի դասախոս Ալիսա Բաղդասարյանը:

«Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանում Վահան Տերյանի ծննդյան 135-րդ տարեդարձին նվիրված գրական-գեղարվեստական ցերեկույթն ուղեկցվել է ուսանողների ասմունքով: Ցուցադրվել է նաև բանաստեղծի մասին պատմող փաստավավերագրական ֆիլմ:

«Նրա բանաստեղծություններից անվիճելի մի քանակ կմնա որպես հավերժական բոլոր ժամանակների համար, որպես մարդկային բյուրեղացած զգացումներ և անխառն գեղեցկություններ»,-ժամանակին անդրադառնալով Տերյանին ու նրա պոեզիային՝ նկատել է Ավետիք Իսահակյանը:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01(195) 2020թ.

Վահան Տերյան բանաստեղծն իր պոեզիայով նոր աստիճանի բարձրացրեց հայ գեղարվեստական լեզվամտածողությունը: Մեծ քնարերգուի ծննդյան 135-րդ տարեդարձի առթիվ Ստեփանակերտի «Գրիգոր Նարեկացի» համալսարանում կազմակերպված գրական ցերեկույթի բացման խոսքում ասաց համալսարանի ռեկտոր, Արցախի գրողների միության նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, բանաստեղծ Վարդան Հակոբյանը: Նրա խոսքով՝ Տերյանը կարողացավ բացառիկ լինել, բացառիկ պոետներով աչքի ընկնող՝ իր ժամանակներում: «Այդ բացառիկությունը դրսևորվեց

Read More


Կամո Բալայան / Ժամանակը

Այս անսանձ ու հզոր ժամանակը

Տեր ու տիրակալը՝ մարդու, արարչության

Տիեզերքի ու տարածության…

Նա է ամենամեծ դատավորը

Նրանով է սկսվում ու վերջանում մեր օրը

Ինչքան էլ սևակնի ու խառնվի դարը,

Նա է վերջում արդարության ազդարարը,

Եվ մեծ ճշմարտության շեփորահարը:

Նա է մեր ընթացքը, մեր կյաքը, մեր կանգառը,

Մեր կայարանն ու մեր գնացքը,

Նա է հավերժորեն շարժում մեր մտքի սլացքը ընթացքը,

Եվ դարերի անկասելի ընթացքը:

* * *

Ժամանակը, նրա հայացքի մեջ հավերժական,

Փայլատակում է երկսայրի դանակը,

Մի վայրկյանում անգամ

Կարող է կործանել ամենահզոր բանակը.

Կամ մոխիրների տակ թողնել

Աշխարհի ամենաշքեղ ու գեղեցիկ քաղաքը:

Նա մերթ արարում է, շինում է

Կամ սրբում ու խլում է, ավլում է ամեն ինչ

Եվ տեղն անգամ չի թողնում ոչինչ,

Այս հանճարեղ ու զորավոր ժամանակը-խեղկատակը,

Մեր անցնող կյանքի ժամանակը:

* * *

Նա մերթ սիրում է մեզ, մերթ ատում ու դատափետում,

Մերթ միացնում է մեզ, մերթ անջատում

Մերթ հառաչում է մեզ հետ, մերթ շառաչում

Մերթ ոռնում է, մերթ բառաչում

Հանկարծ ծիծաղում է, հանկարծ լացում

Մեր կյանքի դռները մերթ փակում է, մերթ բացում

Մերթ խորովում է մեզ, մերթ տապակում,

Մերթ քրքրում է մեզ, մերթ գուրգուրում

Մեկ ժահրահոտ է արձակում, մերթ բուրում

Մեկ կանգ է առնում, մեկ էլ փոթորկալից սուրում

Հաճախ էլ մեզ հետ թախծում է ու տառապում

Մերթ համաձայնվում է, մերթ առարկում

Մերթ պահանջում է, մերթ նահանջում

Մերթ դառնում է սեր, մերթ ատելություն

Մերթ դառնում է հերոս, մերթ էլ բարբարոս

Մերթ դառնում է գեր, մերթ բարակ

Մեկ հեռանում է դանդաղ, մերթ արագ

Մեկ գրքի մեջ է, մեկ՝ գրկի:

* * *

Անկասելի, անքննելի, անվերծանելի

Աննահանջ ու անկարգ այս ժամանակը.

Նա անվերջ հետևում, քննում է մարդուն,

Լինի նա քնած, թե արթուն:

Լինի նա արքա, թե լինի անտուն,

Դարձնելով հանճար ու հանկարծ անճար,

Մերթ հույսի մեջ, մերթ անհույս

Մերթ լույսի մեջ է, մերթ խավարում

Մերթ ցամաքում է, մերթ վարարում

Մերթ կործանում է, մերթ արարում.

Մեկ խաղաղության մեջ է, մեկ էլ հանկարծ

Հնչեցնում է փողերը ռազմի,

Երկիր ու ազգեր քաշում է պատերազմի

Մեկ ճախրում է նա, մեկ սողում,

Եվ հանկարծ մարդուց դառնում է սողուն:

Եվ խփվում է պատեպատ

Անվերջ զարկվում ափեափ.

Դես ու դեն է շպրտվում անընդհատ:

* * *

Մեծ ժամանակի եռի ու շարժման մեջ

Լցվում է հանկարծ, դատարկվում անվերջ

Մեկ խաղաղվում է, մերթ փոթորկվում

Մեկ մեղքի մեջ է, մեկ ապաշխարարքի

Մեկ գալարվում է, մեկ գլորվում

Բացվում հանկարծ, զսպանակվում

Մերթ համաձայնվում է, հակառակվում

Մերթ սատանային է ճանաչում ու թավալվում է ճահճում,

Մերթ տիրոջ առաջ մեղքերն է իր մեղանչում:

Մեկ տալիս է նա, մեկ տանում,

Մեկ աստվածային բարձունքներ հանում.

Մերթ դառնում է որսորդ, մերթ դառնում ավար,

Մերթ ելնում է վեր, մերթ իջբնում է վար

Եվ հանկարծ նրա կյանքը դառնում է խավար:

Եվ ձգվում է աննկատ, կամ սրընթաց

Կյանքի բարի կամ անողոք ժամանակը:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01(195) 2020թ.

Այս անսանձ ու հզոր ժամանակը Տեր ու տիրակալը՝ մարդու, արարչության Տիեզերքի ու տարածության… Նա է ամենամեծ դատավորը Նրանով է սկսվում ու վերջանում մեր օրը Ինչքան էլ սևակնի ու խառնվի դարը, Նա է վերջում արդարության ազդարարը, Եվ մեծ ճշմարտության շեփորահարը: Նա է մեր ընթացքը, մեր կյաքը, մեր կանգառը, Մեր կայարանն ու մեր գնացքը, Նա է հավերժորեն

Read More


Վազգեն Բալայան / Սերունդների հետ

Հավատում եմ, մեծարգո տիկին,

ժամանակներ անց, երբ տիեզերական

անհունում պատմես նրա գնալուց հետո կատարածների մասին քո Սարգսին,

թերևս հոգին նրա թեթեւանա մաշող

ցավերից: Զգա, որ շարունակում է մնալ «Ճամփի վրա՝ սերունդների հետ»

Նորայր Ավետիսյան:

(«Լուսարար», 2008 թիվ)

Կյանքումս լավ ուսուցիչներ եմ ունեցել, որոնք ակտիվ մասնակցություն են ցուցաբերել իմ հոգևոր ու մտավոր կյանքի ձևակերպման պրոցեսում: Ես նկատի ունեմ մասնավորապես Ստեփանակերտի ուսուցչական ինստիտուտի իմ դասախոսներին՝ Սարգիս Աբրահամյանին, Կարո Դավթյանին, Արամ Մարտիրոսյանին, Անդրանիկ Մանուչարյանին, Գուրգեն Անտոնյանին, Սարգիս Ոսկերչյանին և ուրիշներին: Նրանց դասախոսությունները ես լսել եմ, երբ սովորում էի վերոհիշյալ ինստիտուտում 1944-1946 ուսումնական տարիներին:

Նույնիսկ Մոսկվայի Մ.Վ. Լոմոնոսովի անվան համալսարանը, որտեղ ես սովորել եմ 1950-1955 թվականներին, չնսեմացրեց իմ հայրենակից շարքային դասախոսներին, որոնց հոգուց առաքված լույսը մինչև հիմա լուսավորում է կյանքիս ճանապարհները:

Իմ այս ուսուցիչների գեղեցիկ համաստեղծության շարքում իր ուրույն տեղն ունի նաև մեր Մեծ ազգային գործիչի՝ Սարգիս Աբրահամյանի կյանքի ընկերուհին՝ Սաթենիկ Սողոմոնյանը: Ես նրան աշակերտել եմ, երբ սովորում էի Ստեփանակերտի ութնամա դպրոցի 6-7-րդ դասարաններում: Այնուհետև այնպես են դասավորվել դեպքերը, որ մենք միասին սովորել ու ավարտել ենք Բաքվի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը: 1958 թվականին ես տեղափոխվել եմ Ուկրաինա ու ակտիվորեն զբաղվել ժուռնալիստիկայով:

1965 թվականին Ասկերանի շրջանային «Կարմիր դրոշ» թերթում հրապարակել եմ «Սերունդների հետ» հոդվածը, որտեղ փորձել եմ մոտենալ մեր հոգևոր ուսուցչին՝ Սարգիս Աբրահամյանին, ուրվագծել նրա դիմանկարը: Այդ հոդվածը լավ ընդունելություն է գտել ընթերցողների շրջանում: Սաթենիկ Սողոմոնյանը այդ առթիվ ինձ գրել է: «Հարգելի Վազգեն Բալայան՝ 1985 թվականի դեկտեմբերի 27-ին տղաս՝ Վլադիմիր Աբրահամյանը, աշխատանքից տուն մտնելով ինձ է մեկնում մի փոքր թերթ ու ասում. պապայի ծննդյան առթիվ այստեղ հոդված է տպագրված Ասկերանի «Կարմիր դրոշ» թերթում: Ես ցնցվեցի, անմոռանալի, անչափ անգնահատելի էր այդ ինձ համար: Երբ ընթերցում էի հոդվածը ուրախութունից, հուզմունքից ու դրա հետ կապված հուշերից արցունքներս հոսում էին: Անչափ երախտապարտ եմ Ձեզ: Այդ առթիվ մեր ընտանիքի անունից հեռագրել ու շնորհակալութուն եմ հայտնել Ձեզ»:

Որոշ ժամանակ անց ես այդ հոդվածը ընդլայնել ու հարստացրել եմ նոր նյութերով ու «Մտավոր կյանքի ակունքներում» վերնագրով հրապարակել «Կոմունիստ» թերթում: Սաթենիկ Սողոմոնյանը նորից է արձագանքել այդ հոդվածին մի նամակով, որի մեջ նա գրել է. «Կոմունիստ» թերթի օգոստոսի 19-ի համարում հրապարակվեց Ձեր հոդվածը «Մտավոր կյանքի ակունքներում» խորագրով: Ինձ համար դա անսպասելի՝ ուրախալի էր: Ես չէի սպասում, որ Բաքվում թույլ կտան Աբրահամյանի մասին գրել, այն էլ այդպիսի անկեղծությամբ ու ոգևորությամբ: 20 տարվա լռության սառույցը Դուք առաջինը ճեղքեցիք: Կրկին ու կրկին շնորհակալություն եմ հայտնում իմ Սարգսի մասին այդպես հանդես գալու համար»:

Այդ դեպքից հետո սկսվում է մեր նամակագրությունը, որը շարունակվում է շուրջ 30 տարի: Նրա վերջին նամակում, որ նա գրել է 2015թ.-ի մայիսի 6-ին, կան տողեր, որոնք վկայում են, որ իմ սիրելի ուսուցչուհին նամակը գրել է ուժերի սպառման պայմաններում:

«Վազգեն ջան, ես հիմա ամեն ինչից հրաժարվում եմ, այլևս ի վիճակի չեմ որևէ գործ կատարել Սարգսի համար: Ով տիրություն կանի նրա ստեղծագործություններին, նրա նամակներին, որոնցից 66-ը մեր տանը, թողնում եմ ապագային»:

Իսկ մինչ այդ նամակներ, որոնք մի կողմից լույս են սփռում այն կոնկրետ աշխատանքի վրա, որ նա կատարել է իր ամուսնու հոգևոր ժառանգությունը մեր ժողովրդի սեփականությունը դարձնելու ուղղութամբ, իսկ մյուս կողմից որոշ տեղեկություններ են տալիս այն մասին, թե ինչպիսի ծանր պայմաններում է աշխատել իր ամուսինը կանքի վերջին տարիներին:

2011թ. մայիսի 15-ին գրած նամակում մենք ընթերցում ենք. «Մեծ գործ եմ կատարել, համարյա մշակել եմ Սարգսի գրական ժառանգությունը, նրա մահից հետո հրատարակել եմ 7 գիրք, նրա մանկավարժական ու գրականագիտական հոդվածները «Հոդվածներ» վերնագրով»: Ուսոցչուհիս այդ նամակում հաղորդում է տեղեկություններ այն մասին, թե ինչպիսի անձնական մասնակցություն է ցուցաբերել Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը իր ամուսնու ստեղծագործութունների հրապարակման գործում: «2008 թվականին,- գրում է նա,- մեր շատ սիրելի նախագահի՝ Բակո Սահակյանի հովանու ներքո, նրա անմիջական հայրենանվեր գործունեության շնորհիվ, Երեվանի «Ամարաս» հրատարակչությունում լույս են տեսել «Սերունդների հետ», «Մեր քաղաքը» վեպերը, «Երախտիկ» վիպակը, պատվածքները, դրամատիկական ստեղծագործությունները: Եվ իմ սրբազան պարտքն եմ համարում այդ գրքերը ուղարկել Ձեզ»:

Իր նամակներում Սաթենիկ Սողոմոնյանը Աբրահամյանին ներկայացնում է որպես յուրօրինակ անձնավորություն, որը կարճ ապրեց, ընդամենը 54 տարի, բայց այդ կյանքը բովանդակալից էր, այն նվիրված էր հարազատ Արցախ աշխարհին, նրա ժողովրդին: Այնուհետև նա գրում է, թե ինչպիսի ծանր պայմաններում է նա աշխատել իր կանքի վերջին տարիներին: Նրան անընդհատ հալածել են, մեղադրել են չգործած հանցագործությունների մեջ, նրա հիվանդությունը հենց այդ տարիների ունեցած ծանր պայմանների արդյունք է: Ու այս միտքը հաստատելու համար Ս. Սողոմոնյանը բերում է հետևյալ փաստը. «Մարզկոմի պլենումում քննարկում էին գյուղատնտեսությանը վերաբերվող հարց, Աբրահամյանը իր ելույթում նշում է, որ մեր մարզի բնակլիմայական պայմանները այնպիսին են, որ մենք արագ կերպով կարող ենք զարգացնել գյուղատնտեսության այնպիսի ճյուղեր, որպիսին են խոշոր եղջերավոր անասնապահությունը, խաղողագործությունը, թռչնաբուծությունը, այգեգործությունը և ուրիշները: Ինչ վերաբերում է ոչխարաբուծությանը և բամբակագործությանը, մենք դրանք զարգացնելու հնարավորություն չունենք, քանի որ արոտավայրերը ու ջրի ռեսուրսները գտնվում են մեր հարևանների ձեռքին: Մարզկոմի առաջին քարտուղար Նիկոլայ Շահնազարովը մեկնաբանում է Աբրահամյանի այս միտքը, որ իբր Աբրահամյանը չի գիտակցում մեր երկրի ռազմական հզորության անհրաժեշտությունը, մոռանում է, որ բամբակից ստացված հումքը օգտագործվում է Սովետական բանակի կարիքները բարելավելու համար:

Իր նամակներում Սաթենիկ Սողոմոնյանը մեծ տեղ է հատկացնում մեր երկու ազգային մեծ գործիչների՝ Սարգիս Աբրահամյանի ու Բագրատ Ուլուբաբյանի բարեկամությանը: Այդ բարեկամությունը սկսվել է դեռևս այն ժամանակից, երբ Բ. Ուլուբաբյանը անցյալ դարի 40-ական թվականներին ավարտելով ինստիտուտը, աշխատանքի է անցել Ստեփանակերտի ուսուցչական ինստիտուտում, որպես դասախոս, որտեղ էլ աշխատում էր նաև Ս.Աբրահամյանը: Այնուհետև այդ բարեկամությունը ընդունել է գաղափարական բնույթ, երբ Աբրահամյանը աշխատում էր մարզկոմի պրոպագանդայի գծով քարտուղարի, իսկ Ուլուբաբյանը՝ մարզգործկոմի նախագահի տեղակալի պաշտոններում: Փաստորեն այդ երկու մեծ հայրենասերների ջանքերի շնորհիվ է սկսվել Ղարաբաղյան շարժումը: Անհրաժեշտ է նշել որ Ս. Աբրահամյանի մահից հետո Բ. Ուլուբաբյանը շարունակել է իր բարեկամական կապերը Աբրահամյանի ընտանիքի հետ: Որպես կանոն նա իր հրատարակած բոլոր գրքերը նվիրել է Աբրահամյանի ընտանիքին: Օրինակ, «Խաչենի իշխանությունը 10-16-րդ դարերում» աշխատության վրա նա գրել է. «Սիրելի Սաթիկ, այս գրքի առաջին ընթերցողը Սարգիս Ավետիսովիչը պիտի լիներ: Խնդրում եմ նրա փոխարեն դու կարդաս ու դնես իր գրքերի արանքում»: Իսկ իր պատմական գիտությունների թեկնածուական ռեֆերատի վրա գրել է. «Այս գիրքը ես գրել եմ Սարգիս Ավետիսովիչի պահանջով»:

Մեր նամակագրության հենց սկզբնական շրջանում Սաթենիկ Սողոմոնյանը՝ գիտակցելով իմ անկեղծ հետքրքրությունը Ս. Աբրահամյանի գրական և հոգևոր ժառանգության նկատմամբ, ուղարկել է ինձ նրա մի քանի գրքերը, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն են տվել ինձ գրել Աբրահամյանի մասին 4 հոդվածներ ու հրապարակել դրանք ուկրաինական մամուլում: Դրանք հետևյալներն են. «Հայրենիքի սիրով ոգեշնչված», «Սարգիս Աբրահամյանի կենսահաստատ հումանիզմը», «Ղարաբաղի հոգևոր գագաթը», «Վասիլի Սուխոմլինսկու ղարաբաղցի ախպերացուն»: Այդ հոդվածներն արժանացել են ուկրաինական ընթերցողների ուշադրությանը, իսկ Սաթենիկ Սողոմոնյանը այդ առթիվ ինձ գրել է. «Դուք՝ որպես Սարգիս Աբրահամյանի աշակերտ, ճիշտ եք հասկացել ու գնահատել նրա թողած գրական ու հոգևոր ժառանգության իմաստը… Ինձ համար երջանկություն է որ Աբրահամյանի անունը հիշվում է նաև ուրիշ երկրներում… Ձեզ մոտ կա՞ արդյոք «Հավատարմություն» գիրքը: Ձեր արտահայտած մտքերն ու գաղափարները համահունչ են այդ գրքում Սարգսի արտահայտած մտքերին ու գաղափարներին»: «Չեմ ուզում թաքցրած լինել, որ ինձ համար հաճելի է գիտակցել, որ իմ համեստ ժուռնալիստական աշխատանքը մեր մեծ ազգային գործչի, մեր հոգևոր ուսուցչի` Սարգիս Աբրահամյանի մասին արժանացել է նրա կյանքի ընկերուհու Սաթենիկ Սողոմոնյանի ուշադրությանը:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01(195) 2020թ.

Հավատում եմ, մեծարգո տիկին, ժամանակներ անց, երբ տիեզերական անհունում պատմես նրա գնալուց հետո կատարածների մասին քո Սարգսին, թերևս հոգին նրա թեթեւանա մաշող ցավերից: Զգա, որ շարունակում է մնալ «Ճամփի վրա՝ սերունդների հետ» Նորայր Ավետիսյան: («Լուսարար», 2008 թիվ) Կյանքումս լավ ուսուցիչներ եմ ունեցել, որոնք ակտիվ մասնակցություն են ցուցաբերել իմ հոգևոր ու մտավոր կյանքի ձևակերպման պրոցեսում: Ես

Read More


Արցախի գրողների միության վարչության շնորհավորական ուղերձը բանաստեղծ-գրականագետ  Սոկրատ Խանյանի ծննդյան 90 եւ  գրական-գիտամանկավարժական գործունեության 70-ամյակի  առթիվ

Արցախի գրողների միության վարչությունը ջերմորեն շնորհավորում է բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սոկրատ Խանյանի ծննդյան 90, գրական-գիտամանկավարժական գործունեության 70-ամյակը: Ողջունելի է, որ բազմավաստակ գրողը, բանաստեղծն ու գիտնականը այսօր էլ երիտասարդական ավյունով ու եռանդով շարունակում է իր ստեղծագործական բեղմնավոր աշխատանքը` գրեթե ամեն տարի ընծայելով հանրությանը գիտական նոր ուսումնասիրություն կամ բանաստեղծությունների նոր ժողովածու: Ստեղծագործական գործունեության ընթացքում Սոկրատ Խանյանը ընթերցողի սեղանին է դրել շուրջ երեք տասնյակ բանաստեղծական ժողովածու, քառասունից ավելի գրականագիտական ուսումնասիրություններ: Ուշագրավ աշխատությունների մեջ մասնավորապես առանձնանում են «Հրանտ Մաթեւոսյանի գրական հայացքները», «Հայ գրականության գերաստղը. Սերգեյ Սարինյան», «Մաքսիմ Հովհաննիսյան. Լեռնաղբյուրի վիպաշխարհը», «Միջնադարյան հայ առակագրություն. Մխիթար Գոշ, Վարդան Այգեկցի», «Թոնդրակյան շարժման շիրազյան մեկնաբանությունը», «Հովհաննես Թումանյան. ժողովրդի կենսափիլիսոփայության ջահակիրը», «Վարդան Հակոբյանի ստեղծագործությունը», «Մարտնչող գրականություն» եւ այլ ուսումնասիրություններ:

Շարունակելով հայ պոեզիայի լավագույն ավանդույթները, Սոկրատ Խանյանը հարազատ է մնացել իր նախասիրություններին եւ ստեղծել գեղարվեստական հետաքրքիր ստեղծագործություններ: Նրա պոեզիան բարձր են գնահատել Նաիրի Զարյանը, Սեւակ Արզումանյանը, Հրաչյա Բեգլարյանը, Մաքսիմ Հովհաննիսյանը եւ ուրիշներ:

Գրական, գիտամանկավարժական եւ հասարակական ակտիվ գործունեության համար Սոկրատ Խանյանը պարգեւատրվել է «Մեսրոպ Մաշտոց», «Մարշալ Բաղրամյան» շքանշաններով: Իսկ 2012թ. «Մարտնչող գրականություն» աշխատության համար նա արժանացել է ԼՂՀ գրողների միության մրցանակի: Պարգեւատրվել է նաեւ Հայաստանի գրողների միության «Գրական վաստակ» մեդալով:

Ակնառու է Սոկրատ Խանյանի գրական եւ գիտամանկավարժական վաստակը, առինքնող` նրա մարդկային կերպարը: Չնայած պատկառելի տարիքին, այսօր էլ գրական ընտանիքի նահապետը երիտասարդական ավյունով շարունակում է ակտիվ ստեղծագործել եւ ընթերցողին պարգեւել նոր անակնկալներ:

Արցախի գրական ընտանիքը վերստին շնորհավորում է Սոկրատ Խանյանին` հոբելյանի առթիվ եւ մաղթում քաջառողջություն, արցախյան երկարակեցություն եւ ստեղծագործական նորանոր հաջողություններ:

Արցախի գրողների միության վարչություն

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ ԸՆԿԵՐՈՋՍ

Ոչ առաջինն ենք ու ոչ վերջինը,

Մեր մեծերի պես մենք էլ կգնանք,

Խնդրենք Աստծուն` մեր կամքը կոփի,

Մեր մեծերի պես մենք էլ սուրբ մնանք։

Մեր մեծերի պես հասկանանք սերը,

Սիրո սերուցքով պահենք տեղ ու տուն,

Աստծո տվածը համարենք մերը,

Երկրի զինվորը դառնանք մշտարթուն։

Մեր համբույրներից սերենք որդիներ

Ու ծիածանվենք թոռ ու ծոռներով,

Թոռ ու ծոռան հետ երգենք ու պարենք

Ու հպարտանանք մեր սեգ լեռներով։

Հպարտանալը պետք է ու շոյող,

Երկրի տերերը թոռներն են դառնում,

Կյանքի մեծ դասը դարձնենք ականջօղ`

Լեռներ ու թոռներ մեկտեղ են հառնում։

Ոչ առաջինն ենք ու ոչ վերջինը,

Երկրի տեր դարձնենք ծնվող նորերին,

Մենք էլ մեր աչքը դրսում չպահենք`

Լեռներին կառչած, առանց թոռների։

ՀՈՐՍ

Անունս ընտրեցիր դու` ինքդ

Ու երգի փոխեցիր շուրթերիդ,

Անունս դարձրիր երկինքդ,

Հերոսը դարձրիր գրքերիդ։

Հեքիաթներ հյուսեցիր իմ անվամբ,

Իմ անվամբ բացեցիր նոր ճամփա,

Հեռացա, մնացիր դու մենակ,

Չդարձա կուռ վեմը մեր հին տան։

Առանց ինձ այգի գցեցիր

Ու ծառեր կոչեցիր իմ անվամբ,

Հույսերդ եղան ցիրուցան,

Երբ կորցրի կածանը մեր տան։

Օրերը դարձան քարավան,

Տունդարձի Նառը չդարձա,

Երկիրս շենշող հացավան,

Բայց ուղիս մուրալով անցա։

Ու հիմա ես էլ եմ ծերացել,

Ձմեռ եմ` քո ձմռան առջև,

Առանց քեզ ինչքան էլ զորանամ,

Լեռնային արծիվ եմ` առանց թև։

Խորհուրդդ հիմա եմ հասկանում,

Խորհուրդդ` իմաստուն, աստղածիր.

«Ուզո՞ւմ ես ծածանվի անունդ,

Քո երկրում տանտերդ դարձիր»։

ԱՐՑԱԽ

Թե ցավիդ հասու չլինեմ,

Բալասան չդառնամ վերքիդ,

Ինչքան էլ անունդ հոլովեմ,

Չեմ դառնա կարոտը երգիդ։

Թե կանչիդ հասու չլինեմ,

Զինվորը չդառնամ արժանի,

Ասել է` մենակ եմ թողել քեզ,

Մենակ եմ թողել` սահմանիդ։

Թե ջանքիդ հասու չլինեմ,

Չդառնամ հնձվորը արտիդ,

Ինչքան էլ ցորենդ երգեմ,

Չեմ դառնա ցորենը փառքիդ։

Թե ձմռանդ հասու չլինեմ,

Ծխանիդ ծուխը չդառնամ,

Ոչ գարնան բուրմունքդ կլինեմ,

Ոչ շոգդ` բարեբեր ամռան։

Առանց ինձ աշունդ կծփա,

Մառանդ կլցվի առանց ինձ,

Պատմության էջերդ կլցվեն,

Անունդ կհնչի առանց ինձ…

Բայց հոգուս մի ցավ կչոքի,

Որ կյանքում չդարձա քո որդին։

***

Թումանյան` ասել է Հայոց գիր,

Անդրանիկ` զինվորը հայի տան,

Միասին` ժողովուրդ ու երկիր,

Միասին` հավերժող Հայաստան։

***

Ամեն մեկի համար անձնական է սերը,

Ամեն մեկի սրտում` մի առեղծված անմեռ,

Հենց այդ առեղծվածն է, որ չի թողնում մարդուն

Դառնա ծաղկից-ծաղիկ թռչող թիթեռ։

ՄԻ ՀԱՐԲԵՑՈՂԻ

Ով մարդ, զգույշ, մարդ լինելդ միշտ հիշիր,

Գինին սիրիր, բայց սիրո՛ մեջ եղիր ժիր,

Մի մոռացիր, գինին չարք է, սատանա,

Մի՛ թող գինին հոգիդ խուժի, խենթ է նա,

Լավ իմացիր` թե գերվեցիր դու գինուն,

Կմոռանաս և՛ հայրենիք, և՛ անուն։

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՆԵՐԸ

Բանաստեղծները չեն ծերանում,

Հասունանում են բանաստեղծները,

Բանաստեղծները չեն թերանում,

Ցավը տանում են բանաստեղծները։

Բանաստեղծները Աստծո նման են,

Անբիծ ու մեծ են բանաստեղծները,

Բանաստեղծները միշտ դարդիման են,

Նուրբ ու անկեղծ են բանաստեղծները։

Աստծո պատկերն են բանաստեղծները,

Ասելիքները լեզվի ծայրին են,

Հար արծվաթև են բանաստեղծները,

Արծիվների պես լեռ ու ժայռին են։

Բանաստեղծները միշտ ցավակիր են,

Մարդկության ցավի մասին է խոսքս,

Բանաստեղծները եթե չլինեն,

Աղետ կդառնա չարության հոսքը։

ՄԵՐ ՍԵՐԸ

Ոչ ես ասացի` իմ սիրելին ես,

Ոչ դու ասացիր` սիրելին ես իմ,

Մեր սերը կանչն էր մեր պատանության,

Ալվան կակաչն էր սիրո հայտնության։

Դու սիրտս շոյող գարնան հովն էիր,

Սիրուդ ծովն էի, զովն էի սիրուդ,

Դու սիրուս գարնան ծիծեռնակն էիր,

Աստղոտ մովն էի, բույնն էի սիրուդ։

Իմ երազ սիրո ծիածանն էիր,

Սերմնացանն էի քո բերկրանք սիրո,

Դու առասպելված իմ աղբյուրն էիր,

Ես համբույրն էի քո հեքիաթ սիրո։

Դու արարումի իմ թևերն էիր,

Ես` քո թևերի ավիշն ու ուժը,

Դու իմ տենչերի ջինջ եթերն էիր,

Ես` սիրուդ ներկան, սիրուդ վերհուշը։

Քո սերը սարի բուրող ծաղիկ էր,

Սերս տաղիկ էր քո սիրո ճամփին,

Քո սերն իմ ծարավ շուրթի շաղիկն էր,

Իմ սերը սիրտս էր` դրած քո ափին։

Քո սերն իմ սրտի տեսանող ակն էր,

Իմ սերը` սիրտդ ջերմացնող օջախ,

Առանց օջախի սերն անկրակ է,

Առանց օջախի` սերը անսիրտ տաղ։

Քո սերն ինձ համար հոգու նշխար էր,

Իմ սերը` մի ողջ ծաղկաբույր աշխարհ,

Մեր սերը մեկտեղ մանկանց շուրջպար է,

Հայոց աստղաբույլ, հայոց լեռնապար։

Մեր սիրո գովքը մեզ համար չէ, ոչ,

Այլ նրանց` ովքեր սերը չեն պաշտում

Ու չեն հասկանում` սերը վահան է

Ե՛վ օջախի մեջ, և՛ կռվի դաշտում։

ՆԱՀԱՏԱԿՆԵՐԸ

Նահատակները չեն մեռնում երբեք,

Նրանք ձուլվում են երկրի սարերին,

Նահատակները դառնում են օրհներգ`

Շուրթերի վրա գալիք դարերի։

Ծլարձակում են ամեն մի գարնան,

Ամեն մի գարնան բերում նոր անուն,

Նահատակները քաջերն են դարի,

Ու նրանցով է կյանքը նորանում։

Ամեն մահատակ մի տան որդի է,

Մի տան ճրագ է, մի օջախի սյուն,

Բայց մարտի դաշտում սիրտը վառելով

Ողջ ժողովրդի որդին է դառնում։

Դառնում է խորհուրդ, դպրոց ու մատյան,

Դառնում է ազգի դրոշ ու պատիվ,

Սասնա թրի պես չի մտնում պատյան,

Շառաչում է հար մարտերում անթիվ։

Նահատակները առասպելվում են

Ու ճամփա գնում ապրողների հետ,

Այո, առանց սուրբ նահատակների

Չեն ծիածանվում հաղթանակ ու երգ։

Նահատակները չեն մեռնում երբեք,

Նահատկները դառնում են օրհներգ։

ԱՍՏՎԱԾ ԲԱՐԻ Է

Թոռը նետվում է գիրկը պապիկի,

Չգիտեմ` Աստված պա՞պն է, թե՞ թոռը,

Տեսնես իր գահին առանց թոռների

Ինչպե՞ս է անցնում Աստծո օրը։

Մարդի՛կ, աղոթենք բարեսիրտ Աստծուն,

Թող օգնի` բազում թոռան տեր դառնանք,

Առանց թոռների չենք դառնա ածու,

Ինչքան էլ կյանքում առնենք մեծարանք։

Աստված բարի է` ինձ կհասկանա,

Ես քար չեմ նետում նրա սուրբ գահին,

Մեր հողը սնող ցորեն հասկ է նա,

Նա է վառ պահում հույսը աշխարհի։

Մարդիկ, աղոթենք բարեսիրտ Աստծուն,

Օջախ ունենանք թոռներով լիքը,

Առանց թոռների չի լինի ածու,

Չի լինի անգամ Աստվածը` ինքը։

Աստված բարի է, ինձ կհասկանա,

Թոռ չունեցողը չի աստվածանա։

***

Ճանապարհս

Ամեն մի պահի

Ես խղճով անցա…

Ինձնից հետո

Մարդիկ կասեն`

Ինքը գնաց,

Խիղճը մնաց։

ՔՈ ԵՐԳԵՐԻ ՄԵՋ

Բազմավաստակ բանաստեղծուհի,

մեր պանծալի դուստր, ամերիկաբնակ

Նելլի ԱՎԱԿՈՎԱՅԻՆ

Քո երգերի մեջ կարոտի կանչ կա ու սիրո ծփանք,

Կորուստի ցավ կա ու վրեժի կոչ քո երգերի մեջ,

Ջահել օրերի գունավոր հեքիաթ, երազ ու բերկրանք,

Մեղեդիների բուրավետ փունջ կա` Արցախիդ համար։

Քո կյանքի երկու տարերքները կան` կրակով անմար,

Հայրենի գյուղիդ ցավը և հուշը տողերիդ մեջ են,

Մտորումներդ խաչքարերի մոտ առնում են թևեր,

Խաչքարը լեռ է ու լեռը` խաչքար, հին են, անվերջ են։

Քո կյանքը թևեց Կասպիցի ափին, ազնիվ էիր դու,

Եղբայրությունը արնոտ խաբկանք էր ժողովրդիդ դեմ,

Ի՜նչ իմանայինք, որ հարևանը հեռու է Մարդուց,

Որ մի օր պիտի դառնա Սումգայիթ, Բաքու` դժնադեմ։

Բայց պահը թեժ էր, Արցախը արդեն Սասնա Դավիթ էր,

Մի նոր Ավարայր, նոր Սարդարապատ` որդիներով քաջ,

Հայոց գնդերը մարտնչում էին արժանապատիվ

Ու չգիտեին ոչ բարի ներում ու ոչ էլ նահանջ։

Ու երգերիդ մեջ մեր ընդվզումը դարձավ ոգու ճիչ,

Նորից հնչեցին զանգակները մեր սուրբ եկեղեցու,

Աշխարհն իմացավ, որ ժառանգներն ենք Հայկ Նահապետի,

Նորից հնչեցին զանգակները մեր սուրբ եկեղեցու,

Ու ղողանջները եկան-փարվեցին քո հպարտ երգին։

Դու Հոլիվուդում, սիրտդ` Արցախում, մեր Ծովինարն ես,

Խանդութ-Խաթունը, չքնաղ Գոհարն ես, մեր Այծեմնիկը,

Ոչ միայն դուստրը, այլև մեր սիրո սիրտ գերող լարն ես,

Քեզ գիրկն է առել պապերիդ շահած հին Հայրենիքը։

Թող հնչի հայոց երգը աշխարհի բոլոր ծայրերում,

Թող միասնական նոր հայրենիքի երգը ղողանջի,

Որտեղ էլ ծնվի հայկական երգը, կոչ է և օրհներգ,

Վկան` այսօրվա մեր հանդիպումը քո երգերի մեջ։

ՍԵՐ ԻՄ

Նվիրում եմ Շուշանին

Կյանքում, այո, ոչ ոք քեզ չխլեց ինձնից,

Քանզի սիրող սիրտդ սիրող սրտիս հետ է,

Սերդ ոչ թե աշնան մի ցամաքող առու,

Այլ լեռներից բխող հորդ ու զուլալ գետ է։

Սերդ արեգակ է, քանզի արև ես դու,

Սերդ եռք ու ջահ է, նվիրումի կրակ,

Սերդ ամեն պահի Հայկյան հատու նետ է։

Սերդ սիրտս շոյող մոր ու քրոջ ձեռք է։

Եղավ` արև սերդ ծալեց անգամ մահին,

Քանզի մահվան հանդեպ սերդ կյանքի ելք է։

Սեր իմ, թող ծնկի գամ արև սիրուդ հանդեպ,

Աստվածային սերդ հրեշտակի հևք է,

Քանի դու կաս, սեր իմ, քեզնով կապրեմ հավետ,

Չէ՞ որ սերդ իմ դեմ առասպելված երգ է։

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01 (195) 2020

Արցախի գրողների միության վարչությունը ջերմորեն շնորհավորում է բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սոկրատ Խանյանի ծննդյան 90, գրական-գիտամանկավարժական գործունեության 70-ամյակը: Ողջունելի է, որ բազմավաստակ գրողը, բանաստեղծն ու գիտնականը այսօր էլ երիտասարդական ավյունով ու եռանդով շարունակում է իր ստեղծագործական բեղմնավոր աշխատանքը` գրեթե ամեն տարի ընծայելով հանրությանը գիտական նոր ուսումնասիրություն կամ բանաստեղծությունների նոր ժողովածու:

Read More


Վանո Եղիազարյան / Նորօրյա բանաստեղծական քուրմ

Լեռնիկ Հակոբյան անունն արդի հայ պոեզիային արդեն իսկ հայտնի է չորս բանաստեղծական ժողովածուներով՝ «21 տարեկան», «Պահին շողշողոցի», «Դարի Համլետը», «Հոգու արալեզներ»: Ահավասիկ և հինգերորդը՝ որպես բանաստեղծական նորօրյա վահագնականչ:

Այս բանաստեղծի անունն ուղակիորեն կապվում է հայոց հեթանոսաշունչ պոեզիայի հետ: Սակայն նա ունի իր հստակ ձեռագիրը՝ պոետական աներևակայելի երևակայություն, պատկերային արտասովոր ու անկրկնելի մտածողություն: Լեռնիկ Հակոբյանը սիրո ինքնահնար երգիչ է՝ հեթանոս սիրո ու վայելքի կրքոտ ցանկություններով, որ նախասահմանել են հեթանոս աստվածները: Նրան պարզապես կարդալ ու զգալով հասկանալ է պետք.

Գիշերվա անունը սեր է,

Կիրք է անունը գիշերվա,

Միհրն ու Տիրը ինձ ընկեր են,

Զարկում ենք գավերը բյուրեղյա:

Անունս Մատյանից ջնջել են,

Էլ չկա ոչ Մահ, ոչ Ծնունդ,

Մհերի Դուռը ջարդել ենք,

Հնչում են փղերը Վերերկրյա:

Աստղերի ոսկյա կոճակները

Արձակում եմ շրթերով գինոտ,

Խշշում է խաշամի խասը

Այնպե՜ս նուրբ, այնպե՜ս բորբ, արևյա…

Բանաստեղծի սերը ոչ միայն հասցեագրվում է այնքա՜ն ցանկալի սիրած էակին, այլև նույն կրքով բանաստեղծորեն տարված է կորուսյալ հայրենիքի սիրով, որից ասես արթնանում է «կարոտի գայլը կրծքիս տակ»: Հայրենիքը բանաստեղծի համար միայն իր ծննդավայր Արցախը չէ, նրա հայրենի եզերքի բանաստեղծական սահմանները հասնում են մինչև Ջավախք աշխարհ, Հյուսիսային ծովակ, Վան, Իննակյա Մշո Սուլթան Սուրբ կարապետի վանք, Ռշտունյաց Նարեկ, Մուշ Կարին, Նեմրութ, Կարս և այլուր: Նրա պոեզիայում կոհակվում են հայոց գետերը` Եփրատը, Հալիսը, Արաքսը, Կուրը Գայլ գետը, Ճորոխը և մյուսները, նրա բանաստեղծական ոգին սավառնում է Հայկական պար լեռնաշղթայում` Սիս ու Մասիսից հասնելով Բարդուղ ու Սուկավետ, որոնց բարձունքներից ասես ձեռք է մեկնում Դանիել Վարուժանին և Սիամանթոյին` ազդարարելով.

Լցվել է կոկորդը բանաստեղծության,

Ու փղձկալու իրավունք չունի…

Լեռնիկ Հակոբյանի պոետական խոսքը հեռու է փղձուկից, նրա ոգին ուժ է առել հեթանոս աստվածներից: Բանաստեղծի խոսքը հնչում է՝ իբրև հայոց երգի վահագնականչ, և որպես նորօրյա մի քուրմ՝ նա իր հեթանոս սիրով կախարդում է ընթերցողին:

«Եղիցի լույս»

Թիվ 01(195) 2020թ.

Լեռնիկ Հակոբյան անունն արդի հայ պոեզիային արդեն իսկ հայտնի է չորս բանաստեղծական ժողովածուներով՝ «21 տարեկան», «Պահին շողշողոցի», «Դարի Համլետը», «Հոգու արալեզներ»: Ահավասիկ և հինգերորդը՝ որպես բանաստեղծական նորօրյա վահագնականչ: Այս բանաստեղծի անունն ուղակիորեն կապվում է հայոց հեթանոսաշունչ պոեզիայի հետ: Սակայն նա ունի իր հստակ ձեռագիրը՝ պոետական աներևակայելի երևակայություն, պատկերային արտասովոր ու անկրկնելի մտածողություն: Լեռնիկ Հակոբյանը սիրո

Read More